Pierwszenstwo: ;, . : ;'¦-..¦ ' ^' 3 Opublikowano: 16.XI.1965 (P 111 640) 5.XII.1967 54082 KI. 42 I, l/Ol MKP G Ol CZYTELNIA UKD Urzedw - sio? Trar [*•*<] Wspóltwórcy wynalazku: dr Julian Smolenski, Andrzej Rzewuski, Leon Szalczynski Wlasciciel patentu: Przedsiebiorstwo Poszukiwan Geofizycznych, War¬ szawa (Polska) Gestosciomierz do pomiarów gestosci cial stalych Przedmiotem wynalazku jest gestosciomierz do pomiarów gestosci cialjjtalych zbudowany na za¬ sadzie samorównowazacych sie wag hydrostatycz¬ nych o dwóch ramionach.Najlepszymi obecnie przyrzadami do wyznacza¬ nia gestosci cial stalych, np. próbek skalnych, sa gestosciomierze zbudowane na zasadzie samorów¬ nowazacych sie wag hydrostatycznych. Ich zale¬ ty w stosunku do innych przyrzadów to duza szybkosc i duza dokladnosc pomiarów, prosta ob¬ sluga, calkowita eliminacja obliczen, niskie kosz¬ ty eksploatacyjne i niska cena samego przyrzadu.Jednakze istniejace dotychczas konstrukcje ta¬ kich gestosciomierzy maja szereg wad. Ramiona bedace zasadnicza czescia gestosciomierzy, sa pod¬ parte w srodku ciezkosci na czopach, stanowia¬ cych zarazem os obrotu ramion. To rozwiazanie konstrukcyjne bardzo obniza trwalosc i niezawod¬ nosc gestosciomierzy. Ksztalt ramion przypomina¬ jacy odwrócona litere V bardzo utrudnia ich wy¬ wazanie, niezbedne dla sprowadzenia srodka ciez¬ kosci na os obrotu oraz uniemozliwia zmiane za¬ kresów pomiarów i ich dokladnosci. Zmiana za¬ kresu pomiarowego i dokladnosci pomiarów do¬ konywana jest przez zmiane kata miedzy ramio¬ nami; po takiej zmianie srodek ciezkosci ramion ulega przesunieciu i dla jego sprowadzenia na os obrotu nalezy dokonac ponownego wywazania, klopotliwego w przypadku ramion w ksztalcie litery V.Gestosciomierz wedlug wynalazku nie ma wy* mienionych wad. Zastosowano w nim ramiona w ksztalcie litery X z precyzyjnym lozyskiem kul¬ kowym umieszczonym na przecieciu osi geome- 5 trycznych ramion. Os lozyska stanowi os obrotu ramion. Dzieki takiemu rozwiazaniu srodek ciez¬ kosci ramion zawsze lezy na osi obrotu. Zakresy pomiarowe i dokladnosc pomiaru mozna zmienic latwo przez zmiane kata miedzy ramionami z rów- 10 noczesna zmiana skali, przy czym polozenie £rod- ka ciezkosci ramion nie ulega zmianie. Po usta¬ leniu kata miedzy ramionami dokonuje sie cecho¬ wania gestosciomierza, które przebiega nastepu¬ jaco: lewe dolne ramie przyrzadu obciaza sie do- 15 wolnym ciezarem P o wartosci w przedziale od kilkudziesieciu do kilkuset gramów, zas prawe dolne ramie obciaza sie takim ciezarem, by wska¬ zówka gestosciomierza ustawila sie w poblizu le¬ wego brzegu skali i w tym miejscu skali zazna- 20 cza sie punkt odpowiadajacy nieskonczonej war¬ tosci gestosci ciala; nastepnie nie zmieniajac ob¬ ciazenia ramienia prawego zmienia sie obciaze¬ nie lewego ramienia do wartosci p^-, gdzie d d odpowiada gestosci ciala; wskazówka przyrzadu ustawi sie wówczas w innym niz poprzednio miej¬ scu skali, w którym zaznacza sie punkt odpowia¬ dajacy gestosci d; zmieniajac kolejno wartosci d wykonuje sie cala skale przyrzadu. Im mniejszy 30 kat miedzy ramionami, tym wieksza dokladnosc 25 5408254082 pomiaru i tym mniejszy zakres skali. Zastoso¬ wanie lozysk pozwolilo na znaczne zwiekszenie wytrzymalosci i niezawodnosci gestosciomierza.Przyrzad wedlug wynalazku jest uwidoczniony przykladowo na rysunku, na którym fig. 1 przed¬ stawia gestosciomierz w widoku z przodu, fig. 2 — ramiona w widoku z przodu i fig. 3 — ramiona w przekroju A—A na fig. 2. Dwa ramiona 1 sa zamocowane do kulkowego lozyska, którego os obrotu 2 stanowi os obrotu ramion, przechodzi przez ich srodek ciezkosci i jest przytwierdzona do statywu 3. Ramiona tworza uklad o ksztalcie litery X o dowolnie nastawionym kacie nachyle¬ nia wzgledem siebie obu ramion 1. Nieznaczne przesuniecia srodka ciezkosci ramion moga byc usuniete przez zmiane polozenia wkretów 4. Na dwóeh* nfzszych koncach ramion znajduja sie lo¬ zyska kulkowe 5, na których zawiesza sie próbke 6 i s^alj^z ^odwaznikami 7. Na koncach ramion 1 wzniesionych do góry umieszczone sa tulejki 18 o ciezarach dokladnie równych ciezarom lozysk 5; tulejki te sa niezbedne dla zachowania srodka ciezkosci na przecieciu osi ramion, Wskaznikiem polozenia ramion wzgledem statywu jest wska¬ zówka 8 sztywno polaczona z ramionami. Przy obrocie ramion koniec wskazówki przesuwa sie wzdluz skali 9 cechowanej w jednostkach gestosci.Umieszczone pod skala lusterko 10 umozliwia dokladny odczyt gestosci próbki. Przezroczysta oslona 11 zabezpiecza wskazówke i skale przed przypadkowymi uszkodzeniami. Ramiona gesto¬ sciomierza moga byc unieruchamiane za pomoca sprezynowego urzadzenia aretujacego 12, zabez¬ pieczajacego przyrzad przed uszkodzeniem (np. podczas transportu). Do wytlumiania ruchów ra¬ mion w trakcie pomiarów sluzy przycisk spre¬ zynowy 13. Statyw przyrzadu jest sztywno osa¬ dzony w podstawie 14. Podstawa spoczywa na nózkach 15 o regulowanej wysokosci, pozwalaja¬ cych na prawidlowe (pionowe) ustawienie przy- 5 rzadu. Wskaznikiem prawidlowosci ustawienia jest libela 16 umieszczona na podstawie. Naczynie z woda ustawione jest na ruchomym wózku 17, który moze byc przesuwany pionowo wzdluz sta¬ tywu. Specjalne urzadzenie sprezynowe pozwala 10 na zatrzymywanie wózka w dowolnym polozeniu.Pomiar przy pomocy opisanego wyzej gestoscio¬ mierza przebiega nastepujaco: po podwieszeniu próbki* na szalke naklada sie odwazniki w ce¬ lu sprowadzenia wskazówki przyrzadu do punktu 15 odniesienia na skali, odpowiadajacemu nieskon¬ czonej gestosci próbki, nastepnie zanurza sie próbke w wodzie; wskazówka na skali zatrzyma sie wtedy na punkcie odpowiadajacym gestosci próbki. 20 PL