Pierwszenstwo: 13.111.1962 Francja Opublikowano: 26.IV.1966 51102 Ki. "*Hir**— MKP P^fr* Fltok URD tó/Oll biblioteka" Urzedu Pol»nloweco * Wlasciciel patentu; Glaenzer Spicer Soctóte Anonyme, Poissy (Francja) Zmiennik momentu obrotowego i predkosci i Niniejszy wynalazek dotyczy zmiennika momen¬ tu obrotowego. Wynalazek ma na celu dostarcze¬ nie zmiennika momentu o duzej sprawnosci, który moze progresywnie wprowadzac w ruch obrotowy wal wyjsciowy, poczawszy od postoju az do pola¬ czenia bezposredniego z walem wejsciowym za pomoca rozrzadu recznego lub samoczynnego i któ¬ ry zezwala na odwrócenie kierunku ruchu walu wyjsciowego.Zmiennik bedacy przedmiotem wynalazku, Oka¬ dzony miedzy silnikiem i maszyna, znacznie upra¬ szcza lub zastepuje uklad rozruchowy maszyny.Zmiennik zamontowany w pojezdzie mechanicz¬ nym pozwala przystosowac stosunek przelozenia na kola pojazdu do warunków jazdy i zezwala w danym przypadku na hamowanie silnikiem na spadkach drogi.Znane sa zmienniki momentu obrotowego, któ¬ rych srodkowy element przekaznikowy jest pola¬ czony z walem wejsciowym za pomoca przegubu kardana, co umozliwia jego ruch obrotowy wokól osi tego walu oraz ruch planetarny po kolowym torze drugiego elementu przekaznika. W tym zna¬ nym ukladzie, dalsze elementy zmiennika sa ru¬ chome tylko w kierunku osiowym, co ogranicza mozliwosci uzyskania duzego zakresu stopnia prze¬ kladni i zmusza do stosowania dodatkowych ele¬ mentów sprzeglowych, zezwalajacych na wzajemne laczenie glównych elementów zmiennika.X0 15 2P 30 Zmiennik momentu obrotowego, bedacy przed¬ miotem wynalazku sklada sie w istocie swej z pierscienia przekaznikowego lub przekaznika, obracajacego sie razem z watem wejsciowym zmiennika, pierscienia odbiorczego lub odbiornika obracajacego sie razem z walem wyjsciowym i pierscienia oporowego lub opornika obracajacego sie razem z kadjubem zmiennika i neutralizujacego róznice miedzy momentami obrotowymi na wale wejsciowym i na wale wyjsciowym. Wszystkie trzy pierscienie sa umieszczone w zasadzie wspól*- osiowo i kazde dwa stykaja sie stycznie w dwóch punktach pod wplywem sily odsrodkowej.Pierscienie moga miec wewnetrzne powierzchnie toczne i zewnetrzne obiegowe o tworzacych pro¬ stoliniowych lub krzywoliniowych.Polaczenie styczne moze nastepowac wewnetrz¬ nie, zewnetrznie lub wewnetrznie i zewnetrznie.Pierscienie moga miec powierzchnie oporowe o dwukierunkowej stozkowatosci w celu umozli¬ wienia obrotowego kierunku ruchu walu wyjscio¬ wego w odniesieniu do kierunku ruchu walu wejs¬ ciowego.Pierscien przekaznikowy jest polaczony z walem wejsciowym podobnie jak pierscien odbiorczy — z walem wyjsciowym za pomoca oddzielnych przegubów kardana lub ukladów równowaznych.Srodek ciezkosci zestawu moze byc w zasadzie nieruchomy w przypadku osadzenia regulowanych 5110251102 3 elementów sprezystych miedzy najkorzystniej pierscieniem oporowym i kadlubem zmiennika.Zmiennik moze zawierac dwa nadajniki, dwa odbiorniki a opornik odbiera przy tym tylko sily zrównowazone, przy czym kazdy pierscien w sto¬ sunku do pierscienia o tym samym dzialaniu jest przesuniety w swym ruchu obrotowym o 180° a obydwa pierscienie nadajnikftwe badz odbiorcze sa polaczone ze soba za pomoca sprzegla (prze¬ gubu) Oldhama lub równowaznego sprzegla.Wynalazek jest opisany bardziej szczególowo w przykladach jego wykonania uwidocznionych na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia w przekroju jeden z mozliwych zestawów pierscieni, fig. 2 — ten sam zestaw w widoku z przodu, fig. 3, 4 i 5 — schematy pokazujace sposób przekazywania mo¬ mentu obrotowego miedzy róznymi pierscieniami, fig. 6 i 7 — przyklad wykonania zmiennika mo¬ mentu obrotowego, w którym nie dzialaja sily zewnetrzne, fig. 8 — urzadzenie ulatwiajace wpro¬ wadzenie przekaznika wjruch obrotowy po stozku, fig. 9 — urzadzenie do ^odwrócenia kierunku obro¬ tów walu wyjsciowego w stosunku do walu wejs¬ ciowego, fig. 10 — uklad ciezarków oddzialywuja¬ cych na pierscien odbiorczy, fig. 11—24 — schema¬ tycznie pojedyncze przyklady róznych ukladów pierscieni.Zmiennik bedacy przedmiotem wynalazku sklada sie w istocie z trzech elementów obiegowych a mianowicie z pierscienia przekaznikowego 1 (fig. 1) obracajacego sie razem z walem wejscio¬ wym zmiennika, pierscienia odbiorczego 2 obraca¬ jacego sie razem z walem wyjsciowym tego ostat¬ niego i pierscienia oporowego 3 polaczonego z ka¬ dlubem zmiennika momentu obrotowego.Te trzy pierscienie, prawie wspólosiowe, sty¬ kaja sie stycznie w dwóch punktach, badz we¬ wnetrznie, badz zewnetrznie albo tez wewnetrznie i zewnetrznie, w zaleznosci od sposobu wykonania i dzialania omawianego pierscienia.W przykladzie pokazanym schematycznie na fig. 1, pierscienie 1 i 2 stykaja sie wzajemnie w punk¬ cie A a pierscienie 2 i 3 w punkcie B.Zasada przekazywania momentu obrotowego mie¬ dzy róznymi pierscieniami, staje sie bardziej zro¬ zumiala w wyniku analizy schematów przedsta¬ wionych na fig. 3 i 4.Wal 4 silnika napedza za posrednictwem prze¬ gubu kardana 5 i walu 6, stozek 7, którego wierz¬ cholek znajduje sie w zasadzie w srodku przegubu 5. Stozek 7 o promieniu r jest dociskany pod wplywem sily odsrodkowej do stozka wewnetrzne¬ go 8 o promieniu R, w którym toczy sie w przy¬ padku, gdy wal 4 silnika obraca sie. Wierzcholek stozka 8 znajduje sie równiez w srodku przegubu kardana 5. Os stozka 7 opisuje stozek obiegowy z predkoscia katowa co, odpowiadajaca predkosci obrotowej n walu 4 silnika: "• =n Sila odsrodkowa F jest proporcjonalna do masy stozka 7, kwadratu predkosci katowej co i do róz¬ nicy (R-r) lub promienia kola opisywanego przez srodek ciezkosci stozka 7: F = mco2 (R-r) Zastepujac co wartoscia znaleziona ze wzoru pierwszego dostaje sie: 5 Wynika z tego, ze gdy sila odsrodkowa F ma byc duza, zachodzi potrzeba zmniejszenia mianownika (R-r) to znaczy zmniejszenie róznicy miedzy sred¬ nicami toczenia stozków 7 i 8.W tych przypadkach, gdy miedzy stozkami 7 i 8 10 jest osadzony pierscien 9, którego powierzchnie wewnetrzna i zewnetrzna sa stozkami o wierzchol¬ kach, znajdujacych sie w zasadzie w srodku prze¬ gubu kardana 5 (fig. 5) widac, ze stozek przekaz¬ nika 7 bedzie toczyl sie wewnatrz pierscienia 9, 15 który z kolei bedzie toczyl sie wewnatrz stozka 8 wykonujac ruch, który mozna rozlozyc na dwa ru¬ chy prostsze, a mianowicie na ruch obrotowy z predkoscia co osi obrotu podanego pierscienia dookola osi obrotu stozka wewnetrznego 8 oraz M na ruch obrotowy z predkoscia N pierscienia do¬ okola swej osi obrotu.Jezeli w celu uproszczenia rachunku przyjmie sie, ze stozki wewnetrzny i zewnetrzny tego piers¬ cienia 9 maja wspólny promien toczenia R w stre- 25 fie styku, predkosc ruchu obrotowego tego piers¬ cienia 9 dookola swej osi obrotu bedzie wynosila: gdzie zastepujac co przez wartosc znaleziona ze 30 wzoru 1 otrzymamy: r (R — R) ___ r (R —R) 35 45 50 55 N = n- (R-r) = n ¦ n r R R (R-R) (R-r) (R —r) Jezeli pierscien 9 bedzie przesuwany osiowo, mozna zmieniac promien styku R miedzy dwiema granicznymi wartosciami: wartosci najwiekszej R = R i jego wartosci najmniejszej R = r. Kazda z tych wartosci granicznych odpowiada stanowi 40 zablokowania pierscienia 9 przy czym w pierw¬ szym przypadku na stozku wewnetrznym 8 a w drugim przypadku na stozku zewnetrznym 7.W pierwszym przypadku R = R, co daje nastepu¬ jaca zaleznosc predkosci ruchu obrotowego piers¬ cienia 9 i stozka 7: K_ =J_ (R —R) R = 0 n R (R — r) Predkosc N pierscienia 9 wynosi zero, co jest w rzeczywistosci oczywiste, poniewaz pierscien 9 jest w tym przypadku zablokowany w stozku we¬ wnetrznym 8, który jest nieruchomy.W drugim przypadku R = r. Daje to nastepujaca zaleznosc predkosci ruchu obrotowego pierscienia 9 i stozka 7: _N_ = _r_ _(R — r) n r = 1 (R —r) Predkosc ruchu obrotowego pierscienia 9 jest taka sama jak predkosc stozka 7, co jest równiez 60 oczywiste, poniewaz w tym przypadku pierscien 9 jest zablokowany na stozku 7. Mówiac inaczej, jest osiagniete polaczenie bezposrednie miedzy stozkiem 7 i pierscieniem 9.Dla polozen posrednich zawartych miedzy tymi 65 dwoma polozeniami granicznymi,, wszystkie sto-51102 6 N sunki —— maja wartosc zawarta miedzy zerem n a jednoscia, co mozna przedstawic nastepujaco: o<£ W celu wykorzystania mocy przekazanej na pierscien 9, wystarczy polaczyc go z walem wyjs¬ ciowym za posrednictwem rurowego walu przekaz¬ nikowego 10 i przegubu kardana 11 lub przegubu elastycznego, zesrodkowanych na wspólnym wierz¬ cholku stozka.Moment obrotowy C, odbierany na wale wyjs¬ ciowym 12 jest taki, ze moc osiagana na tym wale posiada wartosc równa podwójnej mocy na wale 4 polaczonym ze stozkiem 7. Jezeli moment obroto¬ wy na wale 4 wynosi c, to otrzymany: CN = en skad wartosc momentu wyjsciowego na wale 12 wynosi: c = -^ = c — N r (R-r) (R-R) Róznica miedzy momentami wejsciowym c i mo¬ mentem wyjsciowym C jest pochlaniana przez czesc nosna stozka wewnetrznego 8 lub opornik.Najwiekszy moment wyjsciowy, przy malych predkosciach N, odbierany na wale wyjsciowym 12 jest ograniczony przez wartosc sily przylegania w miejscu styku pierscienia 9 na stozku oporowym 8. Ten najwiekszy moment obrotowy jest propor¬ cjonalny zatem do sily odsrodkowej F, do wspól¬ czynnika f w punkcie styku i do promienia R w tym samym punkcie pierscienia 9 (gdzie R = R) i wynosi: Cmax = F • f • R = m • n* • r1 • f R —r Fakt, ze sila przykladajaca „czesci przewodzace" jedne do drugich, jest wywolywana sila odsrodko¬ wa, stanowi ceche znamienna wynalazku.Najwiekszy moment wejsciowy c max, mozliwy do przekazania wynosi znowu: N _ Cmax — Cmax — — m n N • nra • f R —r to znaczy, ze jezeli na przyklad ten zmiennik osa¬ dzi sie miedzy silnikiem elektrycznym lub spali¬ nowym a maszyna majaca okreslona bezwladnosc wówczas moment obrotowy wymagany dla tych silników w czasie ich rozruchu jest bardzo maly co znacznie upraszcza uklad rozruchowy maszyny lub czyni go zupelnie zbytecznym.Wspólczynnik tarcia f jest rózny w zaleznosci od rodzaju materialu uzytego w miejscach toczenia i stanowiacego stal, kauczuk lub ogólnie material, nadajacy sie do przenoszenia nacisku i do przeka¬ zywania sily stycznej pod wplywem zjawiska przyczepnosci.Wywolanie stozkowego ruchu obrotowego osi stozka przekaznikowego 7 moze byc ulatwione przy rozruchu walka 4 silnika w przypadku, gdy wspól¬ czynnik przylegania jest maly w punktach styku.W tym celu wystarczy osadzic pierscien 16 legania, na przyklad z kauczuku, na pierscieniu 10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 60 odbiorczym 2 badz tez na stozku przekaznikowym 1 urzadzenia pokazanego na fig. 6. Ten pierscien wywoluje ruch na poczatku rozruchu, po czym, gdy ustali sie predkosc katowa co, jak równiez sila odsrodkowa F, wówczas lekko odsuwa sie w bok, zezwalajac na wlasciwe zetkniecie sie torów tocznych. Na skutek pózniejszego przesuniecia osio¬ wego pierscienia 2, pierscien 16 zostaje zupelnie zwolniony i nie jest juz poddawany scieraniu ani zmeczeniu.Na fig. 9 jest pokazany element ulatwiajacy uzyskanie, w ramach wynalazku, odwrócenie kie¬ runku ruchu walu wyjsciowego w stosunku do kierunku ruchu walu wejsciowego, bez przerywa¬ nia jego ruchu obrotowego.W przedstawionym urzadzeniu, stozek przekaz¬ nikowy 17 jest polaczony z walem wejsciowym lub walem 4 silnika a pierscien odbiorczy 23 jest wyposazony w dwa elementy stozkowe, a miano¬ wicie w element 18, przeznaczony do ruchu nor¬ malnego, którego wierzcholek znajduje sie we wspólnym srodku przegubów na walach oraz w element 19, który jest zawieszony przeciwnie w stosunku do elementu 18. Ponadto elementy stozkowe 20 i 21 polaczone z opornikiem 24 moga byc zblizone lub oddalone od siebie przez obsluge.Jezeli przesunie sie je w polozenie zblizone, naste¬ puje zetkniecie sie ze soba elementów 19 i 21 i wówczas odbiornik 23 obraca sie w kierunku przeciwnym do kierunku obrotu stozka przekazni¬ kowego 17. Jezeli obydwa elementy stozkowe 20 i 21 znajda sie w polozeniu oddalonym, nastepuje zetkniecie sie elementów 18 i 20 i wówczas kie¬ runek ruchu obrotowego odbiornika 23 jest zgod¬ ny z kierunkiem ruchu przekaznika 17.Wszystkie omawiane uklady zostaly uproszczone w celu jasnego wytlumaczenia zasady. Sa one przedstawione schematycznie na fig. 3 i 5.Jest oczywistym, ze zmiennik wykonany w ten sposób jest uzyteczny tylko dla malych mocy lub, jezeli dysponuje sie duza konstrukcja, która moze sluzyc do podpierania stozka oporowego. W rzer czywistosci, sila promieniowa F potrzebna do prze¬ kazywania momentu obrotowego na skutek przy¬ legania w punktach styku powinna byc znaczna, co jak juz zauwazono jest zreszta latwe do osiag¬ niecia. Jednak wektor tej sily obraca sie z pred¬ koscia co i w przypadku uproszczonego ukladu z fig. 3, czesc podtrzymujaca stozek oporowy 8 przejmuje te sile i przekazuje ja do swych punk¬ tów zamocowania co wydaje sie byc sprzeczne z montazem na konstrukcji tak czulej, jaka jest pojazd mechaniczny. Mozna oczywiscie podwoic liczbe przekazników i odbiorników toczacych sie wewnatrz lub na jednym tylko oporniku, przesu¬ wajac w fazie o okreslony kat obydwie otrzymane sily F, jednak komplikuje to wykonanie (fig. 24).Zgodnie z wynalazkiem, korzystna jego postac wykonania usuwajaca reakcje zewnetrzne, zawie¬ ra stozek oporowy wprawiany w ruch promienio¬ wy. Ten ruch moze byc uzyskany w ten sam spo¬ sób jak w przypadku innych stozków, to znaczy laczac przegubowo opornik dokola punktu srodko¬ wego przegubu kardana lub sprzegla elastyczne¬ go. Ten punkt laczacy znajduje sie najkorzystniejI 7 przy wierzcholku innych stoików. Otrzymuje sie zatem zestaw przedstawiony na fig. fc Wai Wejsciowy 4 jest polaczony z pierscieniem przekaznikowym i za posrednictwem przegubu kardana 5. Pierscien oporowy 3 jest polaczony z kadlubem 13 zmiennika za pomoca przegubu kardana 14. Pierscien odbiorczy 2 jest pol«* z walem odbiorczym 12 za pomoca przegubu Bar- dana 11. Te polaczenia przegubowe sa dobrze znanymi elementami maszyn i sa przedstawione tutaj bardzo schematycznie. Moga byc one zr#s*ta zastapione przez inny uklad polaczen mechanicz¬ nych lub ptzez znane sprzegla elastyczne, umozli¬ wiajace zadany ruch stozkowy.Polozenie wzgledne, zajmowane w czasie dzia¬ lania zmiennika przez trzy pierscienie Jest poka¬ zane schematycznie na fig. 7. Srodek ciezkosci ze¬ stawu trzecti pierscieni I, 2 i 3 znajduje sie w punkcie G. Srodki pierscieni 1, 2 f 3 sa pokaza¬ ne oddzielnie za pomoca punktów O, P i Q. Punkt A okresla miejsce styku miedzy pierscieniami, przekaznikowym 1 i odbiorczym 2. Punkt B okre- Sla miejsce styku miedzy pierscieniami odbiorczym 2 i oporowym 3. Sila odsrodkowa dziala w kaz¬ dym pierscieniu wzdluz wektora, przechodzacego przez jego srodek i srodek ciezkosci "O zestawu.Srodek ciezkosci G zestawu jest w zasadzie nie¬ ruchomy w czasie dzialania zmiennika. Znajduje sle on na Osi CD kadluba 13, co zostaje osiagniete w wyniku osadzenia regulowanych sprezyn 15 miedzy pierscieniem oporowym 3 i kadlubem 13.Postac tych sprezyn jest przystosowana do oddzia¬ lywania na zestaw trzech pierscieni z czestotli¬ woscia zawieszenia, znacznie mniejsza od najniz¬ szej czestotliwosci stozkowego ruchu obrotowego co, bedacego w uzyciu. W ten sposób zestaw ten jest zupelnie stateczny w ruchu obrotowym a re¬ akcje przekazywane kadlubowi za pomoca spre¬ zyn sa malo znaczace. Pozostale reakcje promie¬ niowe, przenoszone przez zlacza 5, 11 i 14 (fig. 6) ittóga byc zlagodzone przez wlasciwe polozenie miejsc styku w stosunku do polozenia tych fclaczy i srodka ciezkosci zestawu oraz przez wziecie pod uwage dwóch zasadniczych bezwladnosci pierscieni.Zmiana stostrttfcti predkosci wejsciowej do pfcejd- kósci wyjsciowej zachodzi podczas ruchu lub na¬ wet w czasie postoju walu wejsciowego. W roz¬ wiazaniach przedstawionych na fig. 6, wystarczy na przyklad przesunac w tym celu osiowo pierscien odbiorczy 1 Wierzcholki czterech stozków ruchu tworza* tory toczne znajdujace sie w tym samym punkcie, przy czym toczenie odbywa sie bez posllfcgu, co powo¬ duje duza sprawnosc ukladu zmiennika. Ten wa¬ runek moze byc spelniony scisle w przypadku stosowania odbiornika 2, ruchomego osfdwo, pfczez lekkie wygiecie do srodka tworzacych dwóch torów tocznych, jak to uwidoczniono na fig. 6.Ten uklad nadaje sie w szezeg&hósci dobrze do prostego ujecia stosunku przekladni aa preyklad predkosci i momentu obrotowego na Wale Wejsclo* wym.Na fig. Itt Jest przedstawiony uklad ciezarków 25, podobny do znanego regulatora odsrodkowego i powodujacy ruch poosiowy pierscienia odbiorcze- 8 go 2. Uklad sprzeglowy 26, przenoszacy moment obrotowy na wal 4 w wyniku osiowego przesunie¬ cia drazka 27, polaczonego równiez do pierscienia odbiorczego, zmienia zgodnie z zyczeniem stosunek 0 przekladniowy w funkcji momentu wejsciowego.To proste ujecie znajduje zastosowanie w po¬ jazdach mechanicznych o napedzie spalinowym lub elektrycznym, przystosowujac samoczynnie stosunek przekladni do warunków jazdy.M Jako korzysc wtórna nalezy podkreslic, ze zmien¬ nik wedlug wynalazku pozwala stosowac w naj¬ wiekszym stopniu hamowanie silnikiem przy spad¬ kach drogi i jezeli zachodzi potrzeba, zmniejszyc predkosc pojazdu az do jego zupelnego zahamo- 15 wania.Na fig. 1, 7 i 12 jest przedstawiony uklad ele¬ mentów przekaznika 1, odbiornika 2 i opornika 3, N zezwalajacy na zmiane stosunku predkosci n 25 miedzy walem wyjsciowym i walem wejsciowym, od zera do jednosci, przy czym ten ostatni stosu¬ nek odpowiada efektywnemu polaczeniu bezpo¬ sredniemu. W tym ukladzie odbiornik jest umiesz¬ czony miedzy przekaznikiem i opornikiem. 25 Inne rozwiazania wchodzace w zakres wynalazku sa przedstawione w nie ograniczajacych wynalazek przykladach na fig. 11 do 19. Umozliwiaja one uzyskanie innych Cech znamiennych, które moga byc uzyte pojedynczo lub razem.M W rozwiazaniach przedstawionych na fig. 13 i 14, pierscien oporowy 3 jest umieszczony miedzy pierscieniem przekaznikowym 1 i pierscieniem od¬ biorczym L Te uklady pozwalaja w szczególnosci na zmiane 38 stosunku— predkosci wyjsciowej do predkosci n wejsciowej, od zera do nieskonczonosci. Kierunek ruchu obrotowego pierscienia odbiorczego 2 jest odwrotny w stosunku do kierunku ruchu obroto¬ wo wego pierscienia przekaznikowego 1.W rozwiazaniach przedstawionych na fig. 11 i 15, pierscien przekaznikowy 1 jest umieszczony miedzy pierscieniami odbiorczym i opornikowym.N Mozliwa zmiana stosunku-— predkosci wyjscio- wej do predkosci wejsciowej miesci sie w zakre¬ sie od jednosci do nieskonczonosci Kierunek ruchu obrotowego pierscienia odbiorczego 2 jest taki sam jak kierunek ruchu obrotowego pierscienia prze- 80 kaznikowego 1.W rozwiazaniu przedstawionym na fig. 16, prze¬ kaznik 1 i odbiornik 2 tocza sie obydwa obok N siebie w otworze opornika 3. Stosunek -Z- moze n 99 byc zawarty w zakresie od zera do nieskonczo¬ nosci. Kierunki ruchu obrotowego pierscieni prze¬ kaznika 1 i odbiornika 2 moga byc takie same lub przeciwne. W tym ostatnim przypadku srodek opornika nie opisuje juz obwodu kola.W W rozwiazaniu wedlug fig. 17, pierscienieodbior¬ nika i opornika tocza sie wewnatrz pierscienia przekaznikowego. Stosunek— predkosci Wyjfscio- n wej od predkosci wejsciowe} miesci sie w zakresie od fts jednosci do zera, i od zera do nieskonczonosci. To51112 nttadzeoie zezwala zwlaszcza na przejscie w sposób progresywny od polaczenia bezposredniego do za¬ trzymania sie i do ruchu do tylu* Na fig. 22 jest przedstawiona odmiana tego zestawu.W rozwiazaniu wedlug fig. 13, gdzie pierscienie przekaznika i opornika tocza sie wewnatrz piers¬ cienia odbiorczego mozna osiagnac stosunek — n predkosci wyjsciowej do predkosci wejsciowej, zawarty w zakresie od jednosci do zera.Na fig. 19 jest przedstawiony przyklad nie ogra¬ niczajacy zakresu wynalazku, w którym przekaznik 1 nie jest osadzony wspólosiowo z odbiornikiem 2.Opornik I przekazuje odbiornikowi 2 impulsy, które on sam otrzymuje z przekaznika 1 pracujac prawie jak korbowód. Stosunek —moze miescic n sie w zakresie Od zera do nieskonczonosci. Kieru¬ nek ruchu obrotowego na wyjsciu jest obojetny i jest przystosowany do rozruchu.Na fig. 20 jest przedstawiony schematycznie uklad zmiennika (przekladniowy), przystosowany zwlaszcza do duzego zmniejszenia lub duzego zwielokrotnienia predkosci wyjsciowej.Jezeli ten uklad jest zastosowany jako przeklad¬ nia redukcyjna, wal wejsciowy 80 przekazuje ruch obrotowy silnika na wal 31 poprzez przegub kar¬ dana 32 lub równowazne sprzeglo elastyczne. Wal 31 jest prowadzony w lozysku tocznym 33 i zawie¬ ra na koncu mimosrodowy ciezarek 34. Podczas ruchu obrotowego walu wejsciowego 30, ciezarek 34 wprowadza os XX/, wspólna dla walu 81, stoz¬ ka 35 i walu rurowego 35, w ruch obrotowy po stozku z predkoscia co dookola srodka X' przegu¬ bów kardana 32 i 37. W ten sposób stozek 35 jest zmuszany do toczenia sie wewnatez stozka oporo¬ wego 3 i obracanie sie dookola swego srodka obro¬ tu z predkoscia wyjsciowa N, która przekazuje na wal 29. W tym przykladzie wykonania wynalazku, predkosc co jest oczywiscie róWfca predkosci wejs¬ ciowej n Zachodzi wiec o - n. Wzór okreslajacy predkosc wyjsciowa N w funkcji to jest taki sam jak podano uprzednio: tf_XR-It) gdzie R stanowi pronaien toczenia stozka 35, R — promien toczenia stozka wewnetrznego 3. Zastepu¬ jac to przez wartosc *n" otrzymuje sie: .-.JBJH. -skad stosunek redukcji: N R—ft ft ¦ n ~ B ~ fc Widac z tego, *e kietuttki rUC&u ^oferotowego Walów wyjsciowego 2& i Wejsciowego «• sa prze- ciWfte dopóki R zgodnie i ukladem na fig. 13 jest mniejszy od H. Stosunek — moze przechodzic n feardfcó progresywnie ód ze*a czyli Wartosci odpo¬ wiadajacej postojowi walu wyjsciowego do pe¬ wnego maks*mfcm Okreslonego przez najwieksza mozliwa do osiagniecia Wartosc stosunku —-— R -Aby ffictftteiit obrotowy wywolywany na wale wyjsciowym mógl fcyc wykorzystany, trzeba aby 10 15 10 sila odsrodkowa wywolywana praez ciezarek 94 byla znaczna, co mozna osiagnac przy znacznych predkosciach wejsciowych „n'Y To rozwiazanie wedlug wynalazku nadaje sie do zastosowania na przyklad przy silnikach wysokoobrotowych ta¬ kich jak turbiny parowe, spalinowe* aa sprezone powietrze itp.Jezeli to rozwiazanie jest zastosowane jako przekladnia zwiekszajaca, funkcje walów 29 i 30 sa odwrócone. Wal 29 staje sie walem wejsciowym a wal 30 — walem wyjsciowym. Wywolanie ruchu obrotowego do predkosci stozka 35 w stozku opo¬ rowym 3 moze byc ulatwione za pomoca tasmy tocznej o duzej przyczepnosci, podobnej do opisa¬ nej uprzednio i pokazanej na fig. 7. To rozwiaza¬ nie moze byc uzyte do laczenia maszyn o duzych predkosciach obrotowych np. wirówek, sprezarek, podobnie jak hamulców absorbcyjnych lub zwal- niaczy hydrokinetycznych albo aerodynamicznych.Oczywiscie, uklad stozków tocznych pokazany jest na fig. 20 jedynie jako przyklad nie ograni¬ czajacy zakresu wynalazku, przy czym mozna sto¬ sowac równiez inne dfc| pokazanych uprzednio uklady, nie wykraczajac poza ramy wynalazku.Opornik 3 moze byc osadzony na podstawie lub zawieszony elastycznie w wyniku polaczenia z obu¬ dowa za posrednictwem przegubu kardana, ze- srodkowanego na przegubach kardana 32 i 37 w podobny sposób jak pokazano na fig. 6, 10 i 21.Dla wszystkich rozwiazan pokazanych uprzed¬ nio w przykladach nie ograniczajacych zakresu Wynalazku, jest oczywiste, ze zmiana srednicy toczenia, osiagana przez przesuniecie osiowe piers¬ cieni, moze byc uzyskana przez przesuniecie jed¬ nego lub dwóch pierscieni. Powierzchnie toczne moga miec dwa kierunki zbieznosci lub moga byc zastapione przez czesci cylindryczne bez wykra¬ czania poza zakres wynalazku. Równiez w przy¬ padku stozkowych torów tocznych lub stozkowego styku miejscowego byloby korzystnym usunac po¬ slizg, zblizajac do siebie mozliwie najbardziej wierzcholki tych stozków.Jest oczywiste, ze zgodnie z zasada wynalazku mozna wykonac przekladnie zwiekszajace lub N n przy uzyciu stozkowych torów tocznych bez prze¬ suniec pionowych, badz tez cylindrycznych torów tocznych.Na fig. 23 jest przedstawione rozwiazanie we¬ dlug wynalazku, w którym pierscienie toczac sie, zachowuja polozenie równolegle do okreslonej stalej plaszczyzny dzieki zastosowaniu walów wy¬ posazonych w dwa przeguby kardana, Na fig. 24 jest przedstawione rozwiazanie wedlug wynalazku, w którym pierscien zewnetrzny, beda¬ cy w tym nie ogranicronym przykladzie oporni¬ kiem 3, otrzymuje tylko reakcje zrównowazone, a przekaznik podobnie jak odbiornik jest podwój¬ ny. Kazdy pierscien la i Hi piaekazaika i <2a i 2b odbiornika jest przesuniety w fazie rucliu obroto¬ wego o) o 1<86° w stosunku do itmege pierscienia o tej samej funkcji. W tym przykladzie zmiennika o zrównowazonych reakcjach polaczenie miedzy dwoma pierscieniami odbiorczymi 2a i 2b stanowi « redukcyjne w stosunku do ustalonych badz51102 ii sprzeglo Oldhama 28 lub równowazne urzadzenie, przystosowane do przekazywania momentu obro¬ towego dwoma walkami, przesunietymi promie¬ niowo.W koncu istnieje mozliwosc zwiekszenia liczby 5 pierscieni odbiorczych, aby mozna bylo za pomoca 3. samego zestawu zmiennika kierowac moc poczat¬ kowa przy takich samych lub róznych predkos¬ ciach wyjsciowych do dwóch lub wiecej maszyn 4. odbiorczych. io Na fig. 22 jest pokazana zasada takiego ukladu przy zastosowaniu dwóch odbiorników. Te same oznaczenia okreslaja identyczne czesci i elemen- 5. ty pokazane uprzednio. Zestaw 2' i 12' zastepuje zestaw 2 i12. 15 6. PL