PL51744B1 - - Google Patents

Description

Pierwszenstwo: Opublikowano: 20. IX. 1966 51744 KI. 23 c, 1/01 MKP Cllm J\iM UKD BIBLIO FEK Ai I Urzedu Patentowego; Twórca wynalazku: dr Alfons Siegel Wlasciciel patentu: Instytut Technologii Nafty, Kraków (Polska) Sposób otrzymywania rozpuszczalnych w oleju, zasadowych soli kwasów mahoniowych Przedmiotem wynalazku jest sposób otrzymywa¬ nia rozpuszczalnych w oleju zasadowych kwasów mahoniowych (|3-naftosulixmowych). Sole tych kwa¬ sów, glównie barowe i wapniowe, stosuje sie w po¬ staci roztworu olejowego jako dodatek detergentowy (myjacy) i antykorozyjny do olejów smarowych.Dotychczas kwasy mahoniowe uzyskiwane sa przez wylugiwanie wodno-alkoholowymi roztwora¬ mi wodorotlenku sodowego rafimatów olejowych rafinowanych stezonym kwasem siarkowym wzgle¬ dnie oleum.Na drodze tej otrzymuje sie sole sodowe kwasów mahoniowych (|3-naftosulfonowych) stanowiace mie¬ szanine zwiazków alkilo-aromatycznych wzglednie alkilo^nafiteno-aromatycznych. Po odpedzeniu alko¬ holu otrzymuje sie sole sodowe kwasów mahonio¬ wych (mydla naftosulfonowe) zanieczyszczone pokaznymi ilosciami oleju, które oczyszcza sie od oleju przy pomocy benzyny, rozpuszcza w wodzie i droga reakcji podwójnej wymiany z solami baru np. BaCl2 przeprowadza w sole barowe. Nastepnie roztwór benzenowy soli barowych rozpuszcza sie w oleju i po odpedzeniu benzenu otrzymuje sie koncentrat dodatku, który w odpowiednich ilos¬ ciach wprowadza sie do olejów praeznaczonych do handlu.Przedstawiony sposób otrzymywania soli kwasów mahoniowych jest zawily i kosztowny, wymagajacy duzego zuzycia rozpuszczalników: benzyny, benze¬ nu i alkoholu oraz przerobu duzych ilosci rafinatów 10 15 20 25 pokwasowych w porównaniu z iloscia otrzymanych soli, gdyz ilosc zwiazków alkilo-aromatycznych czy alkilo-nafteno-aromatycznych zawarte w desty¬ latach olejowych sa bardzo mala Stwierdzono, ze mozna je uzyskac w wiekszym stezeniu przez odpowiednio przeprowadzona rafi¬ nacje selektywna rozpuszczalnikami a przede wszystkim furfuroletm. Uzyskanymi w ten sposób koncentratami wymienionych zwiazków sa tak zwane lekkie ekstrakty (zwane takze rafinatarni), II-gimi w których ilosci tych zwiazków sa 8 do 10- krotnie wieksze niz w rafinatach kwasowych.W celu otrzymania tych koncentratów proces rafinacji selektywnej prowadzi sie w podwyzszo¬ nych temperaturach powyzej 110°C. W lych wa¬ runkach wymienione typy zwiazków rozpuszczaja sie w rozpuszczalniku selektywnym przechodzac do warstwy dolnej, podczas gdy rafinowany olej przechodzi do warstwy górnej. Dolna warstwa wy¬ chodzaca z dolnej czesci wiezy rafinacyjnej posiada temperature 50—80°C. Przy dalszym schladzaniu jej do temperatury wody chlodzacej nastepuje roz¬ dzial na dwie warstwy: górna — zawierajaca eks¬ trakt lekki i dolna — ekstrakt ciezki. Z warstwy górnej po odpedzeniu rozpuszczalnika (furfurolu) otrzymuje sie lekki ekstrakt, bedacy koncentratem zwiazków, dajacych po ich przesulfonowaniu kwasy mahoniowe obok duzej ilosci weglowodorów typu naftenowego i parafinowego.Ekstrakt lekki posiada gorsze wlasciwosci sma- 5174451744 rowe niz rafimat ponadto charakteryzuje sie cieza¬ rem wlasciwym powyzej 0,92 g/cm' miskom wska¬ znikiem lepkosciowym 8—12, wspólc^nnikdem n20 okolo 1,5, poniewaz zawiera grupy weglowodorów o n*o 1,45—1,65.Stwierdzono, ze z lekkich ekstraktów mozna otrzymac stezony roztwór rozpuszczalnych w oleju kwasów mahoniowych, wzglednie ich soli przez sulfonowanie w temperaturze 0—80°C przy pomocy oleum lub gazowego S03 i nastepnie neutralizacje tlenkami baru lub wapnia. Przy sulfonowaniu lek¬ kich ekstraktów za pomoca oleum w zakresie temperatury 10—60°C uzyskana masa poreakcyjna zawiera pokazne ilosci kwasu siarkowego, który nalezy usuwac przed dalsza przedóbka. W tym celu mase poreakcyjna zadaje sie woda o ilosci równej objetosciowo ilosci zastosowanego oleum.Po wymieszaniu i odstaniu sie górnej warstwy odpuszcza sie dolina warstwe rozcienczonego kwasu siarkowego a górna warstwe, zawierajaca roztwór kwasów mahoniowych przemywa sie 3—4 krotnie 20 procentowymi roztworem soli kuchennej porcja¬ mi równymi polowie objetosci roztworu kwasów mahoniowych. W itych warunkach praictycznle cala ilosc kwasu siarkowego przechodzi do solanki.W przypadku sulfonowania gazowym S03 mase sulfonacyjna przedmuchuje sie powietrzem lub ga¬ zem obojetnym i neutralizuje bezposrednio tlen¬ kami baru lub wapnia, lub po jednorazowym prze¬ myciu 20 procentowym roatworem soli w ilosci, odpowiadajacej objetosci masy sulfonacyjnej oczy¬ szcza przez roztworzenie w benzenie i odwirowaniu osadu, skladajacego sie przewaznie z siarczanu so¬ du, wapnia wzglednie baru, tHenków wapnia wzgle¬ dnie baru oraz zanieczyszczen mechanicznych. Po odpedzenie benzenu i dodaniu oleju specjalnie rafinowanego otrzymuje sie gotowy olejowy kon¬ centrat rozpuszczalnych soli barowych lub wapnio¬ wych kwasów mahoniowych, który moze byc bez¬ posrednio uzyty jako dodatek do olejów smaro¬ wych.Przyklad I. 100 kg lekkiego ekstraktu otrzy¬ manego z rafinacji furfurolowej destylatów olejo¬ wych z ropy bezparafinowej, (w przypadku jesli ek¬ strakt zawiera jeszcze substancje asfalitenowe zadaje sie go 5 kg stezonego 96—98 procentowego H2S04 i oddziela gudron) traktuje sie 100 kg 20 procento¬ wego oleum w temperaturze 15—20°C przy ciaglym mieszaniu i chlodzeniu. Po dodaniu polowy ilosci oleum do sulfonaiora, w którym odbywa sie proces sulfonacji, wlewa sie 100 litrów lekkiej, odaroma- tyzowanej benzyny a nastepnie wprowadza sie druga potowe oleum.Mieszanine reakcyjna miesza sie przez 1—2 godzin i podgrzewa .powoli przez 3—6 godzin do tempera¬ tury 55°C. W tej temperaturze miesza sie jeszcze przez godzine, po czym pozostawia w spokoju do ostudzenia i odstania. Nastepnie dodaje sie wode w ilosci równej objetosci zastosowanego oleum (60 1) i oddziela dolna warstwe, zawierajaca kwas siarkowy. Górna warstwe przemywa sie 3—4 kro¬ tnie 60 1 20 procentowego (roztworu Nad. Po wy¬ myciu resztek H2SD4, do mieszaniny benzyny, oleju i surowych kwasów mahoniowych dodaje sie za¬ wiesine tlenku baru w alkoholu etylowym. Proces neutralizacji prowadzi sie w temperaturze nie przekraczajacej 180°C stosujac natfma^r- tlenku baru w 4—6 krotnie wiekszej ilosci niz to odipo- 5 wiada stosunkowi stechiometrycznemu.W caasie podgrzewania oddestylowuje sie z mie¬ szaniny neutaalizacyjnej benzyne, ajkohol. i wode z równoczesnym uzupelnieniem strat objetosci mie¬ szaniny specjalnie rafinowanym olejem (60—80 1). 10 Po ostudzeniu wprowadza sie do mieszaniny 120 kg benzenu i po rozpuszczeniu z mieszaniny odwiro¬ wuje sie powstaly osad, który stanowi nadmiar tlenku baru, siarczanu baru i inne nierozpuszczal¬ ne skladniki mieszaniny. Klarowna ciecz przenosi 19 sie do destylatom i odpedza z niej benzen a pozo¬ stalosci po 2—3 godzinnym przedmuchiwaniu azo¬ tem otrzymuje sie gotowy produkt — roztwór ole¬ jowy alkalicznych soli bawjwych kwasów maho¬ niowych. 21 Przyklad II. Do 100 kg lekkiego ekstraktu po wydzieleniu gudronu Iprzy uzyciu stezonego kwasu siarkowego wdmuchuje sie powietrze lub inne gazy obojetne (C02, N2), zawierajace okolo 8 procent gazowego S03. Proces sulfonacji wymaga 11 chlodzenia i dodania w formie rozcienczalnika mieszaniny 100 kg wysokorafiinowanego oleju. Po przesulfonowaniu otrzymany produkt przemywa sie jednorazowo 20 procentowym roztworem NaCl lub (bezposrednio poddaje meutraMzacji przeprowa- 80 dzanej podobnie jak w przykladzie I.Produkty otrzymane sposobem wedlug wynalaz¬ ku posiadaja jako dodatek detergentowy i anty¬ korozyjny specjalnie cenne wlasciwosci poniewaz zawieraja sole zasadowe, posiadajace pewna re¬ zerwe alkaliów.Sposób wedlug wynalazku pozwala na utyliza¬ cje lekkich ekstraktów z rafinacji selektywnej, które to produkty, posiadajace niskie wlasciwosci smarne byly dotychczas stosowane jako dodatki do posledniejszych gatunków olejów smarowych. PL

Claims (1)

1. Zastrzezenie patentowe iSposób otrzymywania rozpuszczalnych w oleju zasadowych soli kwasów mahoniowych w postaci 50 stezonego roztworu olejowego na drodze sulfono¬ wania frakcji naftowych przy pomocy oleum lub gazowym trójtlenkiem siarki oraz neutralizacji masy rxsulfonacyjnej tlenkami metali ziem alka¬ licznych znamienny tym, ze sulfonacji w tempe- 55 raturze 0—80°C poddaje sie produkt otrzymany z górnej warstwy wychlodzonego do 20°C goracego ekstraktu z ralmacjti rozpuszczalnikowej destyla¬ tów olejowych z rop ibezparafinowych po odpedze¬ niu rozpuszczalniika rafinacyjnego, a mieszanine 60 poreakcyjna po przemyciu woda wzglednie solan¬ ka zobojetnia sie alkoholowa zawiesina tlenków metali ziem alkalicznych i nastepnie ekstrahuje benzenem, który oddestylowuje sie z roztworu po uprzednim odwirowaniu od czesci nierozpuszczal- 55 nych. 35 „Prasa" Wr. 6356. Nakl. 230. PL