Pierwszenstwo: 27. IX. 1962 Niemiecka Repu¬ blika Demokratyczna Opublikowano: 15. III. 1966 50757 KI. 42 d, 1/15 MKP G 01 d 5J2& UKD BI3LIOTEKA Urzcjjg Potonfowtgo Twórca wynalazku: Herbert Schirmer Wlasciciel patentu: VEB Medizinische Geratefabrik Berlin, Berlin (Nie¬ miecka Republika Demokratyczna) Urzadzenie do ilosciowego oznaczania substancji osadzonych na tasmach papierowych zwlaszcza substancji osadzonych na drodze elektroforezy bibulowej Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do ilos¬ ciowego oznaczania substancji osadzonych na tas¬ mach papierowych zwlaszcza substancji osadzo¬ nych na drodze elektroforezy bibulowej. Urzadze¬ nie to umozliwia dokonywanie laboratoryjnych ba¬ dan klinicznych lub chemicznych zabarwionej tas¬ my papieru za pomoca pomiarów fotometrycznych, zapisywanych w postaci krzywej, automatycznie na plaszczyznie, a ponadto umozliwia odczytywa¬ nie poszczególnych wartosci plaszczyzny, odpo¬ wiadajacych wykresowi krzywej.Znane sa urzadzenia, w których dla okreslenia skladu chemicznego zabarwienia paska papieru, przesuwa sie papier ten ruchem postepowym lub w sposób ciagly na plycie swietlnej przyrzadu po¬ miarowego, w odstepach od 1 do 2 mm, przy czym tor krzywej uzyskany przy uzyciu tych urza¬ dzen odpowiada chwilowej absorpcji swiatla za¬ barwionego papieru, w zaleznosci od przebytej przez ten papier drogi.Urzadzenia te sa okreslane w literaturze tech¬ nicznej jako pólautomatyczne, poniewaz po odczy¬ taniu szeregu wartosci skali tor krzywej rysuje sie odrecznie.Inne natomiast przyrzady dokonuja automatycz¬ nie zapisu krzywej przebiegu za pomoca zapisu swietlnego na odpowiednim swiatloczulym papie¬ rze lub tez za pomoca pisaka kulkowego lub at¬ ramentowego na zwyklym papierze. Zapisany prze¬ bieg krzywej daje .korzystajacemu z przyrzadu 10 15 30 mozliwosc szybkiego sledzenia skladu badanej substancji chemicznej.W medycynie na przyklad z przebiegu takiej krzywej mozna wyciagnac odpowiednie wnioski o stanie choroby pacjenta.W celu dokladniejszej oceny wyniku badan wy¬ magany jest jednak sposób, oznaczenia ilosciowe¬ go za pomoca krzywej elektroforezy, przy uzyciu znanych urzadzen, poprzez planimetrowanie pla¬ nimetrem biegunowym powierzchni zamknietej powstala krzywa, przebiegu, skladajaca sie z po¬ szczególnych czesci, to znaczy dzwonowa krzywa Gauss'a.Tak ustalona procentowa wartosc powierzchni opisanej krzywa, posiada najwieksza wartosc diag¬ nostyczna zarówno w medycynie jak d w wetery¬ narii.W zwiazku z tym oprócz zapisu krzywej przebie¬ gu przez urzadzenie, nalezy równiez dazyc do au¬ tomatycznego planimetrowania powierzchni.Znane sa równiez urzadzenia, wskazujace obli¬ czone wartosci powierzchni za pomoca przynalez¬ nych do zapisanej krzywej impulsów, odwzorowu¬ jacych liczbowo te wartosci.Inne natomiast urzadzenia nanosza oprócz za-; pisu krzywej elektroforezy, draga krzywa calku¬ jaca za pomoca pisaka, wskutek czego procento¬ we wartosci poszczególnych powierzchni okresla sie metoda graficzna. Pisak jest uruchamiany w tym przypadku mechanicznie, na przyklad za po- 50 757o 50 757 4 moca odpowiedniego silnika ustalajacego klin op¬ tyczny lub przeslone klinowa. Stosownie do tego, urzadzenia te, wyposazone sa w wózek, zaopatrzo¬ ny w przeslone klinowa. Wózek ten przebiega ze swego polozenia wyjsciowego z powrotem do sty¬ ku, a w tym samym czasie przemieszcza sie wy- kresowy papier rejestracyjny wraz z elektrofore- zowa tasma papieru na przyklad od 1 do 2 mm dalej, przy czym posuw ten jest powtarzany za kaz¬ dym powrotem wózka. Kiedy wózek z przeslona po¬ miarowa przesunie sie na przyklad od polozenia poczatkowego do styku, to wówczas zadziala kaz¬ dorazowo licznik zliczajacy, wskazujacy liczbowe wartosci, odpowiadajace chwilowym odcinkom krzywej elektroforezy.Wszystkie znane urzadzenia do ilosciowego ozna¬ czania substancji osadzonych na tasmach papieru zwlaszcza substancji osadzonych na drodze elektro¬ forezy bibulowej maja te wspólna niedogodnosc, ze uniemozliwiaja obserwacje przebiegu krzywej, przy jednoczesnym odczycie wartosci powierzchni w dowolnym czasie, a ponadto sa kosztowne i po¬ mimo tego malo praktyczne.Celem wynalazku jest wiec wyeliminowanie tych niedogodnosci przez skonstruowanie takiego urza¬ dzenia do oznaczania ilosciowego substancji osa¬ dzonych na tasmach papieru zwlaszcza substancji osadzonych na drodze elektroforezy bibulowej lub na innym zabarwionym nosniku, które umozliwi¬ loby nie tyflko zapisywanie krzywej przebiegu i jednoczesne wskazywanie przynaleznej wartosci powierzchni, lecz takze pozwoliloby na przerwanie oznaczania ilosciowego w dowolnym punkcie za¬ pisywanej krzywej przebiegu.Cel ten zostal osiagniety przez mechaniczne sprzezenie sterowanego pradem fotoelementu po¬ miarowego, nawrotnego silnika, ustalajacego polo¬ zenie optycznego klina lub przeslony pomiarowej, z obrotowo ulozyskowanym elementem. Element ten w tym celu jest wyposazony w styk wylaczajacy obwód silnika, przemieszczajacego tasme papieru.Dzieki temu przesuw tasmy papieru jest uzalez¬ niony od obrotów elementu stykowego, przy czym na przyklad na jeden obrót tarczy przypada po¬ suw papieru o jeden milimetr.Jezeli urzadzenie zapisujace dazy do ustalenia sie w pozycji, zaleznej od wartosci absorpcji swiatla, na przyklad od elektroforezowego zabar¬ wienia tasmy papieru, za pomoca klina mierni¬ czego, a zapisywana krzywa udostepnia korzysta¬ jacemu z urzadzenia wskazania widocznego prze¬ biegu to zwieracz powoduje wówczas przy kazdym obrocie, odpowiednio do polozenia przeslony po¬ miarowej, zadzialanie droga elektromechaniczna lub elektroniczna odpowiedniego cyfrowego wskaznika zliczajacego.Wynalazek jest objasniony blizej na przykladzie rozwiazania, uwidocznionym na zalaczonym rysun¬ ku schematycznym.Optyczna czesc fotometrycznego urzadzenia sa- mózapisujacego sklada sie ze zródla swiatla 1, z soczewki 2 oraz z filtru 3, pólprzewodzacego lu¬ sterka rozdzielajacego 4 i ze szczelinowej prze¬ slony 5, a ponadto z fotoelementu pomiarowego 6, z odpowiednio nastawianej przeslony 7 i z pomia¬ rowego klina optycznego 8 jak równiez z kompen¬ sacyjnego fotoelementu 9 i wzmacniacza 10. Fo- toelement 9 steruje za pomoca wzmacniacza 10 nie tylko silnikiem 11 ustalajacym polozenie klina mierniczego 8, polaczonego z przyrzadem zapisu¬ jacym 12, lecz takze polozeniem obrotowej tarczy stykowej 13 — zaleznie od wartosci absorpcji swiatla elektroforezowej tasmy papieru 14 przesu¬ wajacej sie pomiedzy fotoelementem 6 i przeslona szczelinowa 5.Silnik 15 przemieszcza powoli zgodnie z ustalo¬ nym kierunkiem ruchu, elektroforezowa tasme pa¬ pieru 14, pomiedzy swietlna plaszczyzna szczelino¬ wej przeslony 5 a fofoelementem pomiarowym 6, przy równoczesnym przesuwaniu sie ze stala pred¬ koscia wykresowego papieru rejestracyjnego 16 pod przyrzadem piszacym 12.Zapisywanie przebiegu krzywej 22 umozliwia zmienny w kierunku i w predkosci ruch papieru rejestracyjnego 16 i poprzeczny do niego ruch przyrzadu piszacego 12. Silnik 15 wykorzystuje sie równiez do napedu urzadzenia zliczajacego 17 oraz do napedu umieszczonego przed tarcza stykowa 13 zwieracza 18, którego obroty odpowiadaja przesu¬ wowi o 1 mm elektroforezowej tasmy papieru.Przy kazdym obrocie zwieracza 18 uruchamia sie czasowo urzadzenie zliczajace 17, za pomoca sty¬ ku wlaczajacego 19 i umieszczonego na tarczy sty¬ kowej 13 styku wylaczajacego 20 oraz sprzegaja¬ cego urzadzenie zliczajace 17 przekaznika 21.Przez dodawanie lukowych odcinków drogi za¬ znaczonej pomiedzy stykami 19 i 20 uzyskuje sie wartosc liczbowa, odpowiadajaca powierzchni 24 zawartej pomiedzy krzywa przebiegu 22 a linia podstawowa 23. Ta wartosc liczbowa moze byc kazdorazowo odczytana lub dalej wykorzystana. PL