Opublikowano: 6.II.1967 MKP H05g 'Al UKD dlSLlOTEKMi Twórca wynalazku i mgr inz. Zbigniew Choroszczak, Warszawa (Polska) Wlasciciel patentu: Sposób zabezpieczenia rentgenowskiej lampy diagnostycznej przed przeciazeniem przy obciazeniach sumujacych sie i samo¬ czynne urzadzenie do stosowania tego sposobu Przedmiotem wynalazku jest sposób zabezpie¬ czenia rentgenowskiej lampy diagnostycznej przed przeciazeniem przy obciazeniach sumujacych sie i samoczynne urzadzenie do stosowania tego spo¬ sobu. 5 Wynalazek przeznaczony jest glównie do zabez¬ pieczenia lamp z anoda wirujaca, szczególnie wra¬ zliwych na sumowanie obciazen wystepujace przy zdjeciach celowanych, seryjnych, rentgeno- kinematografii, badaniach masowych, przeswie- io tleniach itp.Przeciazenia wystepuja najczesciej na skutek przypadkowego zageszczenia ekspozycji zdjecio¬ wych przez obsluge, wadliwego nastawienia wa¬ runków przeswietleni©wyeh, lacznego wplywu obciazen przeswietleniowych i zdjeciowych, nie¬ dokladnosci w dzialaniu czasownika rentgenow¬ skiego lub wady w zabezpieczeniach przed nie¬ wlasciwym doborem warunków pojedynczej eks¬ pozycji. Zabezpieczenie lampy przed takimi prze¬ ciazeniami polega na bezposrednim lub posred¬ nim okresleniu temperatury anody, wzrastajacej na skutek obciazen i uniemozliwieniu dalszej pra¬ cy po przekroczeniu pojemnosci cieplnej anody przy temperaturze granicznej wyznaczonej przez 25 konstrukcje lampy.Trudnosci w bezposrednim pomiarze temperatu¬ ry anody wynikajace z budowy lamp, powoduja ze nie ma prostego sposobu zabezpieczenia. Obecny rozwój nowych metod diagnostycznych wprowa- so 15 20 dzajacych wieksze niebezpieczenstwo sumowania obciazen i zwiekszajace czestotliwosc uszkodzen lamp zmusza do zmiany tego stanu rzeczy.Znane sposoby zabezpieczen i urzadzenia do idh stosowania wykazuja powazne wady zwiazane z duzym kosztem nowych konstrukcji aparatów rentgenowskich i lamp, ograniczeniem dzialania do zwezonego zakresu obciazen zdjeciowych, mala skutecznoscia przy przeciazeniach wynikajacych z wad aparatu oraz mala pewnoscia dzialania. Za¬ bezpieczenie oparte na pirometrycznym pomiarze temperatury anody nie moze calkowicie usunac trudnosci w kompensacji wplywu swiatla pocho¬ dzacego z wlókna zarzenia katody.Trudnosci te spowodowane sa gwaltownymi zmianami zarzenia wystepujacymi przed zdje¬ ciem, koniecznoscia kompensacji dla dwóch, róz¬ nych wlókien zarzenia oraz trwalymi i chwilowy¬ mi zmianami powierzchni anody prowadzacymi do róznego rozpraszania swiatla. Ponadto sposób ten wyklucza mozliwosc kontroli zapasu pojemnosci cieplnej anody po danej serii obciazen.Wady powyzsze usuwa sposób wedlug wynalaz¬ ku polegajacy na ocenie i sumowaniu obciazen droga posrednia przy pomocy ladunków elektrycz¬ nych uzyskanych z pomiaru energii promieniowa¬ nia rentgenowskiego wytwarzanego przy kazdym obciazeniu. Sposób ten nie wymaga zmian w apa¬ raturze rentgenowskiej i moze byc stosowany do wszelkich typów aparatów i lamp. Sposób we- 5268152681 dlug wynalazku oparty jest na zaleznosci pomie¬ dzy energia promieniowania a wydzielona na anodzie energia cieplna. Zaleznosc ta nie jest jed¬ nak liniowa, co wynika z wplywu napiecia na lam¬ pie na natezenie promieniowania. Dla dokladnego 5 odtworzenia warunków pracy anody konieczne jest zastosowanie wlasciwej korekcji przy pomiarze.Warunek ten spelnia urzadzenie wedlug wyna¬ lazku przedstawione w przykladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia fotoko- 10 morki'pomiarowe umieszczone w polu promienio¬ wania rentgenowskiego lampy a fig. 2 schemat pomiarowego ukladu elektrycznego.Fotokomórki pomiarowe 1 i 2 zaopatrzone w fil¬ try 3 i 4 znajduja sie pod wplywem promieniowa- 15 nia wysylanego przez anode 5 lampy. Na drodze promieniowania znajduje sie szklo 6 lampy a da¬ lej okienko w oibudowie 7 kolpaka rentgenow¬ skiego. Szerokosc wiazki promieniowania okresla ogranicznik 8. Fotokomórki typu prózniowego po- 20 siadaja wycinki ekranów fluoryzujacych umiesz¬ czone przed fotokatodami chronionymi szklem olowiowym przed bezposrednim wplywem pro¬ mieniowania rentgenowskiego. Cale fotokomórki sa w tym samym celu osloniete olowiem. Foto- 25 komórki sa tak ustawione, ze nie zaslaniaja sie wzajemnie przed promieniowaniem. Filtr 4 jest grubszy niz filtr 3. W przykladzie wykonania fil¬ try sa aluminiowe. Wartosc pradu ciemnego fo¬ tokomórek nie moze byc zbyt wielka. ^ Mostkowy uklad polaczen zasilany jest przez konwencjonalne zródlo napiecia stalego polaczo¬ ne biegunem ujemnym do zacisku 9, dodatnim do zacisku 10. Oporniki 11 i 12 sa jednakowe o war¬ tosci nieco mniejszej od najnizszego oporu we- 35 wnetrznego fotokomórek wystepujacego w czasie intensywnego naswietlania. Kondensator 13 sluzy do sumowania ladunków pradu pomiarowego I plynacego w czasie dzialania promieni na skutek przewodnosci fotokomórki1. 40 W miare, wzrostu napiecia na lampie rentge¬ nowskiej i przenikliwosci promieniowania naste¬ puje przeplyw pradu równiez przez fotokomórke 2 umieszczona za grubszym filtrem 4. Odprowadza ona czesc ladunków z pominieciem kondensatora 45 pomiarowego 13. Grubosci filtrów sa tak do¬ brane, ze zaleznosc ilosci ladunku gromadzonego przez kondensator od napiecia na lampie sprowa¬ dzona jest w przyblizeniu do liniowej.Nieliniowosc dzialania ekranów fluoryzujacych 50 i samych fotokomórek jest sprowadzona do mini¬ mum przez dobór wlasciwego rodzaju ekranów, ich rozmiaru, odleglosci od fotokatod i zastosowa¬ nie dodatkowej filtracji promieniowania widzial¬ nego pochodzacego z tych ekranów. 55 Opornik 16 lacznie z opornoscia wejsciowa miernika lfr oraz opornosci^ Uplywu kondensato¬ ra 13, powoduje stale rozladowywanie kondensa¬ tora, odtwarzajace chlodzenie anody zgodnie z cha¬ rakterystyka chlodzenia.Miernik 17 jest urzadzeniem konwencjonalnym o duzej opornosci wejsciowej. Przekaznik 18 na wyjsciu miernika zadziala w chwili, kiedy na¬ piecie na kondensatorze 13 miedzy punktami 14 i 15 na skutek nagromadzenia ladunków osiagnie wartosc odpowiadajaca najwiekszemu, dopuszczal¬ nemu obciazeniu anody lampy rentgenowskiej. Ze¬ spól styków 19 i 20 przekaznika 18 wykorzystany jest do wlaczenia sygnalu ostrzegawczego oraz do przerwania obwodu sterowania aparatu rentge¬ nowskiego dla uniemozliwienia dalszych obciazen.Przyrzad wskazówkowy 21 umozliwia odczytanie w kazdej chwili przyblizonej wartosci zapasu po¬ jemnosci cieplnej anody, po zastosowaniu dowol¬ nych obciazen.W urzadzeniu wedlug wynalazku mozliwe jest zastosowanie komór jonizacyjnych wypelnionych powietrzem zamiast fotokomórek lub innych de¬ tektorów promieniowania rentgenowskiego.Wlasnosci wszystkich elementów skladowych urzadzenia nie musza byc lepsze od spotykanych w elementach rynkowych, wykonanych zgodnie z dzisiejszym stanem tedhniki.Urzadzenie wedlug wynalazku zabezpiecza lam¬ pe przed przeciazeniem wszelkimi obciazeniami od najnizszych rzedu 40 kV/l mA do najwyzszych Odpowiadajacych mocy nominalnej lamp. Dziala¬ nie urzadzenia jest niezalezne od rozkladu obcia¬ zen w czasie, ich kolejnosci, jak równiez od jakich¬ kolwiek bledów obslugi lub wad aparatu rentge¬ nowskiego. PL