Przedmiotem niniejszego wynalazku jest element przegrodowy maszyny roboczej lub silnika z wi¬ rujacym tlokiem, stanowiacy wycinek pierscienia i poruszany ruchem obrotowym wokól swej osi geometrycznej oraz wspólpracujacy z promienio¬ wymi Obustronnie uszczelniajacymi go elementami listwowymi.Znane sa konstrukcje maszyn z wirujacymi tlo¬ kami, pracujacych jako pompy, sprezarki lub sil¬ niki spalinowe, zaopatrzonych w osadzony prze¬ suwnie w cylindrze element przegrodowy dociska¬ ny do obwodowej powierzchni wirujacego tloka i dzielacy przestrzen utworzona miedzy zewnetrzna powierzchnia tloka i wewnetrzna powierzchnia cy¬ lindra na komory robocze o zmiennej pojemnosci, warunkujace prace urzadzenia jako maszyny ro¬ boczej lub silnika.Znane sa równiez konstrukcje maszyn ii silników, w których wspomniane elementy przegrodowe sa osadzone przesuwnie w wirujacym tloku i dociska¬ ne sila odsrodkowa, aUbo tez za pomoca elementów sprezystych do scianki cylindra.Te znane elementy przegrodowe maja zwykle po¬ stac zasuwy, uszczelki listwowej lub klapy, osadzo¬ nej w przyblizeniu promieniowo wzgledem osi cy¬ lindra lufo osi obrotu wirujacego tloka.Wada tego rodzaju rozwiazan jest koniecznosc stosowania znacznych isiil nacisku niezbednych do zrównowazenia sil parcia spalin lub sprezanego* w maszynie czynnika oraz uzyskania niezbednej 20 25 30 szczelnosci komór roboczych. Ponadto, dzialajace na te elementy boczne sily parcia spalin lub czyn¬ nika powoduja ich odksztalcemia oraz oddzialywa- nda normalne w wyniku których wystepuja znacz¬ ne sily tarcia, co uniemozliwia wlasciwa prace ele¬ mentu przegrodowego. Równiez charakterystyka sprezystych elementów dociskajacych, które musza zapewnic niezbedna sile docisku uniemozliwia uzyskanie duzej predkosci obrotowej silnika lub maszyny roboczej, gdylz dopuszczalna czestotliwosc odksztalcen tych elementów jest stosunkowo nie¬ wielka.Inna wada znanych dotychczas elementów prze¬ grodowych jest nieszczelnosc spowodowana ich przesuwnym osadzeniem w korpusie cylindra lub w tloku bedaca przyczyna przeipilywu sprezonego czynnika lub spalin, a tym samym zmniejszenia sprawnosci maszyny lufo silnika. Równiez istotna dla eksploatacji maszyn roboczych lufo silników jest niewielka zywotnosc tych elementów bedaca wynikiem z jednej strony koniecznosci stosowania z 'wymienionych powodów duzych sil nacisku, a z drugiej znacznymi, wystepujacymi silami tar¬ cia, powodujacymi szyfokie zuzycie wspólpracuja¬ cych powierzchni roboczych elementu i cylindra lufo tloka.Powyzsze wady i niedogodnosci znanych dotych¬ czas elementów przegrodowych stosowanych w ma¬ szynach roboczych lufo silnikach z wirujacym tlo¬ kiem usuwa element przegrodowy wedlug wyna- 53 97753 977 lazku, stanowiacy wycinek pierscienia osadzonego obrotowo w gniezdzie korpusu cylindra lub tloka i polaczony za pomoca ramienia z osia obrotu sta¬ nowiaca równoczesnie jego os geometryczna oraz poruszamy ruchem obrotowo-zwrotnym w jednym kierunku pod dzialaniem elementu sprezystego umieszczonego w poblizu osi, a w drugim pod dzia¬ laniem nacisku wspólpracujacej z nim czesci ma¬ szyny (cylindra lub tloka).Dzieki temu, uzyskuje sie przekladnie mecha- ^nicfca umozliwiajaca znaczne zmniejszenie drgan elementu sprezystego, a tyim samym przesuniecie jego charakterystyki w .kierunku umozliwiajacym znaczny wzrost predkosci obrotowej maszyny luib silnika, jak równiez zastosowanie jako tego ele¬ mentu drazka skretnego, umozliwiajacego wywie¬ ranie znacznych sil o duzej czestotliwosci zmian.Element przegrodowy wedlug wynalazku jest ponadto zaopatrzony we wspólpracujace z nim ele¬ menty uszczelniajace umieszczone najkorzystniej w przyblizeniu promieniowo wzgledem osi obrotu pierscienia, które calkowicie eliminuja mozliwosc przeplywu czynnika lub spalin miedzy komorami lub do gniazda elementu przegrodowego, zapew¬ niajac uzyskanie wysokiej sprawnosci silnika lub maszyny roboczej.¦ W cettu dalszego zwiekszenia predkoisci obroto¬ wej silnika lulb maszyny roboczej, a tym samym czestotliwosci ruchu dbrotowo-zwrotnego elementu przegrodowego jest on korzystnie zaopatrzony w umieszczona na wspólnej osi olbrotu lecz po przeciwnej stironie pierscieniowego wycinka prze¬ ciwwage — zwiekszajaca równomiernosc rozloze¬ nia momentu bezwladnosci.Wynalazek jest przykladowo wyjasniony na ry¬ sunku, na którym fig. 1 przedstawia element prze¬ grodowy stanowiacy wycinek pierscienia umiesz¬ czony w gniezduie korpusu cylindra, a fig. 2 — po¬ dobny element przegrodowy, umieszczony w gniez¬ dzie wirujacego tloka maszyny roboczej lub silnika.W rozwiazaniu przedstawionym na fig. 1, w kor¬ pusie 1 cylindra maszyny roboczeij lulb sUmifea z wi¬ rujacym tlokiem 2 znajduje sie gniazdo 3 majace w przyblizeniu ksztalt wycinka kola, w którym jest obrotowo osadzony element przegrodowy 4 maja¬ cy postac wycinka pierscienia,^ polaczonego za po¬ moca ramienia 5 z osia olbrotu 6 wsipólsrodkowa z osia geometryczna 7 wycinka 4. Oznacza to, ze powierzchnie obwodowe pierscieniowego wycinka 4 zakreslone sa odjpowiednio promieniem wewnetrz¬ nym r i promieniem zewnetrznym R z osi 7.W rozwiazaniu przedstawionym na rysunku, os 6 jest polaczona z walkiem skretnym 8, powoduja¬ cym dociskanie powierzchni roboczej 9 pierscienio- wego wycinka 4 do obwodowej powierzchni tloka 2 w kierunku strzalki I.W celu uszczelnienia gniazda 3 w stosunku do komór roboczych lOa i 1Gb utworzonych miedzy wewnetrzna powierzchnia cylindra i zewnetrzna powierzchnia wirujacego tloka — element prze¬ grodowy wedlug wynalazku jest wyposazony w ele¬ menty uszczelniajace. W przykladowym rozwiaza¬ niu przedstawionym na rysunku, elementy te sta¬ nowia listwy 11 umieszczone z obu stron wzgle¬ dem wycinka 4 w gniazdach 12 korpusu 1 cylindra 10 15 20 25 10 40 45 50 55 60 65 i dociskane do niego za pomoca elementów spre¬ zystych 13. Ponadto, w elemencie przegrodowym 4 -znajduje sie gniazdo, w którym jest osadzona list¬ wa 14 dociskana do bocznej powierzchni gniaz¬ da 3.Ramie 5 laczace element przegrodowy 4 z osia obrotu 6 zaopatrzone korzystnie w olbejme 16 jest polaczone z przeciwwaga 17 umieszczona po prze¬ ciwnej stronie wycinka 4 i równowazaca jego mo¬ ment bezwladnosc: wzgledem osi obrotu. y Odmiana elementu przegrodowego przedstawio¬ na na fig. 2 rózni sie od wyzej opisanej tym, ze gniazdo 3a jest wykonane w wirujacym tloku 2, przy czym w gniezdzie tym jest osadzony element przegrodowy w postaci wycinka pierscienia 4, po¬ laczonego ramieniem 5 z osia obrotu 6, stanowia¬ ca równoczesnie os geometryczna 7 tego wycinka 4.Powierzchnia robocza 9 pierscienia jest w tym przypadku dociskana do powierzchni cylindra przy uzyciu sprezyny 15 dzialajacej na promieniu znacz¬ nie mniejszym od promienia wycinka 4. Ponadto, element przegrodowy jest zaopatrzony w podobne jak na fig. 1 elementy uszczelniajace 11 i 14.W celu zmniejszenia intensywnosci zuzycia, wy¬ cinek pierscieniowy 4 jest korzystnie zaopatrzony w koncówke 18 wykonana z materialu o niewiel¬ kim wspólczynniku tarcia i zmniejszonej scieral¬ nosci, której powierzchnia robocza 9 wspólpracuje z powierzchnia cylindra lub tloka. Koncówka 18 ma przy tym ksztalt tak dostosowany do ksztaltu wspólpracujacej z nia powierzchni cylindra, aby maksymalnie zmniejszyc zuzycie obydwu powierz¬ chni przy równoczesnym maksymalnym zwieksza¬ niu szczelnosci.Dzialanie opisanego wyzej elementu przegrodo¬ wego jest nastepujace. Wymuszony kinematycznie ruch wirujacego tloka 2 wzgledem "cylindra 1 po¬ woduje ruch obrotowy zwrotny wycinka (pierscie¬ nia 4 wokól osi obrotu 6, przy czym sila docdsku powierzchni roboczej 9 wycinka 4 do wspólpracu¬ jacej z nia obwodowej powierzchni cylindra lub tloka uzyskana jest dzieki sprezystemu oddzialy¬ waniu drazka skretnego 8 lub sprezyny 15.Dzieki umieszczeniu tych elementów 8 lulb 15 w -poblizu osi obrotu 6 amplituda icn drgan jest niewielka, umozliwiajac uzyskanie znacznej cze¬ stotliwosci ruchu wycinka 4, a tym samym wyso¬ kiej predkosci obrotowej wirujacego tloka 2. Bez¬ wladnosc ruchu elementu przegrodowego 4 jest przy tym równowazona przeciwwaga 17, zas ele¬ menty uszczelniajace 11 i 14 zapewniaja jego cal¬ kowita szczelnosc eliminujac przeplywy sprezone¬ go czynnika lub spalin zarówno miedzy komora¬ mi lOa i lOib jak i gniazdem 3 lub 3a.Element przegrodowy maszyny roboczej silnika z wirujacym tlokiem wedlug wynalazku moze zna¬ lezc zastosowanie zwlaszcza do maszyn roboczych lub silników, w których tlok ma postac pierscienia poruszajacego sie mimosrodowo lub wspólsrodko- wo w cylindrze. PL