Przedmiotem niniejszego wynalazku jest urza¬ dzenie do porównywania barw przy sztucznym oswietleniu, stanowiace rzutnik z zarowym zród¬ lem swiatla oraz z filtrem korekcyjnym, osadzony przesuwnie w prowadnicach statywu w ten spo¬ sób, ze przesuwanie rzutnika powoduje zmiane kata padania strumienia swiatla na plaszczyzna obserwacji, jednak os strumienia swiatla przecina te plaszczyzne w stalym punkcie, niezaleznie od polozenia rzutnika.Badania barw metoda porównawcza mozna prze¬ prowadzic dokladnie tylko w warunkach oswiet¬ lenia naturalnego tak zwanym „swiatlem nieba pólnocnego", które odpowiada oswietleniu porów¬ nywanych powierzchni barwnych swiatlem bez¬ chmurnego niebosklonu pólnocnego w godzinach poludniowych. Do badan porównawczych barw w warunkach przemyslowych stosuje sie sztuczne zródla swiatla, których rozklad czestotliwosci pro¬ mieniowania jest zblizony do rozkladu odpowia¬ dajacego swiatlu nieba pólnocnego, na przyklad lampy ksenonowe. Okazalo sie jednak ze wplyw na ocene porównawcza barw swiatla w warun¬ kach oswietlenia sztucznego ma nie tylko rozklad czestotliwosci promieniowania, ale równiez kat i punkt padania osi strumienia zródla, przy czym badania które doprowadzily do wynalazku wy¬ kazaly, ze najlepsze wyniki oceny porównawczej barw uzyskuje sie w tym przypadku, gdy istnieje mozliwosc zmiany kata padania (kierunku) stru- 10 15 25 30 mienia swiatla przy utrzymaniu stalego punktu padania.Urzadzenie do porównywania barw przy sztucz¬ nym oswietleniu wedlug wynalazku jest zbudo¬ wane w ten sposób, ze umozliwia praktyczne uzy¬ skanie tych warunków. Mianowicie rzutnik urza¬ dzenia jest osadzony przesuwnie w prowadnicach tak umieszczonych, ze przesuwanie rzutnika po¬ woduje zmiane kata padania strumienia swiatla, jednak przy zachowaniu stalego punktu padania osi tego strumienia na plaszczyzne obserwacji.Wedlug wynalazku efekt ten mozna uzyskac dwoma sposobami, mianowicie przez zastosowanie prowadnic lukowych, których srodek krzywizny lezy w poblizu srodka plaszczyzny obserwacji oraz za pomoca pary prowadnic wzajemnie nachylo¬ nych i spelniajacych ten warunek, ze normalna prosta nachylona pod okreslonym katem do od¬ cinka, którego konce przesuwaja sie wzdluz tych prowadnic, przecina plaszczyzne obserwacji w stalym punkcie.Urzadzenie wedlug wynalazku rózni sie ponadto od znanych dotychczas urzadzen do badan porów¬ nawczych barw swiatla, tym, ze jest zaopatrzone w zródlo swiatla zlozone z lampy zarowej wyso¬ kiej mocy i zasilanej stalym napieciem oraz z filtra korekcyjnego, dzieki czemu jest znacznie tansze i dogodniejsze w uzyciu w porównaniu do urzadzen z lampami ksenonowymi.Wynalazek jest przykladowo wyjasniony na ry- 541073 sunku, na którym fig. 1 przedstawia zasade prze¬ suwania rzutnika wzdluz toru lukowego, a fig. 2 — zasade przesuwania rzutnika wzdluz prowadnic wzajemnie nachylonych, w celu uzyskania sta¬ lego punktu padania osi strumienia swiatla przy róznych katach padania, fig. 3 — schemat urza¬ dzenia w widoku z boku, fig. 4 — rzutnik urza¬ dzenia w przekroju wzdluz linii AA na fig. 5, a fig. 5 rzutnik w przekroju wzdluz linii BB na fig. 4.Urzadzenie wedlug wynalazku do porównywa¬ nia barw przy oswietleniu sztucznym sklada sie z^ nastepujacych podstawowych zespolów: z rzut¬ nika polaczonego z wózkiem, ukladu prowadnic sluzacych do przesuwania rzutnika i zapewniaja¬ cych staly punkt padania osi strumienia swiatla oraz ze statywu, do którego sa przymocowane prowadnice i stól z plaszczyzna obserwacji.Zasade przesuwania rzutnika w celu uzyskania stalego punktu padania osi strumienia swiatla na plaszczyzne obserwacji mozna wedlug wynalazku uzyskac dwoma sposobami.Sposób przedstawiony na fig. 1 polega na prze¬ suwaniu kólek 1 wózka rzutnika wzdluz prowad¬ nic lukowych 2, których srodek krzywizny znaj¬ duje sie w punkcie 3, lezacym w poblizu srodka plaszczyzny obserwacji 4. Os 5 strumienia swiatla emitowanego przez rzutnik przecina sie wówczas przy jego dowolnym polozeniu na prowadnicach 2 w stalym punkcie 3.Sposób przedstawiony na fig. 2 polega na za¬ stosowaniu dwóch wzajemnie nachylonych wzgle¬ dem siebie pod katem A prowadnic 6 i 7, po któ¬ rym przesuwaja sie kola 1 wózka rzutnika. Kie¬ runki tych prowadnic 6 i 7 sa tak- dobrane, ze os 5 strumienia swiatla wychodzaca z punktu 9 nachylona pod okreslonym katem y wzgledem odcinka 8 laczacego srodki kólek 1 wózka rzut¬ nika przecina plaszczyzne obserwacji 4 w stalym punkcie 3 lezacym w poblizu jej srodka, przy czym odleglosc punktów 3 i 9 dla róznych polo¬ zen wózka jest w przyblizeniu jednakowa. Naj¬ korzystniejsze warunki badan porównawczych barw mozna uzyskac w przypadku gdy kat po¬ dania osi 5 strumienia swiatla wzgledem normal¬ nej 10 do plaszczyzny obserwacji 4 zawarty jest w granicach at = 30°, Fig. 3 przedstawia schemat konstrukcji urza¬ dzenia opartego na zasadzie zilustrowanej na fig. 2. Urzadzenie to sklada sie z rzutnika, któ¬ rego obudowa 11 jest zaopatrzona w kólka 1 oraz ze statywu 12, polaczonego ze stolem, którego powierzchnia robocza 4 stanowi plaszczyzne ob¬ serwacji oraz z nachylonymi wzgledem siebie prowadnicami 6 i 7.Przykladowa konstrukcje rzutnika przedstawia fig. 4 i 5. Rzutnik ten sklada sie z wymienionej uprzednio obudowy 11, której podstawa 12 jest zaopatrzona we wsporniki 13, w których sa osa¬ dzone kólka 1, przy czym kólka przednie sa umie¬ szczone ponizej kólek tylnych. Do podstawy 12 jest ponadto przymocowana rekojesc 14 do prze¬ suwania rzutnika.Wewnatrz obudowy jest umieszczona oprawka 15 zródla swiatla I4a stanowiacego lampe zarowa ... 4 zasilana najkorzystniej za poósrednictwem stabi¬ lizatora napiecia, wentylator 16 napedzany przez silnik 17 i uklad optyczny zlozony z reflektora 18 (przeciwzwierciadla), kondensora 19, filtra korekcyjnego 20 i obiektywu 21. Filtr 20 stanowi zespól plytek selektywnych, pochlaniajacych czesc widma promieniowania czerwonego i podczerwo¬ nego, wskutek czego swiatlo przepuszczone ma rozklad czestotliwosci odpowiadajacy w przybli¬ zeniu rozkladowi czestotliwosci swiatla nieba pól¬ nocnego.W przykladowym rozwiazaniu konstrukcyjnym rzutnika przedstawionym na fig. 4 i 5 kólka 1 sa osadzone obrotowo na osi 22, zamocowanej we wspornikach 13, przy czym wewnatrz kólek 1 jest osadzona kulka 23 dociskana za pomoca spre¬ zyny 24 w ten sposób, ze jej wystajaca powierz¬ chnia stanowi czolowe lozysko oporowe kólka 1.Jedna z prowadnic 7 ma najkorzystniej przekrój ceowy o zmiennej wysokosci, zas równolegle do jej górnej pólki 25 jest przymocowany katownik stanowiacy prowadnice 6.Dzialanie urzadzenia do porównywania barw wedlug wynalazku opisano ponizej.Lampa zarowa 14a zasilana stalym lecz nasta¬ wianym napieciem emituje swiatlo, które po od¬ biciu od reflektora 18 i przejsciu przez konden¬ sor 19 zostaje skorygowane w filtrze korekcyj¬ nym 20 w ten sposób, ze rozklad jego czestotli- 30 wosci odpowiada z duzym przyblizeniem rozkla¬ dowi czestotliwosci swiatla nieba pólnocnego. Po przejsciu przez obiektyw skupiony strumien swiat¬ la jest rzucany na powierzchnie 4 stolu stano¬ wiaca plaszczyzne obserwacji, na której znajduje 35 sie przedmiot o barwie wzorcowej i barwie po¬ równywanej, W czasie badan przesuwa sie rzut¬ nik wzdluz wzajemnie nachylonych prowadnic 6 i 7, wskutek czego zmienia sie kat padania stru¬ mienia swiatla (najkorzystniej w zakresie od 40 30—70°), jednak os 5 strumienia przecina plasz¬ czyzne obserwacji 4 w stalym punkcie 3. Umoz¬ liwia to wyeliminowanie subiektywnych bledów • porównywania barw przy róznych katach pa¬ dania. 45 Urzadzenie do porównywania barw wedlug wy¬ nalazku moze znalezc zastosowanie zwlaszcza do badan porównawczych barw w przemysle tekstyl¬ nym, poligraficznym, badaniach laboratoryjnych itp. 50 PL