Opublikowano: 28.II.19QT 53160 KI. 42 c, 44 MKP G mf9rzqc)u Patentowego Wspóltwórcy wynalazku; mgr inz. Alfons Kozera, dr ii*?. Andrzej Or- micki, mgr inz. Janusz Jamrozik Wlairidel patentu: Biuro Dokumentacji i projektów Geologicznych, l&m* ków (Polaka) -^¦¦¦¦^^¦^¦^- Urzadzenie do obliczania efektu grawitacyjnego dla cial trójwymiarowych o dowolnym ksztalcie Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do szyb¬ kiego obliczania efektu grawitacyjnego trójwymiarowych o nówplnym ksztalcie, Urzadze¬ nie tQ ma sluzyc 4q ilosciowej interpretacji ano¬ malii grawitacyjnej.Dotychczas pbliczanp efekt grawitacyjny pUa cial trójwymiarowych p niefpremnych ksztaltach na drodze matematycznej, przy uzyciu specjalnie wy¬ konanych do tego celu paletek. Obliczenia takie wymagaja jednak duzego nakladu pracy, na przy¬ klad obliczenia dla jednego punktu wymagaja pra¬ cy dwóch osób przez czas okolo dwóch godzin, Obliczenia te mozna równiez wykonywac przy po¬ mocy maszyn elektronowych, co jest bardzo ko¬ sztowne i nieekonomiczne w eksploatacji ze wzgle¬ du na niemozliwosc calkowitego wykorzystania maszyny przy tego rodzaju pracy.Urzadzenie wedlug wynalazku eliminuje powyz¬ sze niedogodnosci, gdyz umozliwia obliczanie efek¬ tu grawitacyjnego przy malym nakladzie pracy i niskich kosztach eksploatacyjnych.Istota wynalazku polega na zastosowaniu prze¬ ksztaltnika funkcyjnego w postaci plyty komutato¬ rowej umieszczonej na pobocznicy walca po któ¬ rej slizga sie szczotka przesuwana linka polaczona z ruchomym stolikiem, na którym jest umieszczo¬ ny nadajnik impulsów elektrycznych.Urzadzenie wedlug wynalazku jest uwidocznio¬ ne na zalaczonym rysunku, na którym fig. 1 przed¬ stawia widok urzadzenia, fig. 2 — kólko calkujace 10 15 20 25 30 wraz ze schematem nadajnika impulsów, fig. 3 — plytke komutatora, a fig. 4 przedstawia schemat ukladu elektrycznego.Urzadzenie ma za zadanie wykonywac operacje obliczeniowe wedlug wzoru I: Ag^ — jAg^^ gdzie ***** —¦ maksymalna wartosc efektu grawttacyj- negp dla danego ciala powodujacego anomalie, A gji — czesc maksymalnej wartosci efektu gra¬ witacyjnego.Do powyzszego wzoru dochodzi sie z przeliczen wzorów podstawowych okreslajacych efekt grawi¬ tacyjny na powierzchni ziemi dla pionowego pro¬ stopadloscianu, w zaleznosci od glebokosci zalega¬ nia stropu Zi tego prostopadloscianu i odleglosci X od srodka tego prostopadloscianu do punktu, w którym mamy wyznaczyc efekt grawitacyjny.W zwiazku z tym nalezy uwzglednic wzór II: ij-z.y^-- gdzie Xj — odleglosc srodka elementarnego prostopad¬ loscianu od punktu, w którym wyznaczamy efekt grawitacyjny struktury geologicznej, przy czym zbiorem takich prostopadloscianów aproksymuje sie strukture geologiczna. j — liczba mianowana dodatnia, która zawiera sie w przedziale 0 531603 Zaleznosc liczby j od wielkosci Z± oraz X jest wyrazona równaniem II.Wykres wedlug równania II jest uwidoczniony na plycie komutatorowej (fig. 3).Podstawa 4 urzadzenia stoi na nózkach, które zaopatrzone sa w sruby 27 umozliwiajace doklad¬ ne ustawienie urzadzenia. Do podstawy 4 urzadze¬ nia zamocowana jest przesuwnie pionowa rura 40 z zamocowana do jej wsporników w lozyskach 17 plyta komutatorowa 1 zwinieta w ksztalcie walca ^obracajacego sie na osi 16. i % *4Ljjp*ycie * (fi6- 3) Jest wykres funkcji podanej wzorem II. Poszczególne pola wykresu sa oddzie¬ lone warstwa izolacyjna 2 i kazde pole plyty jest polaczone przewodami 26 z elektronicznym ukla¬ dem liczacym 30 i przelicznikami 29, 31. Wzdluz plytki 21 przesuwa sie szczotka 5 zawieszona na lince 3 przechodzacej przez kólka 22 i 23 i pola¬ czonej z trzpieniem 12, który sprezynka 13 dociska kólko calkujace 8 do izohipsy 39 struktury geo¬ logicznej narysowanej na mapie 42. Naciag linki zapewnia przeciwwaga 6.Na mapie strukturalnej 42 okreslajacej model geologiczny albo inaczej model ciala zaburzajacego ustawiony jest stolik 7 oparty na dwóch kólkach zwrotnych 11 i jednym kólku wodzacym 8, przy czym stolik 7 jest polaczony linka 3 z przyrzadem umieszczonym na podstawie 4. Na stoliku jest na¬ dajnik 9 wysylajacy bezprzewodowo impulsy do odbiornika 32. Odstep miedzy impulsami jest usta¬ lony szerokoscia przerw 15 wykonanych na pier¬ scieniu slizgowym 10 znajdujacym sie na osi 14 kólka calkujacego 8 (fig. 2).Przesuniecie kólka calkujacego 8 po obwodzie izohipsy 39 powoduje zmiany polozenia szczotki 5, a tym samym powstawanie impulsów elektrycz¬ nych w nadajniku 9. Zmiana polozenia szczotki 5 powoduje ustawienie w maszynie liczacej (fig. 4) odpowiedniej wartosci. Kazdy impuls wyslany przez nadajnik 9 zostaje odebrany przez odbiornik 32 poprzez wzmacniacz 36 i triger 37 który otwiera bramke 38. Sygnaly z generatora 33 postepuja na dzielnik czestotliwosci 34 i przelicznik 30. Dziel- 4 nik czestotliwosci wraz z wentylami 35 spelnia role ukladu mnozacego przez staly wspólczynnik ustawiany przy pomocy klawiatury 28. Rezultat mnozenia gromadzi sie w przeliczniku 29. 5 Nastepnie przesuwa sie kólko 8 na druga izo- hipse i wtedy na walcu utworzonym przez plyte 1 ustawia sie wielkosc Z± za pomoca pokretla 20 i kól zebatych 18, 19 oraz wskaznika 25 i skali 24, a po skasowaniu przeliczników 29, 31 za pomoca 10 klawiatury 28 powtarza sie wyzej opisane czyn¬ nosci. Pojemnosc przelicznika 30 jest uzalezniona od polozenia szczotki 5 na plycie komutatorowej 1.Po przepelnieniu przelicznika 30 zamyka sie bram¬ ka 38 i uklad czeka na nastepny impuls odbiorni- 15 ka32. PL