Pierwszenstwo: Opublikowano: 31.Y.1962 (P 98 962) 30.1.1966 50659 KI. 45h, 73/00 MKP AOlk ? 3/&0 !Qni:07EKA UKD Wspóltwórcy wynalazku: Boleslaw Myslisz, mgr inz. Franciszek Bucki, Zygmunt Konkel Wlasciciel patentu: Przedsiebiorstwo Polowów i Uslug Rybackich „Szku- ner", Wladyslawowo (Polska) Sposób polowu ryb i wlok pelagiczny do stosowania tego sposobu Przedmiotem wynalazku jest sposób polowu ryb w pelagialu przez pojedyncze kutry 24—25 m i wlok pelagiczny do stosowania tego sposobu.Okreslenie glebokosci znajdowania sie lawicy ryb nie sprawia praktycznie wiekszych trudnosci.Wielkosc ta jest ukazywana bezposrednio na echo- gramie. Wedlug skali dolaczonej do echosondy mozna dokonac odczytu. To samo dotyczy okres¬ lenia pionowej rozciaglosci lawicy.Inaczej przedstawia sie sprawa z okresleniem rozciaglosci poziomej. Pozioma skala zapisu na echogramie jest zmienna i zalezy od szybkosci po¬ suwu papieru w echosondzie i od szybkosci statku.Ze wzgledu na to, okreslenie rzeczywistej rozciag¬ losci lawicy ryb z otrzymanego zapisu lawicy lub odcinka dna jest czynnoscia dosc pracochlonna i nie zawsze wyniki sa dostatecznie dokladne. Z dru¬ giej strony, w czasie polowu potrzebne jest szybkie okreslenie dlugosci zapisanego obiektu podwod¬ nego.Obserwacje zachowania sie ryb umozliwily usta¬ lenie zjawiska, ze wiekszosc ryb, w tym szproty i sledzie, dokonuje systematycznych wedrówek pio¬ nowych. Wedrówki te maja charakter dobowy i sezonowy. W czasie wedrówek sezonowych ryby utrzymuja sie w pelagialu, to jest na znacznej od¬ leglosci dluzszy czas.Znane sa sposoby polowu ryb w pelagialu za po¬ moca tuki pelagicznej, prowadzone przy uzyciu 10 15 20 dwóch jednostek tralujacych. Prowadzenie polo¬ wów znanym sposobem w pogode sztormowa jest praktycznie niemozliwe ze wzgledu na znaczne niebezpieczenstwo kolizji jednostek tralujacych przy przekazywaniu slomiaków oraz ze wzgledu na mozliwosc rozerwania samego narzedzia pod¬ czas polowu. Oprócz tego salmo przezbrajanie sie z narzedzia dennego na tuke pelagiczna jest praco¬ chlonne i wymaga duzo czasu.Sposób wedlug wynalazku nie ma wspomnianych wad, wykazujac dodatkowo szereg istotnych zalet.Przy polowie wlokiem pelagicznym wedlug wyna¬ lazku jednostka polowowa pracuje samodzielnie.Umozliwia to prowadzenie polowów takze przy gorszej pogodzie. Przezibrojenie sie ze sprzetu den¬ nego na pelagiczny nie stwarza dodatkowych kom¬ plikacji.Znane sa wloki pelagiczne zawierajace worek sieciowy z symetrycznymi skrzydlami, o czterech podborach, posiadajace na koncach dolnej podbo- ry kraty zanurzajace i dwa urzadzenia rozporowo- zanurzajace, skladajace sie z plaskiej dzwigni, przymocowanej do kabli i lin tralowych, podwie¬ szonej do niej na elastycznych cieglach bojki sta¬ bilizacyjnej i kraty zanurzajacej z piankami.Znane sa równiez wloki pelagiczne o trapezo¬ wych skrzydlach, wyposazone w dodatkowe kable przepuszczone przez czesc sieciowa, której krój wzdluz krawedzi osadzanych jest wykonany po prostej lub po liniach stycznosci. Wloki takie sa 506593 50659 4 wyposazone w cztery lub wiecej podbór w dwu¬ rzedowy worek uzbrojony poprzecznymi stropami przedzielajacymi.Znane wloki pelagiczne nadaja sie do stosowania jedynie na duzych jednostkach rybackich, wypo- 5 sazonych w silniki napedowe o mocy 500 do 1000 KM.Wlok pelagiczny wedlug wynalazku jest prze¬ znaczony do kutrów 24^25 m, o mocy silnika glów¬ nego 225—250 KM, do polowów szprotów i sledzi 10 na morzu Baltyckim i na morzu Pólnocnym.Rózni sie om od znanych narzedzi podobnego ty¬ pu tym, ze jest zbudowany z czterech plaskich czesci, z których po dwie sa symetryczne, ze ma trzy pasy boczne (trzy lejce), umozliwiajace osiaga- 15 nie maksymalnego rozwarcia pionowego wloka, co w praktyce jest jednym z majwazniejszych para¬ metrów umozliwiajacym osiagniecie dobrych wy¬ ników, wreszcie tym, ze w odróznieniu od po¬ przednich konstrukcji narzedzi tego typu w cha- 2o rakterze rozpornic uzyto deski tralowe, normalnie eksploatowane w polowach dennych. Zagadnienie to jest o tyle wazne, ze eliminuje z pracy w mo¬ rzu potrzebe zamiany rozpornic tak, ze przejscie od polowów dennych na polowy pelagiczne lub 25 naodwrót jest sprawa nie wymagajaca duzego czasu i pracy. Po prostu odpina sie jedno narzedzie i zapina drugie, w zaleznosci od potrzeb danej chwili.Korzysci uzyskiwane przy zastosowaniu wloka 30 pelagicznego sa nastepujace: jednostka lowcza pra¬ cuje autonomicznie, to znaczy samodzielnie, bez potrzeby poprawiania sie lub komunikowania z druga, prowadzenie polowów przy pogodzie pól- sztormowej moze odbyc sie normalnie, co nie stwa- 35 rza jakichkolwiek dodatkowych komplikacji,, przejscie z jednego sposobu polowów na drugi jest szybkie i nie wymaga zadnych specjalnych dodat¬ kowych prac, wspólpraca narzedzia polowów z aparatura poszukiwawcza (echosonda) jest o tyle 40 lepsza, ze wlok podczas holowania idzie za rufe jednostki, czyli po trasie uprzednio przesondowanej i zapisanej na echogramie.Na rysunku fig. 1 przedstawia schematycznie wlok pelagiczny wraz z uzbrojeniem do stosowania 45 sposobu polowu ryb wedlug wynalazku w widoku perspektywicznym, fig. 2 — górna i dolna czesc sieciowa wloka, fig. 3 — boczna czesc wloka, fig. 4 — rozpornice, fig. 5 — schemat rozmieszczenia ply¬ waków na nadborze, fig. 6 — schemat rozmieszcze¬ nia obciazen na podborze, a fig. 7 — worek szpro¬ towy.Wlok pelagicany wedlug wynalazku sklada sie z czesci sieciowych i olinowania. Czesci sieciowe sa wykonane calkowicie z przedzy syntetycznej o zróznicowanych grubosciach w poszczególnych elementach wloka 1. Wlok zawiera cztery plaskie czesci sieciowe, z których dolna i górma czesc 12 oraz obie boczne czesci 13 sa odpowiednio syme¬ tryczne. W zaleznosci od lowionych ryb, to jest 60 szprotów lub sledzi, przyszyty jest odpowiedni wo¬ rek 14 z sercem 22.Górna lub dolna sieciowa czesc 12 ma cztery skrzydla 23, cztery kliny 24 i gardziel 25. Skrzydla sa ze steelonu 265/18 o oczkach 90 mm. Szerokosc 65 u szczytu wynosi 10 oczek, u podstawy zas —¦ 50 oczek, wysokosc — 40 oczek. Krój krawedzi zew¬ netrznych jest prowadzony cyklem 1 C, krawedzi wewnetrznych ^ 1P. Krawedz wewnetrzna jest wzmocniona wywiazaniem czterech rzedów oczek sznurkiem steelonowym 0 1,8 mm.Klin ze sznurka steelonowego 0 1,8 mm jest wy¬ wiazany recznie. U podstawy ma szerokosc siedem oczek. Co trzeci rzad nastepuje redukcja. Oczka maja po 90 mim.Gardziel sklada sie z pieciu elementów, wyko¬ nanych ze steelonu 265/18. Krój krawedzi jest prowadzony cyklem 1P i 1C. Kazdy z elemen¬ tów sklada sie z dwóch identycznych czesci. Ele¬ menty róznia sie wielkoscia oczek i wymiarami.Pierwszy ma oczka o wielkosci 90 mm, drugi — 70 mm, trzeci — 50 mm, czwarty — 30 mm, a pia¬ ty — 20 mm. Odpowiednio wymiary sa nastepujace: pierwszego — szerokosc'u szczytu wynosi 148 oczek, szerokosc u podstawy — 102 oczka i wysokosc — 46 oczek. Drugi odpowiednio: 131, 92 i 40 oczek.Trzeci: 129, 99 i 30 oczek. Czwarty: 165, 100 i 65 oczek. Piaty: 150, 90 i Sto oczek.Czesci boczne wloka sa równiez symetryczne.Elementy gardzieli 25 sa wykonane z tego samego materialu, maja te same rozmiary i krój, co ele¬ menty gardzieli góry i spodu, to jest czesci 12.Róznica wystepuje tylko w ksztalcie czesci przed¬ niej.Skrzydlo boczne 26, skladajace sie z osmiu sztuk, jest wykonane ze steelonu 265/18 i ma oczka 90 mm. Szerokosc u szczytu i u podstawy wynosi 148 oczek, a wysokosc — 15 oczek. Krój krawedzi bocznych jest prowadzony cyklem 1C.Worek szprotowy 14 jest czteroboczny i sklada sie — na swojej dlugosci — z (trzech elementów, z których kazdy ma cztery czesci. Pierwszy ele¬ ment jest wykonany ze steelonu 265/12 i ma 15 mm oczka, dwa zas pozostale — ze steelonu 265/15 i ma¬ ja oczka 10 mm. Odpowiednio pierwszy element ma 120 oczek szerokosci u szczytu, 100 oczek szero¬ kosci u podstawy i 50 oczek wysokosci. Drugi: 150, 50 i 250 oczek. Trzeci: szerokosc — 110 i wysokosc — 100 oczek. Krój krawedzi bocznych jest prowadzo¬ ny w pierwszym i drugim elemencie cyklem 1P 2 C, a krawedzi bocznych worka wlasciwego — 1 C.Worek sledziowy jest równiez czteroboczny i sklada sie, liczac po dlugosci, z dwóch elementów czteroczesciowych, wykonanych ze steelonu 265/18 o 155 mm oczkach. Wymiary pierwszego elementu sa nastepujace: szerokosc u szczytu — 120 oczek, szerokosc u podstawy — 34 oczka i wysokosc 217 oczek. Odpowiednio drugiego: szerokosc 72 oczka, a wysokosc 470 oczek. Krój krawedzi bocznych jest prowadzony w elemencie pierwszym cyklem 1P 2 C, a w elemencie drugim — 1 C.Ochrona jest jednakowa zarówno dla worka szprotowego, jak i dla worka sledziowego. Za¬ wiera dwie czesci. Wykonana jest z dederonu 13/24 o oczkach 35 mm. Szerokosc jej wynosi 55 oczek, a wysokosc — 70 oczek. Krój krawedzi bocz¬ nych jest prowadzony cyklem 1 C.Olinowanie jest utworzone z liny typu „Herku¬ les" o srednicy 10 mm, tworzacej wewnetrzne ob¬ ramowanie skrzydel górnych 23 dolnych i bocz-50659 nych 26. Pas boczny 27 jest wykonany równiez z liny typu „Herkules" lecz o srednicy 7 mm. Pasy worka 14 sa wykonane z liny typu „Sizal" o sred¬ nicy 12 mm.Po skrojeniu wszystkich elementów przystepuje 5 sie do ich laczenia. Przy zszywaniu oddzielnie la¬ czy sie poszczególne elementy góry czesc 12, spodu i boków czesc 13 wloka. Laczenie elementów roz¬ poczyna sie od przodu wloka. Tak wiec najpierw zszywa sie skrzydla 23 górne i dolne z pierwszym 10 elementem gardzieli 25 i skrzydla boczne 26 z na¬ wisem bocznym 28. Nastepnie zszywa sie poszcze¬ gólne elementy gardzieli 25. Laczenie poszczegól¬ nych elementów wloka prowadzi sie w nastepuja¬ cych stosunkach: skrzydlo 23 górne i dolne z pierw- 15 szym elementem gardzieli 25, skrzydlo boczne 26 z nawisem bocznym 28, nawis boczny 28 z pierw¬ szym elementem gardzieli 25, pierwszy element gardzieli 25 z drugim, drugi element gardzieli z trzecim,* trzeci element gardzieli z czwartym, 20 czwarty element gardzieli z piatym.Po zszyciu wszystkich elementów czterech czesci wloka, nastepuje laczenie ich w calosc po krawe¬ dziach bocznych. W tym celu zbiera sie po piec oczek z kazdego boku (razem 100 oczek) i zszywa 25 na okretke przedza steelonowa 265/18.Nastepnym etapem jest osadzanie przodu wloka na liny.Góra i spód: po odcieciu potrzebnego odcinka li¬ ny zaznacza sie jej polowe i od tego miejsca w 30 obydwie strony zgodnie ze schematem odmierza sie nastepujace odcinki: na rzednik 29 po 1,25 m, to jest 2 X 1,25 m, czyli 2,5 m, na skrzydla 23 po 8,40 m i na gole konce po 2,0 m.Osadzanie zaczyna sie od skrzydel 23, po czym 35 naciaga sie pozostaly odcinek liiny i osadza rzed¬ nik 29. Na rzednik góry i spodu wloka osadza sie trzydziesci, cztery oczka tkaniny sieciowej.Ogólna dlugosc riadbory 15 jak i podbory 16 wy¬ nosi 23,30m. 40 W odniesieniu do boków to tak samo jak po¬ przednio odcina sie niezbedny odcinek liny, za¬ znacza sie jej srodek i od tego miejsca w obydwie strony, zgodnie ze schematem, odmierza sie naste¬ pujace odcinki: na rzednik po 0,5 m, to jest razem 45 2 X 0,5 m, czyli 1,0 m, na skrzydla 26 po 5,10 m i na gole konce po 2,0 m.Osadza sie równiez najpierw skrzydla 26, a potem rzednik. Na rzedniku bocznym osadza sie po 14 oczek tkaniny nawisu bocznego 28. Ogólna dlu¬ gosc jednej podbory 30 wynosi 15,2 m.Po osadzeniu korpusu na nadbore 15, podbore 16 i bokbory 30, przystepuje sie do osadzania korpusu wloka na pas boczny 27, który przebiega od konca pierwszego elementu gardzieli 25 (90 mm) do kon- 55 cówki srodkowych skrzydel bocznych 26, a nastep¬ nie dalej, jako goly koniec. Dlugosc poszczególnych odcinków wynosi: goly koniec — 2,0 m, a pas na tkaninie — 15,48 m.Przedluzenie pasa bocznego 27 z liny typu „Her- 60 kules" o srednicy 7 mm stanowi pas wykonany z tkaniny sieciowej 265/18 90 mm, o szerokosci 10 oczek zebranych razem. Pas ten zakoncza sie na koncu elementu o oczku 20 mm. Dlugosc pasa wy¬ nosi 16,10m. •.'¦_!: 65 50 Wszystkie konce lin sa zakonczone uchem 31.Po zakonczeniu opisanych prac korpus wloka jest gotów.Z kolei przystepuje sie do montazu worków 14.Jak jest opisane poprzednio, laczy sie poszczególne elementy, a nastepnie zszywa na okretke przedza steelonowa 265/18.Worek wlasciwy naszywa sie na serce 22 w miej¬ scu, gdzie szerokosc jego wynosi 110 oczek przy worku szprotowym, a 72 oczka przy worku sledzio¬ wym.Na koncówke worka 14 nawleka sie ochrone i przyszywa do tkaniny worka znanym sposobem kurzej lapki.Nastepnie na tkanine worka i ochrony naszywa sie liny typu „Sizal" o srednicy 12 mm. Dlugosc pasów worka jest równa dlugosci ochrony, to zna- , czy 4,90 m. Pasów jest cztery, zgodnie z czero- boczna konstrukcja worka.Na tym konczy sie proces budowy- czesci sie¬ ciowej narzedzia polowowego.Uzbrojenie sklada sie z usplawienia, obciazenia, desek tralowych, lejcy, liny podciagowej, liny przedzielacza, przedzielacza i lin tralowych.Usplawienie stanowi 35 plywaków metalowych 2 o srednicy 200 mim przymocowanych do nadbory 15 wloka.Podbora 16 jest obciazona ciezarkami lancucho¬ wymi o lacznym ciezarze 39 Kg. W sklad obciaze¬ nia wchodza ^rzy 5 kg ciezarki 3 rozmieszczone na rzedniku i skrzydlach oraz dwa 12 kg ciezarki 4 umieszczone na zakonczeniach golych konców pod¬ bory.W charakterze rozpornic 10 uzyte sa deski pro¬ stokatne o wymiarach 1,90 X 0,0 m i ciezarze 95 kg.Uzbrojenie rozpornicy stanowia cztery plywaki metalowe 17 o srednicy 200 mm, rozmieszczone równomiernie na desce sterujacej, oraz ciezarek 18 — 50 kg, umocowany na stropie 19, którego jeden bok ma dlugosc 2 m. Strop 19 jest wykonany z li¬ ny stalowej o srednicy 8 mm. Konce stropu sa umocowane do dolnych rogów rozpornicy 10.Lejce wykonane sa z liny typu „Herkules". Lej¬ ce górne 7 maja srednice 10 mm i dlugosc 82 m, lejce srodkowe 8 — 12 mm i dlugosc 81,6 m, a lejce dolne 9 — 14 mm i dlugosc 82 m. Jedne konce lejc umocowuje sie do odpowiednich golych konców^ wloka 1, drugie — do rozpornicy 10.Lina podciagowa 6 jest wykonana ze steelonu o srednicy 16 mm, a dlugosc jej wynosi 41 m. Jeden koniec tej liny mocuje sie na górnym golym kon¬ cu wloka 1 drugi zas — w przedniej czesci wor¬ ka 14 do stropu zaciagajacego worek.Lina 5 przedzielacza jest wykonana takze ze stee¬ lonu o srednicy 16 mm, a dlugosc jej wynosi 26 m.Jeden koniec tej liny mocuje sie do pasa boczne¬ go 27, na wysokosci polaczenia elementów o ocz¬ kach 30 i 50 mm, drugi zas — do przedzielacza 20.Przedzielacz 20 jest wykonany równiez z liny steelonowej o srednicy 16 mm i umocowany w od¬ leglosci 1,4 m od konca worka 14.Liny tralowe 11 sa stalowe i ich srednica wyno¬ si 12 mm. Sa one markowane w nastepujacych od¬ cinkach, liczac od poczatku przymocowania do roz-7 50659 8 porniicy 10: 75, 100, 125, 150, 175, 200, 225, 250, 275, 300, 350, 400, 450, 500, 550 i 600 m.Sposób polowów wedlug wynalazku jest naste¬ pujacy: w pierwszej fazie jest przygotowanie jed¬ nostki i narzedzia do polowów. Przygotowanie jed- ,5 nostki lowczej polega na przemierzeniu i marko¬ waniu lin tralowych. Przygotowanie narzedzia sklada sie z nastepujacych operacji: uzbrojenie nadbory 15 w plywaki 2, rozmieszczenie obciaze¬ nia 3 i 4 podborze 16, wciagniecie sznurówki do 10 koncówki worka 14, zalozenie przedzielacza 20, umocowanie Mny 5 przedzielacza, zalozenie stropu zaciagajacego worek, umocowanie liny podciago- wej 6 i ulozenie czesci sieciowej 1 pod burta robo¬ cza w t©n sposób, azeby po zatrzymaniu sie i usta- 15 wieniu w dryf z miejsca mozna bylo wydawac wlok za burte.Po uzbrojeniu i ulozeniu wloka, uklada sie lejce, przy czym w czesci dziobowej uklada sie trzy lej¬ ce dziobowe, to jest górny 7, srodkowy 8 i dolny 9, 20 i w czesci rufowej tak samo — trzy.Zakonczeniem przygotowania sprzetu do prowa¬ dzenia polowów jest uzbrojenie rozpornic 10, W tym celu do deski sterujacej umocowuje sie cztery ply¬ waki metalowe 17, rozmieszczajac je rówmomier- 25 nie po jej dlugosci. Do dolnych rogów rozpornicy umocowuje sie konce stropu 19, na którym znaj¬ duje sie ciezar 18. Do palaka 21 doprowadza sie line tralowa 11 i mocuje za pomoca szakli z kret- likiem, po czym deski podwiesza sie za burte na 30 kozlach tralowych. Ciezary 18 znajduja sie na po¬ kladzie.Po przybyciu na lowisko i znalezieniu odpowied¬ niej koncentracji ryb oraz po okresleniu jej para¬ metrów, jednostka staje w dryf. Zarówno do wrzu- 35 cania, jak i do wybierania nalezy ustawiac sie ro¬ bocza burta na wiatr.Wydawanie sprzetu zaczyna sie od wyrzucenia czesci sieciowej, poczawszy od worka 14 do przed¬ niej czesci wloka1. 40 Nastepnie do odpowiednich golych konców umo¬ cowuje sie lejce 7—8 za pomoca szakli i wydaje za burte. Drugie konce lejc przymocowuje sie w od¬ powiednie miejsca rozpornicy 10.Po wydaniu czesci sieciowej i lejc, ciezary 18 bedace do tej pory na pokladzie wyrzuca sie na ze¬ wnatrz jednostki, po czym jednostka mala na¬ przód wyjezdza ze sprzetem na okreslony poprzed¬ nio kurs. 50 Po wejsciu na wybrany kierunek tralowania zwieksza sie szybkosc na pól naprzód i opuszcza przednia deske tralowa, a kiedy zrówna sie ona z rufowa i odejdzie od burty (okolo 10 m) wypusz¬ cza sie równiez rufowa deske tralowa. Po rozej- sciu sie desek za rufa, szybkosc zwieksza sie do ca¬ lej naprzód i wydaje liny tralowe.Na okolo 50 m od konca wydania ustalonej dlu¬ gosci lin tralowych 11, szybkosc zmniejsza sie na mala naprzód, azeby nie zerwac lin gwaltownym 60 zahamowaniem na windzie.Po wydaniu calkowitej dlugosci lin 11, ustalo¬ nej uprzednio, zwiazuje sie je razem za kozlem rufowym, po czym jednostka przyjmuje szybkosc tralowania w granicach 3—4wezlów. 65 Czas tralowania okresla sie w zaleznosci od za¬ pisów na echogramie echosondy tak, by nie trzeba bylo wybierac sprzetu zbyt czesto oraz by nie zgu¬ bic go w przypadku znacznych koncentracji ryb.Po uplywie wyznaczonego czasu tralowania przy¬ stepuje sie do wybierania sprzeta W tym celu wylacza sie srube napedowa i roz¬ wiazuje sie liny tralowe 11. Winda tralowa wy¬ biera sie stalówki, az do podejscia rozpornic 10 do kozlów tralowych. Podwiesza sie rozpornice i wy¬ biera ciezar 18 na poklad. Nastepnie jednostka idzie mala naprzód, po czym momentalnie daje sie cala wstecz dla zrobienia odpowiedniego luzu na lejcach 7—9. Manewr nalezy wykonac w ten sposób azeby po jego zakonczeniu jednostka stala burta robocza do wiatru.Luz na lejcach 7—9 wybiera sie poczatkowo recz¬ nie, a nastepnie dolne lejce 9 zaklada sie przez pro¬ wadzace krazki burtowe na glowice windy tralo¬ wej. Przy jej pomocy wybiera sie dolne lejce, az do obciazenia skrzydel.Lejce górne 7 i srodkowe 8 maja przy tym do¬ stateczny luz. Po podejsciu do burty czesci siecio¬ wej odwiazuje sie line podciagowa 6 i przenosi na glowice windy tralowej.Za pomoca windy zaciaga sie worek 14 i pod¬ ciaga sie go do burty.Z kolei odwiazuje sie line 5 przedzielacza 20 i takze za pomoca windy tralowej podciaga sie do burty koncówke worka 14 z rybami.W przypadku duzego ulowu samoczynnie roz¬ dziela sie ryby na czesci lina przedzielacza.Po wybraniu wszystkich ryb mozna przystapic do nastepnego zaciagu. PL