Pierwszenstwo: Opublikowano: 20.XI.1967 54128 KI. 63 c, 63/01 MKP 3€Op4/00 UKD Twórcawynalazku i Carl Emil Bartens, Kopenhaga (Dania) wlasciciel patentu Uklad sygnalizacji swietlnej do samochodów i Przedmiotem wynalazku jest uklad sygnaliza¬ cji swietlnej do samochodów, z zespolowymi lam¬ pami sygnalizacyjnymi do tworzenia swiatel sy¬ gnalowych odpowiadajacych czynnosciom wykony¬ wanym przez kierowce samochodu.Ogólnie znane i stosowane do tego celu uklady skladaja sie normalnie z lamp wskazujacych kie¬ runek, dajacych swiatlo migajace np. czerwone na boku samochodu odpowiadajacym zamierzo¬ nemu kierunkowi skrecenia, który to sygnal zo¬ staje uruchomiony przez kierowce przez nastawie¬ nie przelacznika kierunkowego, oraz lamp wskazu¬ jacych zatrzymanie i hamowanie, dajacych swia¬ tlo stale np. zólte, wlaczanych przy uruchomie¬ niu hamulców.Te znane uklady maja jednak szereg niedogod¬ nosci. Gdy np. mamy skrecic w prawo zostaje uruchomiony sygnal z prawej strony samochodu i ten sygnal jest widoczny gdy obserwuje sie go wprost z tylu lufo z przodu. Jezeli jednak ten samochód obserwuje sie od strony zewnetrznej skretu, a wiec w tym przypadku z lewej strony, nie widac tam sygnalu, wobec czego inne pojazdy po tej stronie samochodu nie moga wiedziec jaki manewr ma byc przez ten samochód wykonany.Ta sama niedogodnosc ma miejsce gdy samochód ma wykonac zwrot w lewo, gdyz wtedy brak jest widocznego sygnalu po jego prawej stronie. Rów¬ niez przy hamowaniu, znane systemy sygnalizacji nie sa calkowicie zadowalajace, gdyz tylko z po- 10 15 25 30 jazdu znajdujacego sie wprost z tylu mozna zau¬ wazyc, ze samochód znajdujacy sie z przodu ha¬ muje. Pojazdy znajdujace sie z boku tego samo¬ chodu nie sa ostrzezone o majacym nastapic ma¬ newrze i dopiero z szybko zmniejszajacej sie jego predkosci mozna sobie uswiadomic, ze on hamuje.Co wiecej, sa manewry, których znane systemy sygnalizacji nie wskazuja. A wiec np. gdy kie¬ rowca ma zamiar zalaczyc bieg wsteczny, nie ma on mozliwosci zasygnalizowania tego innym.Celem wynalazku jest podanie ukladu sygnali¬ zacji do samochodów zdolnego do wytwarzania sygnalów reprezentujacych wiekszy zakres mane¬ wrów niz na to pozwalaja systemy dotychczaso¬ we.Dalszym celem wynalazku jest podanie ukladu sygnalizacji zdolnego do wytwarzania reprezenta¬ tywnych sygnalów widocznych i latwych do roz¬ róznienia w szerszym zakresie katowym wokól sa¬ mochodu niz to jest mozliwe dotychczas.Nastepnym celem wynalazku jest stosowanie tyl¬ ko tego typu sygnalów, które jako takie sa mie¬ dzynarodowo uznawane jako majace okreslone zna¬ czenia przy wskazywaniu dokonywanego lub maja¬ cego nastapic manewru samochodu, ale w sposób bardziej wyczerpujacy niz to bylo mozliwe do¬ tychczas. Przykladami takich sygnalów sa swiatla czerwone na niebezpieczenstwo, zielone na wolna droge, zólte ciagle swiatlo na uwage i zólte mi¬ gajace jako Ostrzezenie, 5412854128 Dalszym celem wynalazku jest polaczenie sy¬ stemu sygnalizacyjnego omawianego typu z wi¬ docznym przez kierowce systemem kontrolnym w takim ukladzie, który jasno reprezentuje uklad czynnych lamp sygnalizacyjnych.Dla tych i innych celów, które jeszcze beda wskazane w opisie, opracowano wynalazek którego istota polega na tym, ze kazda lampa zespolona znajdujaca sie w jednym z czterech narozy sa¬ mochodu * ma trzy zarówki dajace swiatlo w trzech kolorach, jedna swiatlo czerwone, druga zólte, a trzecia zielone, przy czym sa one podlaczone do ukladu z trójpolozeniowym kierunkowym przelacz¬ nikiem A i przelacznikiem B sterowanym urza¬ dzeniem * hamulcowym oraz przelacznikiem G ste¬ rowanym przy przelaczeniu na bieg wsteczny, da¬ jacy moznosc stosowania racjonalnej trójkoloro¬ wej sygnalizacji bez zadnej dodatkowej komplika¬ cji dla prowadzacego samochód w stosunku do niedoskonalego systemu dotychczasowego.Dla latwiejszego zrozumienia opisanego ponizej przykladowego rozwiazania ukladu wedlug wyna¬ lazku przedstawiono jego schemat na rysunku.Na rysunku litera A przedstawia przelacznik kierunkowy majacy styki al, a2, a3, a4, a5. Prze¬ lacznik ten jest wyposazony w uchwyt lub galke oznaczone schematycznie Ah, która mozna usta¬ wic w trzech polozeniach, a mianowicie uwidocz¬ nione na rysunku polozenie neutralne, polozenie lewe V i polozenie prawe H.W polozeniu neutralnym stykowy element Al laczy pradowy styk al przelacznika z dwoma sty¬ kami a3 i a4. W polozeniu V styk al zostaje po¬ laczony z a2 i a3, a w polozeniu H styk al zo¬ staje polaczony ze stykami a4 i a5. Stykowy ele¬ ment Al ma zamocowany do niego przezroczysty segment o pieciu wycinkach 1, 2, 3, 4 i 5. Wy¬ cinek . 1 jest czerwony, wycinek 2 — zólty, wy¬ cinek 3 — zielony, wycinek 4 — zólty i wycinek 5 — czerwony. W pozycji neutralnej przelacznika, pod zóltym wycinkiem 2 znajduje sie lewa kon¬ trolna zarówka KV, a pod zóltym wycinkiem 4 prawa kontrolna zarówka KH.Uklad wedlug wynalazku ma równiez hamul¬ cowy przelacznik B z osmioma stykami bl—b8 oraz dwa mechanicznie ze soba zespolone, ale elektrycznie oddzielnie pracujace stykowe elemen¬ ty BI i BH. W polozeniu neutralnym te elemen¬ ty lacza atyki b5 z b6 oraz b7 z b8. Przy zadzia¬ laniu hamulców stykowe elementy BI i Bil zo¬ staja przesuniete tak aby zwarly styk bl z b2 oraz b3 z b4. Przy zwolnieniu hamulców stykowe elementy BI i Bil powracaja w polozenie uwi¬ docznione na rysunku.Uklad sygnalizacyjny wedlug wynalazku zawiera równiez przelacznik G zmiany biegów majacy osiem styków gl—g8 oraz dwa stykowe elementy GI i Gil, które sa ze soba mechanicznie sprzeg¬ niete ale elektrycznie od siebie odizolowane. Ele¬ menty te w neutralnym polozeniu zmiany biegów i przy biegach do przodu lacza styki gl z g2 i g3 z g4. W polozeniu odpowiadajacym biegowi wstecz¬ nemu elementy te lacza styki g5 z g6 oraz g7 z g8.Uklad sygnalizacyjny wedlug wynalazku ma 10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 60 cztery grupy lamp sygnalizacyjnych w postaci lampy zespolonej rozmieszczonych w czterech ro¬ gach samochodu, a kazda grupa ma trzy lampy dajace swiatlo czerwone, zielone i zólte. Dla lat¬ wiejszego zrozumienia rysunku, kolor czerwony jest oznaczony na nim kreskowaniem w góre w prawo, kolor zielony przez kreskowanie w góre w lewo, a zólty bez kreskowania. Na rysunku 10, 14 i 18 oznaczaja czerwona, zielona i zólta lampe sygnalizacyjna w prawym górnym rogu np. w przedniej prawej grupie lamp: 11, 15 i 19 czer¬ wona, zielona i zólta lampe sygnalizacyjna w prawym dolnym rogu np. w tylnej prawej grupie lamp: 12, 16 i 20 czerwona, zielona i zólta lampe sygnalizacyjna w lewym górnym rogu np. w prze¬ dniej lewej grupie lamp: 13, 17, 21 czerwona, zie¬ lona i zólta lampe sygnalizacyjna, w lewym dol¬ nym rogu np. w tylnej lewej grupie lamp w sa¬ mochodzie.Prawe, czerwone sygnalowe lampy 10 i 11 sa podlaczone do migacza BRH, a lewe czerwone sy¬ gnalowe lampy 12 i 13 sa podlaczone do migacza BRV. Dodatkowy migacz BG jest wlaczony w obwód zóltych sygnalowych lamp 18, 19, 20 i 21.Rózne czesci ukladu sygnalowego sa ze soba po¬ laczone za pomoca przewodów elektrycznych ozna¬ czonych na rysunku liniami pelnymi.Uwidoczniony na rysunku uklad dziala w na¬ stepujacy sposób. Gdy przelacznik A ukladu jest w polozeniu neutralnym ruchome jego czesci przyj¬ muja polozenie uwidocznione na rysunku i sa w swym polozeniu srodkowym, hamulec nie dziala,) a przekladnia biegów jest w polozeniu neutral¬ nym lub na jednym z biegów do przodu. W tych warunkach, lampy sygnalowe i lampy kontrolne nie otrzymuja pradu. Jezeli jednak pedal hamul¬ ca zostanie przycisniety, a wiec elementy BI i Bil zostana przesuniete na styki bl, b2 oraz b3 i b4 zostana zamkniete nastepujace obwody: al, a3, b3, b4 i 18, 19 to znaczy prawe zólte swiatla zapala sie i beda swiecic w sposób ciagly, oraz al, a4, b2 i 20, 21 to znaczy lewe zólte swiatla zapala sie i beda swiecic w sposób ciagly, a jed¬ noczesnie z b2 prad poplynie do lewej kontrolnej zarówki KV i z b4 do prawej kontrolnej zarówki KH, które sie zaswieca, a poniewaz zólte prze¬ zroczyste wycinki sa przed nimi — widac bedzie zólte swiatelka prawe i lewe.A wiec przy hamowaniu, wszytkie zólte swiatla sa czynne i swieca w sposób ciagly, a na tarczy kontrolnej widac dwa zólte swiatla. Po zwolnieniu hamulca uklad sygnalizacyjny wraca do swego poprzedniego polozenia.Jezeli jednak skrzynka biegów zostanie przesta¬ wiona na bieg wsteczny, stykowe elementy GI Gil zostana przestawione na g5, g6 oraz g7, g8 zamykajac nastepujace obwody: al, a4, bl, g6, g5 i za posrednictwem migacza BG z g7 skad przerywany prad plynie przez b2 do zóltych lamp 20, 21 i przez b4 do zóltych lamp 18, 19 a jednoczesnie zaswiecaja kontrolne zarów¬ ki: KV i KH i przez zólte wycinki daja zólte swiatlo przerywane.W ten sposób przy nastawieniu na bieg wsteczny54128 5 zólte swiatla zaswieca migajaco na wszytkich czterech rogach samochodu, a jednoczesnie zólte migajace swiatla kontrolne sa widoczne na tarczy kontrolnej.Jezeli hamulce zadzialaja przy wlaczonym bie¬ gu wstecznym sa zamkniete obwody: al, a3, b3 i b4 i 18, 19, a z b4 prad plynie do prawej kontrolnej zarówki KH, a poza tym al, a4, bl, b2 i 20, 21, a z b2 prad plynie do lewej kontrolnej zarówki KV.W ten sposób przy hamowaniu i zalaczonym bie¬ gu wstecznym, wszytkie cztery zólte swiatla swie¬ ca w sposób ciagly i tak samo swieca swiatla kon¬ trolne.Dla sygnalizacji skretu w prawo, kierowca prze¬ stawia dzwignie Ah w prawo w pozycje H i pod warunkiem, ze hamulce nie pracuja i skrzynka biegów jest nastawiona na neutralny lub dowolny bieg do przodu, zostaja zamkniete nastepujace obwody: al, a5 i przez migacz BRH prawe czer¬ wone sygnalowe lampy 10 i 11 dajace swiatlo przerywane. Z migacza prad plynie do prawej kontrolnej zarówki KH, która jest teraz przykry¬ ta czerwonym wycinkiem 5 i swieci migajac czer¬ wono. Ale swiatlo kontrolnej zarówki KH prze¬ chodzi równiez w lewo i oswietla od spodu zie¬ lony wycinek 2 znajdujacy sie teraz nad lewa kontrolna zarówka KV, a poniewaz odpowiednia maska ma dwa otwory odpowiadajace dwom za¬ rówkom bedzie widac równoczesnie lewe chociaz slabsze kontrolne swiatlo zielone. W prawej po¬ zycji H przelacznika A zostaje jednak równo¬ czesnie zamkniety obwód: al, a5, b7, b8, g4, ~g3 a wiec beda wlaczone le¬ we zielone swiatla 16, 17, które beda swiecic w sposób ciagly.Odwrotnie, jezeli przelacznik kierunkowy zo¬ stanie ustawiony w lewe polozenie V, lewe, czer¬ wone lampy 12 i 13 zaswieca migajac, a prawe zielone lampy 14, 15 zaswieca w sposób ciagly.Poza tym, gdy kierunkowy przelacznik A jest w polozeniu V, lewa kontrolna zarówka KV be¬ dzie swiecic czerwono przez nakrywajacy ja czer¬ wony wycinek 1, ale jednoczesnie bedzie oswie¬ tlone prawe okienko przykryte zielonym wycin¬ kiem 3.Jezeli zostana uruchomione hamulce przy kie¬ runkowym przelaczniku A w polozeniu H, styko¬ we elementy BI i Bil zostana przesuniete i zewra styki bl z b2 oraz b3 z b4 zamykajac obwody: al, a4, bl, b2 i zaswieca lewe, zólte lampy 20, 21 swiatlem ciaglym. Prad z b2 zaswieci lewa kontrolna zarówka KV przykryta wycinkiem 3, a wiec dajaca swiatlo zólte. Jednoczesnie pola¬ czenie al z a5 zasili czerwone lampy 10, 11 przez migacz BRH, a lewe zielone swiatla zgasna.W ten sposób, hamowanie przy skrecie w pra¬ wo zostaje uwidocznione przez zaswiecenie z le¬ wej strony zóltych lamp swiatlem ciaglym (za¬ miast swiatla zielonego), podczas gdy prawe lam¬ py czerwone swieca swiatlem przerywanym.Po zwolnieniu hamulców, zólte swiatla z lewej strony gasna, a na ich miejsce zaczynaja swiecic w sposób ciagly swiatla zielone.W przypadku skretu w lewo w kombinacji z 6 hamowaniem, pokaze sie odwrotny uklad swiatel, w którym lewe czerwone lampy sygnalowe nadal beda swiecily migocac, a prawe zielone swiatla zgasna, a na ich miejsce zaswieca lampy zólte w sposób ciagly.Jezeli nastapi przestawienie biegu na wsteczny, podczas gdy kierunkowy przelacznik A jest w po¬ lozeniu H, a hamulce sa zwolnione, zostaja zam¬ kniete nastepujace obwody: al, a5 BRH do lamp 10, li to znaczy, ze prawe czerwone lampy swieca migocac, a poza tym przez al, a4, bl, g6, g5, BG, gl i g8 i dalej do b2 i b4 zapalajac wszystkie zólte lampy z miganiem.Z powyzszego wynika, ze bieg wsteczny ze skre¬ tem w prawo jest sygnalizowany przez migotanie prawych swiatel czerwonych i migotanie wszyst¬ kich swiatel zóltych. Odwrotnie, bieg wstecz ze skretem w lewo jest sygnalizowany przez migota¬ nie lewych swiatel czerwonych i migotanie wszy¬ stkich swiatel zóltych.W tym przypadku migajace swiatlo czerwone nie mozna uwazac za konieczne i wedlug zycze¬ nia moze byc ono skasowane przez odpowiednia zmiane polaczen.Jezeli skret w prawo przy biegu wstecznym zo¬ stanie przerwany przez uruchomienie hamulców zostana zamkniete styki bl z b2 oraz b3 z b4, przy czym styki g5 z g6 oraz gl z gS sa juz zamkniete, a kierunkowy przelacznik A znajduje sie w po¬ lozeniu H. W ten sposób sa zamkniete obwody: al, a5, BRH do lamp 10, 11 — to znaczy, ze prawe lampy czerwone migaja: al, a4, bl, b2 do lamp 20 i 21 — to znaczy, ze lewe lampy zólte swieca w sposób ciagly i kon¬ trolne zarówki swieca, ale poza tym z b2 prad przeplywa do gl, g8, b4 i stad do zóltych lamp 18 i 19, a wiec równiez prawe zólte sygnalowe lampy swieca swiatlem ciaglym.Z powyzszego wynika, ze jazda wstecz ze skre¬ tem w prawo, przerwana hamowaniem jest sy¬ gnalizowana czerwonymi swiatlami migajacymi z prawej strony i ciaglymi zóltymi swiatlami naoko¬ lo samochodu. Odwrotnie, wsteczna jazda ze skre¬ tem w lewo, polaczona z hamowaniem jest sygna¬ lizowana przez czerwone swiatla*migajace z lewej strony i zólte swiatla ciagle naokolo samochodu.W tym przypadku czerwone swiatlo migocace nie jest uwazane za konieczne i moze byc wyeli¬ minowane przez odpowiednia zmiane polaczen.Nalezy podkreslic, ze powyzsze kombinacje sy¬ gnalowe sa niezalezne od kolejnosci w jakiej na¬ stepuja rózne czynnosci. A wiec te same kombi¬ nacje sygnalowe beda mialy miejsce i gdy hamo¬ wanie zostanie zastosowane przed zmiana biegu lub odwrotnie i wtedy gdy zmiana biegu naste¬ puje przed lub po ustawieniu przelacznika na da¬ ny skret.Rozumie sie, ze wyrazenia „czerwone, migajace swiatla z prawej strony," „czerwone migajace z le¬ wej strony" itp. uzyto tylko dla wygody i latwego zrozumienia. W praktyce, kazda grupa lamp moze korzystnie skladac sie z lampy czerwonej zielonej i zóltej, z wspólna przeswietlajaca neutralna oslo¬ na, otaczajaca cale naroze samochodu tak, aby 10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 6054128 sygnal byl widoczny w zakresie kata okolo 270°.W ten sposób otrzymuje sie dodatkowo zalete, ze sygnaly moga byc interpretowane wlasciwie na¬ wet przez osobe calkowicie nie rozrózniajaca ko¬ lorów, gdyz nie tylko widac okreslona. kombina- 5 cje kolorów, ale równiez kombinacje migotania i swiatla ciaglego, wlasciwa dla okreslonego ma¬ newru, który ma nastapic.Dalsza zaleta stosowania osobnych kolorowych 4 zarówek, czerwonej, zielonej i zóltej wewnatrz 10 wspólnej, neutralnej przeswietlajacej oslony jest to, ze unika sie niebezpieczenstwa aby odbite swiatlo sloneczne bylo wziete za sygnal.Na rysunku uwidoczniono tylko jeden przewód podlaczony do kazdej lampy sygnalowej drugim 15 przewodem jest tu stale polaczenie z masa sa¬ mochodu. Z drugiej strony, dwa przewody pro¬ wadza do kazdej zarówki kontrolnej, gdyz te nie sa polaczone z masa na stale. Przewody prowa- 5 dzace do zarówek kontrolnych sa podlaczone do 20 przeciwnych konców ich wlókien zarowych tak aby jeden mógl byc podlaczony do zródla pradu, a drugi do masy lub odwrotnie.Uklad wedlug wynalazku jest tak zaprojektowa¬ ny, ze zamiast dwóch zarówek kontrolnych mozna 25 w nim zastosowac jedna, sluzaca do oswietlenia dwóch otworów w masce zaslaniajacej kolorowa tarcze. Przez te otwory bedzie widac kolor odpo¬ wiadajacy kolorowi odnosnego wycinka tarczy, który znajdzie sie pod danym otworem. 30 PL