Opublikowano: 31.111.1966 50752 KI. 42c,44 MKP G 01 iT UK &rauonsA* Urx«d* f*t*om W Wspóltwórcy wynalazku: mgr inz. Alfons Kozera Wlasciciel patentu: Biuro Dokumentacji i Projektów Geologicznych, Kraków (Polska) Przyrzad do modelowania grawimetrycznego cial dwuwymiarowych , w Przedmiotem wynalazku jest ulepszenie przyrza¬ du do modelowania grawimetrycznego cial dwu¬ wymiarowych, opisanego w patencie nr 46 630.Istota wynalazku jest zmiana konstrukcji stolika interpretacyjnego, która ulatwia modelowanie, to znaczy skraca czas ustawienia modelu i obliczania wyników.Przyrzad jest uwidoczniony na zalaczonym ry¬ sunku, na którym fig. 1 przedstawia wymodelo¬ wane cialo zaburzajace znajdujace sie w war¬ stwach fig. 2 — stolik interpretacyjny w widoku z góry, fig. 3 — przyklad wymodelowania na sto¬ liku interpretacyjnym elementu ciala zaburza¬ jacego.Jezeli pewna czesc skorupy ziemskiej stanowi jednorodny pod wzgledem gestosci osrodek skalny i w osrodku tym wystepuje dwuwymiarowe cialo zaburzajace 1 w postaci niedoboru mas, wówczas na powierzchni ziemi efekt grawitacyjny tego ciala wystepuje w postaci anomalii ujemnej w stosunku do otoczenia. W tym przypadku efekt grawitacyj¬ ny ciala zaburzajacego 1 moze byc okreslony po¬ przez efekt warstw 2 i 3, które to warstwy wyni¬ kaja z przyjetego podzialu przestrzeni zawartej po¬ miedzy plaszczyznami stycznymi do spagu i stropu ciala zaburzajacego1. , W odniesieniu do kazdej z tych pólnieskonczo- nych warstw 2 i 3 o zalozonej z góry grubosci, ¦zwanych warstwami modelujacymi oblicza sie je¬ dnorazowo efekt grawitacyjny Ag na powierzchni 20 25 30 2 ziemi, przy czym ze wzgledu na to, ze dla pew¬ nych odleglosci od krawedzi 4 kazdej warstwy, jej efekt grawitacyjny mozna uwazac za wartosc sta¬ la C, obliczen tych dokonuje sie do pewnych skon¬ czonych odleglosci od krawedzi 4.Majac obliczone jednorazowo efekty grawitacyj¬ ne dla poziomych pólnieskonczonych warstw 2 i 3 o odpowiednich grubosciach, które otrzymuje sie przez podzial przestrzeni zawartej miedzy po¬ wierzchnia ziemi a interesujaca geologów glebo^ koscia, mozna za pomoca tych efektów okreslic efekt grawitacyjny dla kazdego niedoboru mas wystepujacego w postaci dwuwymiarowego ciala o dowolnych wymiarach i ksztalcie jego poprzecz¬ nego przekroju.Do odtwarzania modeli przekrojów cial zaburza¬ jacych 1 oraz sumowania efektów grawitacyjnych warstw 2 i 3 modelujacych to cialo sluzy stolik interpretacyjny 2. Plaszczyzna stolika przedstawia pionowy przekrój osrodka skalnego prostopadlego do podluznej osi ciala zaburzajacego. Warstwy modelujace 2 i 3 na stoliku 2 sa reprezentowane przez wyskalowane tasmy 9, 10 i tworza obwód zamkniety 20, przesuwajac sie przez krazki 5, 6 umieszczone na osiach 7 i 8. Liczby 15 i 16 na tas¬ mach (fig. 3) wyrazaja efekt grawitacyjny Ag od odpowiedniej warstwy modelujacej na powierzchni ziemi w punkcie, w którym dana cyfra wystepuje.Model przekroju ciala zaburzajacego 1 odtwarza sie na stoliku interpretacyjnym 2 za pomoca tasm 507523 50752 4 9, 10, tak aby indeksy 21 przedstawiajace krawe¬ dzie warstw modelujacych 2 i 3 dawaly w ogól¬ nych zarysach kontury ksztaltu zalozonego z góry modelu ciala zaburzajacego.Grawitacyjny efekt ciala zaburzajacego 1 wy¬ stepujacego w postaci niedoboru mas w dowolnym punkcie osi x wyznaczajacej kierunek prostopadly do osi podluznej modelu ciala zaburzajacego w po¬ ziomie, jest równy algebraicznej sumie liczb 15 i 16 znajdujacych sie na tasmach, na linii prostopadlej do osRjk bioracych udzial w odtwarzaniu modelu na stoliku 2 oraz stalej C, która okresla sie jedno¬ razowo dla danego modelu wedlug podanego w pa¬ tencie glównym wzoru matematycznego: .-;., ..... .,..-.-¦ .,, ;C = 2jtK (h2 — hO gdzie K =' stala grawitacji, hi = glebokosc stropu, h2 = glebokosc spagu w odniesieniu do modelu od¬ twarzanego na stoliku.Sumujac te liczby w kilku lub w kilkunastu punktach osi x w rejonie ciala zaburzajacego 1 uzyskuje sie przebieg krzywej odzwierciedlajacy efekt grawitacyjny ciala zaburzajacego 1, która to krzywa powinna pokrywac sie z krzywa uzyskana na podstawie pomiarów w terenie. Uklad wspól¬ rzednych dla tej krzywej stanowi os x z podzialka dlugosci w metrach oraz os Ag z podzialka przy¬ spieszenia w minigalach. W przypadku, gdy cialo zaburzajace 1 charakteryzuje sie nadmiarem mas, jego efekt grawitacyjny otrzymany sposobem we¬ dlug wynalazku na stoliku interpretacyjnym 2, prze jawia sie jako niedobór mas, a powrót do warun¬ ków rzeczywistych osiaga sie przez zmiane znaku poszczególnych wartosci krzywej lub odwracajac ja wokól osi x o 180°.Stolik interpretacyjny umozliwia modelowanie cial zaburzajacych o poprzecznych wymiarach do 12 000 m. Okreslenie wielkosci tego ciala umozli¬ wia podzialka 22 wyznaczona na krawedziach sto¬ lika 2. Odstep miedzy pojedyncza podzialka odpo¬ wiada tu dlugosci 100 m. Obliczenie efektu grawi¬ tacyjnego dla pojedynczego modelu ciala zaburza¬ jacego o dowolnym ksztalcie jego poprzecznego przekroju mozna wykonac za pomoca przyrzadu wedlug wynalazku w ciagu 15 do 20 minut. Do¬ kladnosc obliczen jest bardzo wysoka, gdyz wy¬ nosi okolo 0,2 minigala. PL