Opublikowano: 5.III.1966 50749 BIBLIOTEK KI. 32 b, 15/00 MKP C 03 c JS/cd UKD 666.1.053.6 Wspóltwórcy wynalazku: Edward Kud, Zbigniew Szczepanik-Dzikowski Wlasciciel patentu: Przedsiebiorstwo Automatyki Przemyslowej Przed- siebiorstwo Panstwowe. Warszawa (Polska) Sposób kalibrowania dlawików pneumatycznych i urzadzenie do stosowania tego sposobu Przedmiotem wynalazku jest sposób kalibrowa¬ nia dlawików stosowanych w rozmaitych urzadze¬ niach pneumatycznych, na przyklad w aparatu¬ rze regulacyjnej. Dlawiki te musza charaktery¬ zowac sie mala tolerancja wymiarów oraz symetria tj. niezmiennoscia charakterystyki, bez wzgledu na kierunek przeplywu gazu przez dlawik. Dlawiki takie wykonuje sie zwykle w postaci odcinków rurek z otworem kapilarnym. Wlasciwa charakte¬ rystyke uzyskuje sie przez przeprowadzenie zmud¬ nej obróbki, polegajacej na zmianie dlugosci rurki na przyklad przez zeszlifowanie czolowe.Sposób wedlug wynalazku i urzadzenie do sto¬ sowania tego sposobu usuwaja te trudnosci i po¬ zwalaja na samoczynne kalibrowanie dlawików.Wedlug wynalazku kalibrowanie przeprowadza sie przez powiekszanie otworu kapilarnego rurki, az do uzyskania symetrycznego ksztaltu dlawika i jednakowego w obu kierunkach przeplywu gazu, przy czym powiekszanie otworu uzyskuje sie za pomoca wytrawienia materialu rurki chemicznie aktywnym gazem. Material rurki jest tak dobrany, aby produkty reakcji byly równiez gazowe i nie dawaly stalych osadów. Warunek taki spelniony jest np. przy trawieniu fluorowodorem rurek kwarcowych lub krzemoborowych.Sposób kalibrowania objasniony jest za# pomoca schematów urzadzenia przedstawionych na Fig. 1 i Fig. 2 zalaczonego rysunku.Przez zawór 1 doplywa gaz (np. powietrze) pod okreslonym cisnieniem. Cisnienie to jest stabili¬ zowane na przyklad za pomoca znanego urzadze¬ nia 2, które utrzymuje go na stalej wartosci „h". 5 Gaz przeplywa nastepnie przez naczynie 3 zawie¬ rajace roztwór kwasu fluorowodorowego przy czym gaz wzbogaca sie fluorowodorem i para wodna. Ta mieszanka gazowa dostaje sie nastepnie do ukladu (kaskadowego) - dwóch zwezek 5 i 6. io Zwezka 5 jest w danym wypadku kalibrowanym dlawikiem. Na ukladzie kaskadowym powstaje spadek cisnienia mierzony np. manometrem 4.Spadek ten (12) jest miara natezenia przeplywu przez uklad. Powiekszenie przekroju otworu dla- 15 wika 5 powoduje zmniejszanie sie wielkosci (12).Trawienie prowadzi sie wiec tak dlugo, az uzys¬ kana zostanie zadana wartosc (12) odpowiadajaca zadanej wartosci natezenia przeplywu.Fig. 2 przedstawia inny przyklad urzadzenia wg 20 wynalazku. W wypadku tym wytrawiany jest dlawik 6. Do pomiaru uzywa sie innego gazu niz do trawienia. Uzywa sie mianowicie gazu, dla którego dlawik jest kalibrowany. Zawór 7 i zwia¬ zany z nim zawór 8 umozliwiaja przelaczanie 25 urzadzenia na dwa przebiegi: a) trawienie (re¬ duktor 9, naczynie 3, zawór 7, wytrawiany dla¬ wik 6) lub b) pomiar (reduktor 10, uklad pomia¬ rowy 4 i 5, zawór 8, wytrawiany dlawik 6).W ukladzie tym wytrawianie dokonywane jest na 30 przemian ze sprawdzaniem, przy czym przy wy- 50749V. 50749 trawianiu dlawik mozc byc odwracany dla zapew¬ nienia symetrii przeplywu. » Zrozumiale jest, ze wszystkie elementy urzadzen z wyjatkiem trawionych dlawików wykonane sa z materialów odpornych na dzialanie kwasu fluo¬ rowodorowego.Schematy wg Fig. 1 i Fig. 2 podane sa przy¬ kladowo. Mozliwe sa. oczywiscie i inne uklady.Pomiar moze byc na przyklad dokonywany przez odmierzanie objetosci (normalnej) przeplywajace¬ go gazu wt okreslonym czasie. Uklad moze na przyklad umozliwiac trawienie na przemian w dwóch kierunkach, przy czym czas wytrawia¬ nia w jednym kierunku moze byc odpowiednio dluzszy lub krótszy, niz w kierunku przeciwnym, a to w zaleznosci od wystepujacych ewentualnie niesymetrii przeplywu^ Urzadzenie moze byc ste¬ rowane recznie lub automatycznie znanymi srod¬ kami, na przyklad tak, ze po osiagnieciu zadanej wartosci .przeplywu gazu proces zostanie samo¬ czynnie przerwany.Wytrawienie gazem, przy zachowaniu warunku otrzymywania gazowych produktów reakcji, umo¬ zliwia uzyskanie gladkich powierzchni trawionych.Efekt trawienia zalezny jest od róznych czyn¬ ników, np. stezenia gazu trawiacego, cisnienia, temperatury, szybkosci przeplywu, lokalnych wi¬ rów itd. Parametry te moga zmieniac sie w róz¬ nych czesciach przewodu kapilarnego tak, ze dla uzyskania symetrycznego dlawika wskazane jest trawienie przemienne dwukierunkowe oraz przy malym przeplywie gazu trawiacego. Opisane zja- 20 wiska mozna wyzyskac takze dla innych celów, np. do samoczynnego wyprofilowania ksztaltu dysz i temu podobnych (przy trawieniu dlawików zachodzi zjawisko, które powoduje lagodne oprofilo¬ wanie wejscia i wyjscia dlawika). PL