Opublikowano: 31.VIIL1967 53746 KI. 42 k, 50 MKP «£L %#*'*, 3S/U Twórca wynalazku: dr Ignacy Duda, Emil Kizyma Wlasciciel patentu: Wyzsza Szkola Ekonomiczna (Katedra Towaroznaw¬ stwa), Kraków (Polska) Przyrzad do badania wytrzymalosci na scieranie artykulów futrzarskich i wlókienniczych, zwlaszcza skór futerkowych i futer sztucznych Wynalazek dotyczy przyrzadu do badania wy¬ trzymalosci na scieranie artykulów futrzarskich i wlókienniczych, zwlaszcza skór futerkowych i futer sztucznych.Oznaczanie wytrzymalosci na scieranie futer na¬ turalnych i sztucznych mówiace o trwalosci tych wyrobów i czasie ich uzytkowania jest bardzo istotne i konieczne przy badaniach laboratoryj¬ nych, jak równiez jest konieczne przy opracowy¬ waniu i wprowadzaniu nowych metodyk produk¬ cyjnych, nowych technologii, chemikaliów itp. dla wykazania ich wplywu na zmiane wlasnosci prze¬ rabianego surowca czy, wytwarzanego produktu.Jak dotad brak jest specjalnego przyrzadu do tego celu tak produkcji krajowej jak i zagranicz¬ nej, któryby spelnial swe zadanie bez wiekszych zastrzezen.Znany z literatury przyrzad do badania wytrzy¬ malosci na scieranie sklada sie z tasmy i walca.Próbke badanego futra naszywa sie na tasme ob¬ ciazona odpowiednim ciezarkiem i poddaje sie tarciu o material scierny, umocowany na walcu, poruszajacym sie ruchem obrotowo-zwrotnym.Przy sporadycznie przeprowadzanych badaniach wykorzystywano równiez przyrzady sluzace do ba¬ dania scieralnosci stosowane w przemysle wlókien¬ niczym przy materialach plaskich. Przy stosowa¬ niu tych przyrzadów nie uzyskiwano jednak wyni¬ ków porównywalnych i nasladujacych sposób 15 20 30 zuzywania sie wyrobów futrzarskich w zyciu prak¬ tycznym.Jak wykazaly ostatnie badania, scieranie okry¬ wy wlosowej skór futerkowych jako takie w za¬ sadzie nie wystepuje, a o trwalosci tych wyrobów decyduje odpornosc na wielokrotne zginanie wlo¬ sów okrywy wlosowej futra, sila osadzenia wlosa w skórze czy w tkaninie oraz jego odpornosc na skrecanie pod pewnym obciazeniem.Celem wynalazku bylo zbudowanie przyrzadu sluzacego do okreslania wytrzymalosci futra na scieranie, nie majacego wad przyrzadów znanych dotychczas. Aby to osiagnac, zbudowano przyrzad wedlug wynalazku, za pomoca którego scieranie badanych materialów jest najbardziej zblizone do warunków naturalnego zuzywania sie tych mate¬ rialów w trakcie noszenia lub innej eksploatacji.Polozenie badanych próbek jest tu takie jak przy noszeniu futra, to znaczy pionowe. Ramie przyrzadu imituje przedramie reki czlowieka, na koncu którego znajduje sie medium scierajace. Ra¬ mie przyrzadu wykonuje ruchy wahadlowe posu¬ wisto-zwrotne, przy czym po kazdym ruchu ra¬ mienia tam i z powrotem zmienia .sie polozenie próbek o 90°, co imituje ruchy rak czlowieka (podnoszenie i opuszczanie, oraz wyciaganie do przodu i powrót).Ta zmiana polozenia próbek w czasie badania dokonuje sie pod odpowiednim dociskiem, który mozna dowolnie regulowac. Pozwala to na odtwo- S374653746 3 rzenie warunków zmeczenia wlosów w czasie uzy¬ wania futra, gdzie po kazdorazowym zgieciu okry¬ wy wlosowej tam i z powrotem ulega ona jeszcze silom skrecajacym. Wstrzasy powstajace przy zmianie polozenia próbek odtwarzaja wstrzasy, ja¬ kim ulega futro przy noszeniu.Budowa przyrzadu wedlug wynalazku jest do¬ kladnie wyjasniona na podstawie jego przykladu wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedsta¬ wia przyrzad w widoku z boku, a fig. 2 ten sam przyrzad w widoku z przodu.Przedstawiony na rysunku przyrzad sklada sie z podstawy 1, na której umocowany jest silnik elektryczny 3, którego obroty przenoszone sa przez przekladnie slimakowa 4, przekladnie zebata skrzyni biegów 5, korbowód 6, krzyz maltanski 7 or£z lancuch 8 na os przyrzadu, na której osadzo¬ ne jest ramie 2 oraz na glowice mocujaca 9* Na koncu ramienia przyrzadu znajduje sie uchwyt 14, sluzacy do umocowania materialu scierajacego, zas na glowicy 9 uchwyty 12 do umocowania badanych próbek 13. Wielkosc docisku materialu scierajace¬ go do badanych próbek umocowanych na glowicy 9 reguluje sie ciezarkami! 15. Szybkosc ruchu ra¬ mienia i obrotów glowicy reguluje sie za pomoca przekladni zebatej i regulatora obrotów 16, przy czym ilosc obrotów rejestruje licznik 10, ponizej którego znajduje sie wlacznik 11.Badanie wytrzymalosci na scieranie za pomoca przyrzadu przeprowadza Hie nastepujaco. Próbki badanej skóry futerkowej o Wymiarach 5X5 cm, uprzednio klimatyzowane i wazone, umocowuje sie za pomoca uchwytów 12 na glowicy 9. Jednorazo¬ wo umieszcza sie 4 próbki. Materialem scierajacym jest skóra futerkowa; moze byc równiez tkanina, papier scierny lub inny material. Wymiary mate¬ rialu scierajacego sa takie same jak i materialu badanego. Po zawieszeniu odpowiedniego obciaze¬ nia 15, zgodnie z ustalona sila docisku na 1 cm2 badanej próbki, nastawieniu zadanej szybkosci obrotów, uruchamia sie przyrzad za pomoca wlacz¬ nika 11. Po uplywie polowy przyjetego czasu ba¬ dania, zmienia sie polozenie próbek tak, aby brzegi 5 znajdujace sie na zewnatrz znalazly sie teraz wewnatrz ukladu próbek na glowicy.Po przeprowadzeniu badania, próbki przenosi sie do eksykatora i pozostawia nad nasyconym roz¬ tworem azotynu sodowego az do uzyskania stalej io wagi. Po zwazeniu próbek, za odpornosc futra lub innego materialu na scieranie przyjmuje sie procent ubytku masy okrywy wlosowej (nie calej próbki) w czasie scierania po okreslonej ilosci obrotów, albo ilosc obrotów po których okrywa 15 wlosowa badanych próbek stracila wyglad este¬ tyczny do tego stopnia, ze praktycznie futro nie nadawaloby sie juz do noszenia wlosem na zew¬ natrz. 20 PL