Pierwszenstwo: Opublikowano: 10.VIII.1967 53604 KI. 42 k, 33 MKP G Ol m CZYTELNIA T^KO^1 PcrtenW?qo Polskiej Rzecrypcspol' c i 4* Wspóltwórcy wynalazku: mgr inz. Konrad Dytewski, Adam Kaczorow¬ ski Wlasciciel patentu: Dolnoslaskie Zaklady Wytwórcze Maszyn Elektrycz¬ nych, Wroclaw (Polska) Uklad do pomiaru kata fazowego wektora drgan przy wywazaniu dynamicznym, zwlaszcza wirników wielkich maszyn elektrycznych Przedmiotem wynalazku jest uklad do pomiaru kata fazowego wektora drgan przy wywazaniu dynamicznym, zwlaszcza wirników wielkich ma¬ szyn elektrycznych, polaczonym z próba wytrzy¬ malosciowa na zwfekszona predkosc obrotowa.Znane dotychczas uklady do pomiaru kata fa¬ zowego wektora drgan polegaja na mechanicznym sprzezenia wskaznika fazy z badanym wirnikiem lub z koncówka walu silnika napedzajacego wir¬ nik i wymagaja dokonywania odczytów i czyn¬ nosci manipulacyjnych bezposrednio przy bada¬ nym obiekcie.Stosowanie wspomnianych ukladów jest klopot¬ liwe z uwagi na to, ze o ile pomiar amplitudy drgan i impulsów fotokomórki wskaznika fazy odbywal sie zdalnie oscyloskopem zainstalowanym na stanowisku pomiarowym, o tyle wszelkie po¬ miary i czynnosci manipulacyjne, uzaleznione od wskazan oscyloskopu odbywaja sie w strefie bez¬ posredniego zagrozenia jakie wywoluja wielkie masy wirujace w pomieszczeniu dolu rozpedowe- go, zakrytego 1,5 metrowa plyta betonowa, a brak bezposredniego kontaktu wzrokowego miedzy wspólpracujacymi stanowiskami wymaga przy stosunkowo prostych pomiarach wielostopniowych czynnosci posrednich.Powyzszych niedogodnosci nie posiada uklad pomiarowy wedlug wynalazku, który przez wy¬ korzystanie znanej zasady lacza selsynowego w znacznym stopniu upraszcza sposób dokonywania 10 20 25 30 pomiarów kata fazowego wektora drgan sprowa¬ dzajac wszystkie czynnosci do jednego stanowiska pomiarowego, eliminujac równoczesnie calkowicie zagrozenie zwiazane ze stosowaniem znanych ukladów.W ukladzie wedlug wynalazku zastosowano dwa selsyny, z których jeden bedacy nadajnikiem ste¬ ruje praca drugiego, stanowiacego wraz z gene¬ ratorem impulsów — odbiornik ukladu. Tym sa¬ mym pomiar kata fazowego wektora drgan, uza¬ lezniony od ustawienia wirnika generatora im¬ pulsów w okreslonej pozycji katowej oraz wszel¬ kie czynnosci manipulacyjne sprowadzaja sie do manipulacji przy nadajniku ustawionym, wraz z pozostala aparatura, na stanowisku pomiarowym.Uklad wedlug wynalazku jest uwidoczniony przykladowo na rysunku, na którym fig. 1 przed¬ stawia zasadniczy schemat polaczen calego ukla¬ du, a fig. 2 — pionowy przekrój generatora im¬ pulsów. Uklad do zdalnego pomiaru kata fazo¬ wego wektora drgan sklada sie z nadajnika 1, po¬ laczonego z nim elektrycznie odbiornika 2 oraz wspólnego dla calego ukladu zasilacza 6. Uklad uzupelniaja oscyloskop 7 i czujnik 8, stanowiace czesc pomiarowa ukladu.Nadajnikiem 1 jest trójfazowy selsyn synchro¬ niczny na którego przedluzonej koncówce walka osadzone jest 'pokretlo zaopatrzone w skale ka¬ towa o podzialce 0 — 360°, z nadajnikiem tym polaczony jest przewodowo odbiornik 2, którym 5360453604 jest selsyn odbiorczy 3, ze sprzegnietym z nim me¬ chanicznie generatorem impulsów 4, którego prze¬ dluzony drugi koniec walka sprzegniety jest z walem • wywazanego wirnika maszyny 9 za po¬ moca, wykonanego z drutu sprezystego sprzegiel- ka5.Istotnym urzadzeniem dla omawianego ukladu jest generator impulsów 4, skladajacy sie z na¬ stawianego przy pomocy selsyna 3 przesuwnika fazowego 10 oraz sprzezonej mechanicznie z ba¬ danym wirnikiem 9 wirujacej przeslony 11.J 'Przesuwnikiem fazowym 10 jest osadzony w tarczy 14 generatora od strony selsyna 3 przy po- m%cy lozyska kulkowego, walek z osadzona na nim wspólosiowo tekstolitowa tarcza rozdzielcza z umieszczona w niej, na specjalnym wysiegniku, fotokomórka 13; przedluzeniem osi walka prze¬ suwnika fazowego 10 jest cylindryczna oprawka zarówki 12, ze szczelina wzdluz tworzacej tej oprawki. Tulejka wirujacej przyslony 11, osadzo¬ na obrotowo jednym koncem w tarczy 15 gene¬ ratora przy pomocy lozyska, przechodzi na ze¬ wnatrz tarczy w walek sprzegniety z wywaza¬ nym wirnikiem 9 przy pomocy sprzegielka 5. Tu¬ lejka 'ta zachodzi wspólosiowo na oprawke za¬ rówki 12 odcinajac promieniowi swietlnemu dro¬ ge do fotokomórki 13.Zasilanie calego ukladu energia elektryczna od¬ bywa sie przy pomocy zasilacza 6, skladajacego sie z trój uzwójeniowego transformatora 220/110— 6 V i ukladu prostowniczego, zbudowanego z diod germanowych, przeznaczonego do zasilania napie¬ ciem wyprostowanym 6 V zarówki 12, natomiast obwody wzbudzenia obu selsynów zasilane sa bez¬ posrednio z transformatora napieciem 110 V.Dzialanie ukladu polega na tym, ze szczelina wirujacej wraz z badanym wirnikiem 9 tulejki przyslony 11, umozliwiajac raz na obrót badanego wirnika przejscie promienia swietlnego od zarów¬ ki 12 do fotokomórki 13, powoduje powstanie im-r pulsu elektrycznego w okreslonej fazie czasowej w stosunku do krzywej drgan. Impulsy te sa na¬ stepnie odprowadzane od fotokomórki 13, znaj¬ dujacej sie wewnatrz generatora impulsów 4, po¬ przez kontakty slizgowe i zespól pierscieni slizgo¬ wych na zaciski oscyloskopu 7, do którego pod- 5 laczone sa równiez konce przewodów od czujnika drgan 8, zainstalowanego na wale badanego wir¬ nika 9. Wymagane dla otrzymania wlasciwego po¬ miaru kata fazowego wektora drgan prawidlowe ustawienie wirnika generatora impulsów 4 w 10 okreslonej pozycji katowej sprowadza sie do od¬ powiedniego ustawienia selsyna odbiorczego 3, co odbywa sie na drodze elektrycznej, przez nista- wienie na odpowiednia podzialke skali katowej pokretla znajdujacego sie na nadajniku 1, beda- 15 cym selsynem nadawczym ukladu. PL