Opublikowano: 15. VIII. 1966 51378 KI. 42 c, 24/01 MKP GOlc Q|iO UKDI j £Slif2^S[!M tata* Twórcawynalazku: prof. dr Stefan Ziemniecki Wlasciciel patentu: Wyzsza Szkola Rolnicza, Lublin (Polska) Przyrzad do okreslania nachylen powierzchni terenu Przedmiotem wynalazku jest przenosny przyrzad do okreslania nachylen powierzchni terenu, popu¬ larnie nazywany spadomierzem. Przyrzad ten sluzy szczególnie do okreslania krótkich spadków terenu takich jak skarpy, stoki, zbocza oraz sztuczne skar¬ py i jest przystosowany do potrzeb melioracyjnych.Moze oh byc równiez wykorzystany przez rolników lub lesników przy zagospodarowaniu i uzytkowaniu terenów falistych.Zarówno przy badaniu zjawisk erozji wodnej gruntów ornych polozonych na terenach pagórko¬ watych, w których wazne sa zmiany pochylenia gruntu na odcinkach krótkich (nawet rzedu 1 me¬ tra), jak równiez przy opracowywaniu zabiegów przeciwerozyjhych zachodzi czesto potrzeba szyb¬ kiego dokonywania pomiaru nachylen terenu.Znane do tego celu takie przyrzady jak niwelato- ry, za pomoca których uzyskuje sie bardzo doklad¬ ne wyniki pomiarów nachylenia powierzchni tere¬ nu, pozwalaja na dokonywanie pomiarów tylko na wiekszych odleglosciach. Poza tym przyrzady te sa bardzo ciezkie, niewygodne i kosztowne, wskutek czego sa uciazliwe w uzyciu. Znany jest równiez z niemieckiego opisu patentowego Nr 332023 przy¬ rzad do badania nachylen plaskich powierzchni, w którym na uchylnym ramieniu jest zamocowana poziomnica. Swobodny koniec tego ramienia jest poruszany za pomoca sruby zaciskowej w prowa¬ dzeniu wyskalowanym w stopniach katowych. Po doprowadzeniu pecherzyka powietrza poziomhicy 10 15 20 25 30 do stanu zerowego poprzez przemieszczenie ramie¬ nia tego przyrzadu zaciskiem srubowym ustala sie jego polozenie i odczytuje sie wartosc nachylenia tej powierzchni. Przyrzad ten ze wzgledu na trud¬ nosci poslugiwania sie nim w terenie oraz trudnosci odczytu polozenia ramienia wzgledem skali, nie znalazl szerszego zastosowania do okreslania na¬ chylen terenu dla potrzeb melioracyjnych.Przyrzad stanowiacy przedmiot wynalazku jest przystosowany wylacznie do celów melioracyjnych zwiazanych z zagospodarowaniem terenów pagór¬ kowatych i pofaldowanych bowiem jest latwy w uzyciu przy okreslaniu krótkich spadków terenu, jak na przyklad na skarpach, stokach oraz zbo¬ czach. Sklada sie on ze zwyklej laski pomocnej przy chodzeniu po stromych zboczach, oraz zamo¬ cowanej na niej w znany sposób ruchomej listwy z libela i kalibrowanej tasmy. Laske kladzie sie na zboczu zgodnie z jej spadkiem, po czym doprowa¬ dza sie Jibele do poziomu i odczytuje na kalibrowa¬ nej tasmie wielkosc spadku w stopniach lub w pro¬ centach (tangens kata pomnozony przez sto). Ciezar samego urzadzenia pomiarowego jest niewielki w stosunku do ciezaru laski i praktycznie niewy¬ czuwalny.Wynalazek jest szczególowo objasniony na pod¬ stawie rysunku, na którym fig. 1 przedstawia sche¬ matyczny widok przyrzadu w polozeniu pomiaro¬ wym, fig. 2 — przekrój podluzny elementu pomia¬ rowego przyrzadu z fig. 1, fig. 3 — przekrój ele- 5137851378 mentu pomiarowego w plaszczyznie prostopadlej do plaszczyzny z fig. 2, a fig. 4 — widok z góry ele¬ mentu pomiarowego.Jak to uwidacznia fig. 1 przyrzad wedlug wyna¬ lazku sklada sie z laski 16 ukladanej wzdluz pachy- 5 losci badanego terenu 18 oraz z przymocowanej do niej czterema wkretami 17 metalowej oprawy 2 mieszczacej wlasciwy uklad pomiarowy.Uklad pomiarowy sklada sie z metalowego kor¬ pusu 1, ulozyskowanego obrotowo na osi la 10 w oprawie 2, w którym to korpusie jest osadzona poziomnica 3 oraz obrotowa rolka 4 z nawinieta tasma 5. Tasma 5 wyskalowana w stopniach lub w procentach pochylosci terenu do poziomu, jest przymocowana jednym koncem do rolki 4, która 15 opasuje i przechodzi przez zaczep 6 w oprawie 2, a drugim koncem jest przymocowana do strze¬ miaczka 7 w punkcie 8. Strzemiaczko 7 jest przy¬ mocowane do oprawy 2 sruba 9, która umozliwia przesuwanie strzemiaczka 7 wzdluz korpusu 1. Ta- 20 ka regulacja strzemiaczka 7 jest potrzebna przy ustalaniu punktu zerowego na skali pomiarowej tasmy 5, widocznej w okienku 10 (fig. 4). Wymaga¬ ny naciag tasmy 5 zapewniaja dwie sprezynki 11 (fig. 3) umieszczone w korpusie 1 po obu bokach 25 poziomnicy 3, które dzialaja na rolke 4 za posred¬ nictwem ciegien elastycznych *12, nawinietych na kolnierzach rolki 4, przy czym srednica 8 tych kol¬ nierzy jest mniejsza od srednicy rolki 4. Po wci¬ snieciu korpusu 1 do oprawy 2 naciag sprezynek 11 30 utrzymuje jednoczesnie element pomiarowy w sta¬ nie zamknietym.W celu wyregulowania przyrzadu nalezy laske 16 polozyc na uprzednio dokladnie spoziomowanej listwie i sprawdzic w okienku 13 odchylenie pe- 35 cherzyka poziomnicy od polozenia zerowego przy zamknietym ukladzie pomiarowym (korpus 1 wci¬ sniety do oprawy 2).W przypadku gdy poziomnica 3 wymaga regula¬ cji, nalezy korpus 1 wyjac "z oprawy 2 po uprzed- 40 nim odkreceniu sruby 14 a nastepnie odkrecajac dwie sruby 15 ustala sie wlasciwe polozenie tej po¬ ziomnicy za pomoca odpowiednich podkladek ukla¬ danych na jej krawedziach. Po wyregulowaniu po- 45 ziomnicy 3 ustawia sie tasme- 5 za pomoca srub, regulacyjnej 8 w taki sposób, aby przy poziomo po¬ lozonej lasce 16 i opuszczonym ukladzie pomiaro¬ wym zero skali schodzilo sie kreska okienka 10.Pomiaru pochylenia badanego terenu 18 dokonuje sie po uprzednim ulozeniu przyrzadu zgodnie z fig. 1 w ten sposób, ze odchylajac korpus 1 sprowadza sie pecherzyk poziomnicy do polozenia zerowego.Wówczas w okienku 10 odczytuje sie pochylenie badanego terenu 16.Przyrzad wedlug wynalazku jest przystosowany do pomiarów pochylenia terenu w zakresie od zera do 45°. PL