Opublikowano: 22.11.1966 50958 KI. 59 e, 9/01 MKP F 0#e Z9/08 UKD I SiSi-IOTEKA I Wspóltwórcy wynalazku: mgr inz. Marian Duczmal, mgr inz. Jerzy Uchnast, mgr inz. Kazimierz Golka Wlasciciel patentu: Glówny Instytut Górnictwa, Katowice (Polska) Regulator wydajnosci pomp lopatkowych, promieniowych wielotloczkowych i innych Przedmiotem wynalazku jest regulator wydajno¬ sci pomp lopatkowych, promieniowych wielotlocz¬ kowych i innych, w których wirnik jest umiesz¬ czony mimosrodowo wzgledem cylindrycznej biedni.W dotychczas produkowanych pompach lopat¬ kowych i wielotloczkowych promieniowych z recz¬ na regulacja wydajnosci przez nastawianie mimo- srodu zachodzi koniecznosc wprowadzenia w obieg hydrauliczny przelewowego zaworu bezpieczen¬ stwa, który zabezpiecza uklad przed przeciazeniem i kieruje olej w przypadku nadmiernego wzrostu cisnienia do zbiornika, zmniejszajac w ten spo¬ sób doplyw oleju do urzadzenia odbiorczego. Za¬ wór bezpieczenstwa jednak nie wylacza pompy, która pracuje nadal na nastawiona uprzednio wy¬ dajnosc i maksymalne cisnienie. Prowadzi to do duzych strat energii, nadmiernego nagrzewania oleju i szybkiego zuzywania sie pompy. Ponadto reczna regulacja wydajnosci wykazuje szereg wad zwlaszcza przy urzadzeniach, gdzie czesto wyste¬ puje wzrost cisnienia ponad wartosc dopuszczalna.Oprócz recznego okresowego nastawiania wy¬ dajnosci pompy, znane sa takze rozwiazania po¬ legajace na czesciowej samoczynnej regulacji, ale tylko w ramach raz ustalonego dla danej pompy cisnienia, co jest zasadnicza wada tego rozwiaza¬ nia. Przy wiekszym zapotrzebowaniu czynnika nie mozna zwiekszyc odpowiednio wydajnosci pom¬ py utrzymujac jednoczesnie konieczne cisnienie. 10 15 25 30 Regulator bedacy przedmiotem niniejszego wy¬ nalazku nie ma powyzszych wad i rozwiazuje do¬ tychczasowe trudnosci dzieki temu, ze umozliwia z jednej strony dowolne stale nastawianie wy¬ dajnosci pompy w dowolnym zakresie, a z dru¬ giej strony umozliwia samoczynna regulacje wy¬ dajnosci w zaleznosci od cisnienia czynnika i je¬ go zapotrzebowania.Ustawianie pompy na wymagana wydajnosc wykonuje sie za pomoca elementów nastawczych, które zmieniaja odpowiednio prace pompy przez zmiane mimosrodowosci jej wirnika. Samoczyn¬ na regulacje wydajnosci w zaleznosci od kazdo¬ razowego poboru czynnika uzyskuje sie automa¬ tycznie, przez korygowanie ustalonej mimosrodo- wosci wirnika pompy za pomoca regulatora be¬ dacego przedmiotem wynalazku.Regulator wedlug wynalazku uwidoczniony w przykladowym wykonaniu na rysunku, w prze¬ kroju wzdluz jego osi jest zastosowany do zna¬ nej pompy, której wirnik 1 jest zaopatrzony w promieniowe tloki 2 przesuwajace sie po kolowej biezni 3 ustawionej mimosrodowo wzgledem osi wirnika 1. Zadaniem regulatora wedlug wyna¬ lazku jest wiec automatyczne przesuwanie biezni 3 pompy dla zmiany powyzszej mimosrodowosci, w celu regulowania wydajnosci pompy.Regulator, który jest umieszczony w oslonie 4 przykreconej za pomoca lacznika 5 do kadluba 6 pompy, sklada sie w swej istocie ukladu A i B 5095850958 ¦S ;¦¦¦¦' 4 przesuwajacego samoczynnie tlokowy drag 7 we¬ wnatrz w osi cylindrycznej oslony 4. Drag 7 z jednej strony jest trwale polaczony z przesuwna bieznia 3 pompy. Uklad A jest ukladem nastaw- czym ustalajacym wydajnosc pompy, a uklad B jest ukladem regulujacym .automatycznie wydaj¬ nosc pompy w zaleznosci od biezacego zapotrze¬ bowania lub cisnienia tloczonego przez pompe czynnika.Nastawczy uklad A jest zaopatrzony w trzpien 9 osadzony obrotowo w pokrywie 8 za pomoca lozyska 10 i pokretla 11 zamocowanego do trzpie¬ nia 9 sruba 12, w suwak 13 osadzony ruchomo wewnatrz cylindrycznej oslony 4 i przesuwny osiowo za pomoca polaczenia gwintowego z obro¬ towym trzpieniem 9, ustalajacego wkreta 14 i prowadniczego wciecia 15, oraz w tarcze 16 wkre¬ cona do suwaka 13, w której jest osadzona prze¬ suwnie koncówka tlokowego draga 7 zakonczona oporowa nakretka 17. Polaczenie gwintowe obro¬ towego trzpienia 9 z suwakiem 13 jest wykona¬ ne za pomoca gwintu trapezowego o takim sko¬ ku, aby przy jednym obrocie pokretla 11 uzys-« kac za pomoca draga 7 minimalne i maksymal¬ ne przesuniecie biezni 3 ustalajacej mimosrodo- wosc pracy wirnika. W pokretle 11 jest wykonany wziernik 18 do obserwacji podzialki wyznaczo¬ nej na pokrywie 8, oraz jest umieszczona bloku¬ jaca sruba 19 ustalajaca polozenie pokretla 11 po wykonanym nastawieniu mimosrodowoscir. Po- dzialka okresla wielkosc wydajnosci pompy na¬ stawionej pokretlem 11.Regulacyjny uklad B, w-sklad którego wchodzi takze tlokowy drag 7, jest zaopatrzony w cisnie¬ niowy cylinder 20 wykonany w laczniku 5 i po¬ laczony rura 21 z nieuwidocznionym na rysun¬ ku przewodem tloczacym pompy, w tlok 22 z uszczelka Z3 umieszczony na dragu 7 oraz w ze¬ spól talerzowych sprezyn 24 osadzonych na dra¬ gu 7 pomiedzy jego odsadzeniem 25 a tarcza 16.Wyzej opisany regulator dziala w sposób na¬ stepujacy: bieznie 3 nastawia sie mimosrodowo na potrzebna aktualnie wydajnosc pompy. Usta¬ wienie to wykonuje sie za pomoca nastawczego ukladu A przez obracanie pokretlem 11, az we wzierniku 18 bedzie widoczna liczba okreslajaca potrzebna wydajnosc pompy. Obrót pokretla 11 powoduje obrót trzpienia 9, który poprzez pola¬ czenie gwintowe przesuwa suwak 13 z tarcza 16.Przesuniecie tarczy 16 powoduje z kolei przesu¬ niecie tlokowego draga 7 w kierunku strzalki 26 razem z zespolem sprezyn 24 oraz przesuniecie biezni 3 tloków 2 zmieniajac mimosrodowosc wir¬ nika 1 wzgledem tej biezni.Po uruchomieniu napedu pompa tloczy czynnik z ustalona pokretlem_11 wydajnoscia. Jednak gdy odbiór czynnika na przyklad nagle maleje, wów¬ czas zaczyna dzialac automatycznie uklad B, któ¬ ry odpowiednio skoryguje polozenie biezni 3.Chwilowe lub trwale obnizenie sie zapotrzebo- 5 wania czynnika w stosunku do ustalonej wydaj¬ nosci pompy, spowoduje zwiekszenie cisnienia czynnika w przewodzie odbiorczym, a wiec i w cylindrze 20. O ile cisnienie w cylindrze 20 be¬ dzie wieksze od sily sprezyn 24, wówczas tlok 22 przesunie drag 7 w prawo.Na przesuniecie draga 7 pozwoli tarcza 16, któ¬ ra nie jest z nim trwale zwiazana, a jest tylko oparta o sprezyny 24. Automatyczne przesuniecie draga 7, a wiec i zmiana mimosrodowosci pom¬ py, moze nastapic w zakresie odleglosci L zazna¬ czonej na rysunku. Odleglosc ta wystarcza do zmiany mimosrodowosci, a wiec i wydajnosci pompy w wystarczajacym zakresie przy istnie¬ jacych wahaniach cisnienia, a wiec i zapotrzebo¬ wania czynnika. PL