Pierwszenstwo: Opublikowano: 14!V.1965 (P 108 394) 25.11.1967 52962 KI 59 a 19 FMl tejoo MKP UKDl Wspóltwórcy wynalazku: mgr inz. Stefan Furs, mgr inz. Andrzej Ja¬ chowicz Wlasciciel patentu: Centralne Biuro Techniczne Przemyslu Maszyn Wló¬ kienniczych, Lódz (Polska) Pompa dozujaca o wydatku regulowanym w sposób ciagly Przedmiotem wynalazku jest pompa dozujaca o wydatku regulowanym w sposób ciagly, nape¬ dzana ze stala iloscia obrotów, majaca zastosowa¬ nie w róznych procesach technologicznych, a zwla¬ szcza do dozowania chemicznie aktywnych roz¬ tworów przy zautomatyzowanych procesach pra¬ nia, bielenia i barwienia wyrobów wlókienniczych.W znanych rozwiazaniach konstrukcyjnych pomp dozujacych do regulacji wielkosci wydatku wy¬ korzystuje sie zmiane wielkosci skoku tloka prze¬ prowadzana na drodze mechanicznej.W najprostszych rozwiazaniach konstrukcyjnych stosowane sa do tego celu nastawne mimosrody, które pozwalaja na zmiane wielkosci skoku tloka tylko w czasie postoju maszyny, co powaznie ogranicza zakres stosowania pompy przy ciaglych procesach technologicznych. Zmiane wielkosci sko¬ ku tloka pompy mozna równiez przeprowadzic przy pomocy mechanizmu przegubowego o zmien¬ nym punkcie podparcia jednego z ogniw.W innych rozwiazaniach na przyklad w wielo- tloczkowych pompach paliwowych, stosowanych przy silnikach lotniczych, zmiane wielkosci sko¬ ków tloczków uzyskuje sie za pomoca odchylnej tarczy o regulowanym kacie pochylenia. W pom¬ pach wtryskowych stosowanych przy silnikach wysokopreznych, zmiane wydatku pompy uzyskuje sie przez obrót odpowiednio uksztaltowanego tlocz¬ ka.Wszystkie dotychczas znane rozwiazania kon- 25 strukcyjne pomp dozujacych, pozwalajace na regu¬ lacje wydatku pompy, w czasie jej pracy, odzna¬ czaja sie skomplikowana budowa, duza iloscia ru¬ chomych elementów, stosunkowo waskim zakresem stosowania i tylko niektóre z nich nadaja sie do przetlaczania cieczy chemicznie aktywnych.Zalozeniem wynalazku bylo opracowanie kon¬ strukcji pompy dozujacej, napedzanej ze stala iloscia obrotów, która pozwala na dowolna zmia¬ ne wielkosci wydatku w sposób ciagly w czasie ruchu maszyny i nadaje sie do przetlaczania che¬ micznie aktywnych cieczy.Istota wynalazku polega na sprzezeniu hydrau¬ licznym pompy tlokowej o stalym skoku z prze¬ pona sluzaca do przetlaczania dozowanej cieczy.Przedmiot wynalazku jest wyjasniony w przy¬ kladowym wykonaniu na rysunku, który przed¬ stawia schematycznie pionowy przekrój pompy.Pompa dozujaca sklada sie z pompy przepono¬ wej 15 z zaworami ssacym i tlocznym oraz z pom¬ py tlokowej 11 umieszczonej w zbiorniku 10 z cie¬ cza, za posrednictwem której uruchomiona jest przepona pompy.Pompa tlokowa 11 posiada tuleje cylindrowa 6, w której porusza sie tlok 3 ruchem posuwisto- -zwrotnym, napedzany za pomoca ukladu korbo¬ wego 1, 2, przy czym skok tloka pozostaje nie¬ zmienny. Tuleja cylindrowa pompy 6 posiada kil¬ ka szeregów otworów 4, wywierconych na dlu¬ gosci odpowiadajacej wielkosci skokowej tloka, 529623 które lacza przestrzen podtlokowa 7 z przestrze¬ nia 9. Na zewnatrz tulei cylindrowej 6 nalozona jest suwliwie tuleja regulacyjna 5, której dlugosc robocza odpowiada wielkosci skoku ukladu kor¬ bowego. Do przesuwania tulei regulacyjnej wzdluz tulei cylindrowej 6 sluzy kólko zebate 12, które zazebia sie z zebatka prosta 13 nacieta na tulei regulacyjnej 5. Pompa przeponowa sprzezona hy¬ draulicznie z pompa tlokowa posiada przepone sprezysta 14 umocowana w kadlubie pompy 10 oddzielajaca przestrzen podtlokowa 7 od komory roboczej 15 zamknietej zaworami ssacym 16 oraz tloczacym 8.Przestrzen podtlokowa 7 i przestrzen 9 wypel¬ nione sa ciecza stanowiaca posredni czynnik ro¬ boczy, najkorzystniej olejem maszynowym.Zasada dzialania pompy jest nastepujaca: Jezeli tuleja regulacyjna 5 znajduje sie w swym skrajnym dolnym polozeniu i otwory 4 wywierco¬ ne w tulei cylindrowej 6 sa calkowicie odslonie¬ te, to tlok 3 wykonujac suw roboczy przetlacza otój znajdujacy sie pod tlokiem do komory 9 przez odsloniete otwory, nie powodujac roboczego od¬ ksztalcenia przepony 14.Jesli na przyklad tuleja regulacyjna 5 znajduje sie w swym srodkowym polozeniu, jak to poka¬ zano na rysunku, wtedy z chwila zamkniecia otworów zaslonietych przez tuleje 5, przez dolna krawedz tloka w czasie jego suwu w dól rozpo¬ czyna sie wlasciwy suw pracy i ciecz posrednia zostaje wtloczona do przestrzeni podtlokowej 7 powodujac odksztalcenie przepony 14. Przepona naciska na ciecz zawarta w komorze 15 i ciecz wyplywa do przestrzeni tlocznej poprzez zawór tloczny 8.Podczas ruchu tloku 3 do góry unosi sie rów¬ niez przepona 14 zasysajac ciecz dozowana do ko¬ mory 15 poprzez zawór ssacy 16. 52962 10 Regulacja wydatku moze byc dokonywana w czasie pracy pompy za pomoca pokrecania kól¬ kiem zebatym 12, które zazebia sie z zebatka pro¬ sta 13 nacieta na tulei regulacyjnej 5 i sluzy do przesuwania tulei regulacyjnej wzdluz tulei cy¬ lindrowej 6. Maksymalny wydatek pompy uzyskuje sie wówczas, kiedy tuleja regulacyjna 5 znajduje sie w swym górnym skrajnym polozeniu i zakry¬ wa zupelnie wszystkie otwory. Przy calkowicie odslonietych otworach na calej drodze tloka 3, to jest przy skrajnym dolnym polozeniu tulei regu¬ lacyjnej 5 wydatek pompy jest zerowy.Wielkosc skoku roboczego przepony 14, od któ¬ rej uzalezniona jest ilosc dozowanej cieczy, regu- 15 luje sie w sposób ciagly, niezaleznie od ruchu maszyny, za pomoca zmiany polozenia tulei re¬ gulacyjnej 5. Przeponowa pompa dozujaca, bedaca przedmiotem wynalazku odznacza sie prostota konstrukcji oraz zupelnym oddzieleniem komory 20 roboczej, dozujacej chemicznie aktywna ciecz od komory pompy tlokowej, co ma duze znaczenie równiez ze wzgledu na oszczednosc materialów kwasoodpornych. 25 PL