Pierwszenstwo: 23.Y.1966 {P 114 703) Opublikowano: 10.XI.1967 54142 KI. 5 b, 13/00 MKP E 21 c CIY lELNlA tpdfcdu Polentew^go n/oo Wspóltwórcy wynalazku: inz. Rudolf Kowal, mgr inz. Maciej Ornicz, Andrzej Skowron Wlasciciel patentu: Zaklady Konstrukcyjno Mechanizacyjne Przemyslu Weglowego, Gliwice (Polska) Raczek do wiercenia otworów strzalowych w skalach miekkich Przedmiotem wynalazku jest raczek do wierce¬ nia otworów strzalowych w skalach miekkich przy uzyciu recznych wiertarek obrotowych.Znane dotychczas raczki stosowane z chwila wprowadzenia w górnictwie rud wiertarek obro¬ towych, szczególnie w takich skalach, jak lupki ilaste, twarde spieki rudy zelaza, glinki, piaskow¬ ce koscieliskie, zalegajace nad i pod pokladem rudy zelaza nie odpowiadaja wymaganym potrze¬ bom. Wlasciwosci mechaniczne wspomnianych rodzajów skal ulegaja duzym zmianom w zalez¬ nosci od stopnia zawilgocenia. Stad tez dobór raczka dla uzyskania optymalnych predkosci wier¬ cenia jest uzalezniony od rodzaju wierconej skaly, co powoduje koniecznosc wyposazenia górnika w znaczna ilosc róznych asortymentów raczków.Wobec czestych zmian wlasciwosci mechanicznych skal przy wierceniu, stosowane raczki posiadaja tendencje do zaklinowania zerdzi w otworze.Wywoluje to koniecznosc przerywania wiercenia, wysuwania zerdzi z otworu w celu usuniecia zwiercin lub wymiany raczków. Zjawiska te w znacznym stopniu utrudniaja wiercenie otwo¬ rów strzalowych, przyczyniaja sie do wydluzenia czasu wiercenia, tym bardziej, ze zaklinowanie zerdzi w otworze wymaga specjalnych zabiegów w celu jej wyciagniecia.Celem wynalazku jest skonstruowanie takich raczków, które by niezaleznie od rodzaju wierco¬ nej skaly dawaly optymalne predkosci wiercenia 20 25 30 i ograniczaly maksymalny posuw raczka, przypa¬ dajacy na jeden obrót wrzeciona. Dzieki temu, wyeliminowana bylaby w jak najszerszym zakre¬ sie mozliwosc zaklinowania sie zerdzi oraz konie¬ cznosc wysuwania jej z otworu dla usuniecia zwiercin, jak równiez koniecznosc czestej wymia¬ ny raczków. Jednoczesnie zapewniona zostalaby mozliwosc uzyskania równego i czystego otworu.Zgodnie z wynalazkiem rozwiazanie powyzszego zagadnienia nastepuje przez skonstruowanie osa¬ dzonych na trzonkach raczków skrzydelek o wal- cowo-srubowej postaci z plaska tylna powierz¬ chnia, przy czym plaszczyzna boczna skrzydelka pozostaje zbiezna w kierunku osi zerdzi pod ka¬ tem najkorzystniej do 2°, natomiast ostrza posia¬ daja takie parametry skrawania, gdzie kat natar¬ cia posiada wartosc do 20°, kat przylozenia do 13° i kat ostrza do 69°.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony na ry¬ sunku, gdzie fig. 1 obrazuje schemat raczka z dwoma ostrzami, a fig 2 — schemat raczka z jednym ostrzem.Raczek o dwu ostrzach wedlug fig 1 sklada sie z trzonka 1 oraz osadzonych na nim dwóch skrzy¬ delek 2 zakonczonych ostrzami. Trzonek ma ksztalt cylindra wchodzacego do otworu zerdzi i zakonczonego zamkiem 3, zabezpieczajacym ra¬ czek przed obrotem zerdzi. W koncowej czesci trzonka jest przewiercony otwór 4 przeznaczony do przewleczenia zawleczki, która ma zapobiegac 34142UU2 3 \ zastosowaniu raczka w otworze przy wycofywa¬ niu zerdzi z otworu. Skrzydelka sa umieszczone symetrycznie na obwodzie i zbrojone sa plytkami z weglików spiekanych metali. Powierzchnie bo¬ czne tworza czesc spirali, tylna powierzchnia jest zaokraglona. Plaszczyzny splywu posiadaja dogod¬ ne uksztaltowanie, aby stawialy jak najmniejszy opór zwiercinom i zapobiegaly zakleszczaniem zer¬ dzi i raczka w otworze. Pomiedzy skrzydelkami w miejscu laczenia sie piór jest wyksztalcony li¬ niowy lamacz 6 do lamania rdzenia, jaki pozostaje przy wierceniu w odstepie pomiedzy skrzydelka¬ mi. Skrzydelka sa zakonczone ostrzami nachylony¬ mi pod katem 17° do plaszczyzny otworu, co po¬ zwala na dobre prowadzenie raczka. Ostrza po¬ siadaja nadana geometrie, gdzie kat natarcia wy¬ nosi do 8°, kat przylozenia do 13°, a kat ostrza 69°; W celu wyeliminowania tarcia bocznego na obwodzie raczka, skrzydelka sa zeszlifowane pod katem 2° do osi zerdzi. Raczek jednoskrzydlowy przedstawiony na fig. 2 sklada sie z analogicznego jak przy raczku wedlug fig. 1 — walcowego trzon¬ ka 1 z otworem na zawleczke 4 i zakonczonego zamkiem 3 oraz z jednego skrzydelka 5 o postaci srubowo-walcowej, przy czym przejscie skrzydel¬ ka w zwoje zerdzi posiada dogodne uksztaltowa¬ nie dla zmniejszenia oporu splywu zwiercin do zerdzi. Na walcowym obwodzie skrzydelko 5 po¬ siada wyciecie o wielkosci jednej czwartej czesci obwodu na otwór do odprowadzenia zwiercin.W srodku skrzydelka 5 jest wywiercony otwór pokrywajacy sie z wycieciem do odprowadzenia zwiercin, a majacy na celu usuwanie pozostaja¬ cego przy wierceniu rdzenia. Tylna powierzchnia skrzydelka 7 jest plaska, przystosowana do czysz¬ czenia otworu ze zwiercin w momencie wycofy¬ wania zerdzi z raczkiem z otworu. Czesc obwodu skrzydelka stanowi prowadzenie dla raczka w otworze. Krawedz ostrza zbrojona plytkami z weglików spiekanych jest zalamana w odleglosci 5 dwóch trzecich dlugosci krawedzi od obwodu racz¬ ka, to jest okolo 12 mm, tworzac w ten sposób dwie krawedzie skrawajace o nachyleniu pod ka¬ tem 15° do czola otworu. Obie krawedzie skra¬ wajace posiadaja symetryczne katy natarcia do io 20°, przylozenia do 8° i ostrza do 62°. Plaszczyzna boczna skrzydelka jest zeszlifowana pod katem. 2° do osi raczka. 15 PL