Pierwszenstwo:.Opublikowano: 5.1.1967 KI. 42 b, 12/03 MKP G 01 b £M$?foo UKD i^iBLIOTEKA Wspóltwórcy wynalazku: Gerhard Schiitz, Hans Seltmann Wlasciciel patentu: VEB Vakutronik, Drezno (Niemiecka Republika Demokratyczna) UneÓH foleftfowagoi Urzadzenie zabezpieczajace i sygnalizujace uszkodzenie zródla ra¬ dioaktywnego Wynalazek dotyczy urzadzenia zabezpieczajace¬ go uklady pomiarowe, pracujace ze zródlami ra¬ dioaktywnymi. Uklady tego rodzaju znajduja zas¬ tosowanie przy pomiarach gestosci i grubosci.W znanych ukladach pomiarowych stan zródla radioaktywnego jest badany w wiekszych odste¬ pach czasu za pomoca obserwacji wizualnych.Znane sa urzadzenia na przyklad peryskopy ulatwiajace takie obserwacje. Wiadomo jest rów¬ niez, ze przyrzady pracujace w oparciu o promie¬ niowanie radioaktywne zastepowane sa przez urzadzenia rentgenowskie w celu usuniecia niebez¬ pieczenstwa skazenia radioaktywnego.W znanych ukladach pomiarowych zródlo ra¬ dioaktywne pokryte jest najczesciej tylko cienka folia. Istnieje zatem niebezpieczenstwo, ze folia, a wiec i cialo promieniujace moga zostac uszko¬ dzone przez zewnetrzne dzialania mechaniczne. Mo¬ ze dojsc przy tym do niebezpiecznego skazenia ra¬ dioaktywnego mierzonego materialu, jak równiez skazenia miejsca pomiaru.Przy znanych urzadzeniach obserwacyjnych skazenia, o których mowa, nie zostana rozpoznane natychmiast. Wizualna obserwacja zródla radioa¬ ktywnego jest czasochlonna i uciazliwa, poniewaz potrzebne sa do tego celu specjalne srodki, jak na przyklad grube przezroczyste szyby z tworzyw sztucznych w celu ochrony oczu przed szkodliwym promieniowaniem. Kontrole takie musza byc prze¬ prowadzane z najwyzsza starannoscia, poniewaz 10 15 20 skazenie radioaktywne prowadzi do ciezkich usz¬ kodzen zdrowia u wszystkich osób stykajacych sie z mierzonym materialem, (np. palacze, przez skazo¬ ny tyton). Nie rozpoznanie w pore uszkodzenia zródla radioaktywnego moze pociagnac za soba za¬ trzymanie calego zakladu produkcyjnego w celu koniecznego wyszukania skazonych materialów i oddzieleniu ich od reszty.Celem wynalazku jest umozliwienie natychmia¬ stowego rozpoznania uszkodzenia zródla radio¬ aktywnego, co prowadzi do unikniecia wiekszych strat.Wynalazek stawia sobie za zadanie stworzenie urzadzenia zabezpieczajacego zródlo radioaktywne z automatycznym wskazywaniem i sygnalizacja uszkodzenia tego zródla, co pozwoli na usuniecie wyzej wspomnianych wad znanych urzadzen.Istota wynalazku polega na umieszczeniu po¬ miedzy zródlem radioaktywnym a mierzonym materialem tarczy wykonanej z materialu prze¬ puszczajacego promieniowanie radioaktywne. Ta¬ rcza ta przymocowana jest do ruchomej ramki.Ruchoma ramka jest poddana dzialaniu sily wy¬ wieranej przez wstepnie naprezona (przez rozcia¬ gniecie) sprezyne srubowa, przy czym ramka ta jest podtrzymywana w polozeniu roboczym przez mechanizm ustalajacy .Nacisk wywarty przez obce cialo na tarcze powoduje zwolnienie mechanizmu ustalajacego i zadzialanie alarmu.Odmienna cecha istotna dla wynalazku polega 522043 52204 4 na wykonaniu tarczy oslonnej umieszczonej po¬ miedzy zródlem i mierzonym materialem, z mate¬ rialu przepuszczajacego promieniowanie radioak¬ tywne przy równoczesnym nieprzewodzeniu pradu elektrycznego. Do tarczy oslonnej przymocowana jest cienka folia elektrycznie przewodzaca. Znisz¬ czenie tarczy przez obce cialo powoduje przerwanie metalicznej folii, a zatem przerwanie obwodu ele¬ ktrycznego i uruchomienie alarmu.Wynalazek zostanie blizej objasniony na przy¬ kladzie wykonania przedstawionym na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia pierwszy przyklad wykonania, fig. 2 - przekrój wedlug linii A — B z fig. 1. zas fig. 3 przedstawia odmiane wykonania urzadzenia wedlug wynalazku.Na podstawie 8 (fig. 1 i 2) jest umieszczone zródlo radioaktywne 1, kanal 2, przez który prze¬ chodzi mierzony material oraz urzadzenie zabez¬ pieczajace, wykonane jak nizej. Na ruchomej ram¬ ce 3 jest umieszczona przez przyklejenie cienka, przepuszczajaca promienie radioaktywne tarcza 4.Ruchoma ramka 3 jest poddana dzialaniu sily wy¬ wieranej przez wstepnie naprezona (przez rozcia¬ gniecie) sprezyne srubowa 6, przy czym ramka ta jest przytrzymywana w polozeniu roboczym przez mechanizm ustalajacy 5. Przez nacisk mechaniczny na tarcze 4, spowodowany przez obce cialo poru¬ szajace sie w kanale 2 w kierunku zródla 1, zo¬ staje zwolniony mechanizm ustalajacy 5 w wyniku czego sprezyna 6 wraca do stanu spoczynkowego, przesuwajac w kierunku zgodnym ze swym ruchem ramke 3. Równoczesnie zostaje otworzony zestyk 7, wlaczajacy sygnal alarmowy.Odmiana wykonania urzadzenia wedlug wy¬ nalazku jest przedstawiona na fig. 3. Pomiedzy zródlem radioaktywnym 1, a kanalem 2, przez który przechodzi mierzony material, jest umiesz¬ czona elektrycznie nieprzewodzaca i przepuszcza¬ jaca promienie radioaktywne tarcza 4. Na tarczy 4 jest umieszczona elektrycznie przewodzaca okla¬ dzina 10, stanowiaca polaczenie elektryczne po¬ miedzy zaciskami 9 i 11. Jezeli tarcza 4 zostanie zniszczona przez obce cialo poruszajace sie w ka¬ nale 2 w kierunku zródla 1, to okladzina 10 zo¬ staje rozerwana, w wyniku czego przerwane zostaje polaczenie elektryczne pomiedzy zaciskami 9 i 11 i uruchomiony zostaje alarm. Urzadzenie alarmowe moze byc wykorzystane równiez do zatrzymywania maszyny, z która wspólpracuje urzadzenie pomia¬ rowe. Kanal, przez który przechodzi mierzony ma¬ terial, przedstawiony jest na fig. 3 jako oddzielny element konstrukcyjny tak jak to ma zwykle miej¬ sce przy przyrzadach do pomiaru grubosci i gesto¬ sci dla waskich tasm, na przyklad dla pasm tyto- 3 niu. W celu ulatwienia wymiany tarczy 4 po jej uszkodzeniu kanal 2 jest odlaczalny od podstawy 8. Polozenie kanalu 2 wzgledem podstawy jest u- stalone za pomoca kolka ustalajacego 12. PL