Opublikowane: 20.1.1967 52409 KI 21c, 30 MKP H Ofr-e- l UKD SIBLIOTHKAi Twórca wynalazku: Leszek Skorupski Wlasciciel patentu: Gdanskie Zaklady Radiowe Przedsiebiorstwo Pan stwowe, Gdansk (Polska) Urzadzenie do napedu obrotowych przelaczników elektrycznych wielopozycyjnych zwlaszcza telewizyjnych, w sposób klawiszowo-dzwigniowy Znany sposób napedzania rotorów przelaczników elektrycznych polega na obracaniu recznie pokretla osadzonego na koncu walka przechodzacego przez otwór w scianie urzadzenia zawierajacego we wne¬ trzu przelacznik. Niektóre przelaczniki wielostyko- we, zwlaszcza telewizyjne przelaczniki kanalów, wymagaja momentów obrotowych ok. 10 kg cm i celem ich recznego obracania stosuje sie pokretla o duzych srednicach.Dotychczasowy naped przelaczników ma te wa¬ de, ze ustawienie rotora przelacznika od razu na zadanej pozycji jest niekiedy trudne. Z powodu mocnego sprezystego aretazu najczesciej pokrece¬ nie prowadzi do przekroczenia zadanej pozycji, po¬ niewaz od nastepnej dzieli ja zazwyczaj niewielki kat obrotu. Wtedy zachodzi koniecznosc cofniecia rotora o jedna lub wiecej pozycji wstecz. Takie obracanie rotora w obie strony wywoluje szkodli¬ we nastepstwa w stykach elektrycznych wewnatrz przelacznika.Elementy styków sa najczesciej niesymetryczne wzgledem promienia rotora i przy obrocie w lewo odksztalcaja sie.Ponadto ksztalt i wymiary przelacznika, jego wystajacy walek narzucaja powazne ograniczenia co do lokalizacji przelacznika w czasie konstruo¬ wania urzadzen, poniewaz walek powinien wysta¬ wac przez otwór w bocznej lub przedniej scianie urzadzenia. 10 15 20 25 30 Wynalazek polega na zastapieniu pokretla dzwig¬ nia z przyciskiem na koncu, wystajacym na zew¬ natrz urzadzenia. Dzwignia, naciskana palcem ob¬ slugujacego, wykonuje ograniczony ruch obrotowy wraz z rotorem przelacznika, o kat zawsze jedna¬ kowy i zawsze w te sama strone. Buch powrotny wykonuje tylko dzwignia, a rotor przelacznika po¬ zostaje w spoczynku.Wynalazek eliminuje koniecznosc stosowania po¬ kretla o duzej srednicy, wyklucza mozliwosc obra¬ cania rotora przelacznika w strone nie zalecana, ulatwia jednoznaczne ustawienie rotora przelacz¬ nika na zadanej pozycji, upraszcza obsluge urza¬ dzenia zawierajacego przelacznik oraz umozliwia bardziej swobodny wybór miejsca dla przelacznika podczas konstruowania takiego urzadzenia.Wynalazek zostanie objasniony szczególowo na podstawie rysunku, na którym fig. 1 i fig. 2 przed¬ stawiaja odpowiednio widok i przekrój osiowy urzadzenia wedlug wynalazku. Na walku 1 prze¬ lacznika jest sztywno zamocowane kólko zebate 2 o zebach niesymetrycznych, jednostronnie pochy¬ lych. Wokól osi walka moze obracac sie swobodnie, w granicach niewielkiego kata, wynikajacego z po¬ dzialu kata pelnego przez liczbe pozycji przelacz¬ nika, dzwignia 4, do której jest przymocowana plas¬ ka sprezyna 9 z zapadka 3, dociskana sprezyscie w kierunku promieniowym do obwodu kólka zeba¬ tego 2. Ruch dzwigni 4 wskutek nacisku na przy¬ cisk (klawisz) 5 jest ograniczony za pomoca zderza- 5240952409 ka 6. Przy takim ruchu zapadka 3 zahacza o jeden z zebów kólka 2 i obraca je wraz z walkiem rotora przelacznika o potrzebny kat (np. o 30° w przypad¬ ku dwunastopozycyjnego przelacznika kanalów te¬ lewizyjnych). iPo zwolnieniu przycisku 5 dzwignia 4 wykonuje ruch powrotny pod wplywem momentu zwracaja¬ cego wywieranego przez sprezyne spiralna 7, na¬ pieta podczas ruchu w przód. Podczas ruchu po¬ wrotnego zapadka 3 slizga sie po pochylosci zeba kólka zebatego 2 uginajac sprezyne 9. Przed osiag¬ nieciem polozenia wyjsciowego przez dzwignie 4 zapadka 3 przekracza szczyt zeba i naciskana spre¬ zyna 9, wpada pomiedzy zeby kólka 2. Ruch dzwig¬ ni wstecz jest ograniczony zderzakiem 8. Ruch po¬ wrotny dzwigni 4 nie wplywa na zmiane polozenia rotora przelacznika, poniewaz suma momentów oporowych aretazu wewnetrznego oraz tarcia wielu elementów stykowych w przelaczniku wielokrotnie przewyzsza moment przenoszony przez tarcie za¬ padki o powierzchnie zewnetrzna zeba oraz przez tarcie w lozysku dzwigni 4.Z kólkiem zebatym 2 jest sztywno zwiazana tar¬ cza numerowa 10, której zadaniem jest wskazywac 10 15 w okienku w scianie urzadzenia numer aktualnie nastawionej pozycji przelacznika. PL