Przedmiotem niniejszego wynalazku jest mani¬ pulator programowy, stanowiacy urzadzenie do automatycznego programowego sterowania urza¬ dzen wielomaszynowych w zaleznosci od zadanego programu, którym moga byc zmienne parametry, jak na przyklad zmiana ilosci pracujacych hydro¬ zespolów elektrowni w zaleznosci od zmian do¬ plywu wody lub podobnych.Stosowane obecnie rozwiazania tego typu urza¬ dzen do sterowania elektrowni wodnych cechuje duza zlozonosc ukladów i uzycie licznej i drogiej aparatury. W kazdym z takich ukladów wyste¬ puja takie czlony jak: czlon pomiaru poziomu wody w postaci plywaka sprzezonego z selsynem, czlon pomiaru mocy sumarycznej elektrowni w postaci ukladu szeregowo polaczonych selsy- nów zabudowanych na aparatach kierowniczych poszczególnych hydrozespolów, czlon porównaw¬ czy — w postaci wzmacniaczy magnetycznych w ukladzie przeciwsobnym; przekaznikowy czlon wykonawczy, wysylajacy impulsy na uruchomie¬ nie lub zatrzymanie programowanego hydrozespo- lu, oraz czlon programowy — sluzacy do ustalenia kolejnosci uruchomienia lub zatrzymania nastep¬ nego hydrozespolu.Napiecia wspomnianych na wstepie czlonów po¬ miarowych proporcjonalne do mierzonych przez nie wielkosci, podawane sa na uklad porównaw¬ czy. W wypadku stwierdzenia zachwiania stanu równowagi pomiedzy doplywem wody, a suma- 10 15 20 25 ryczna moca elektrowni, pobudza sie czlon wyko¬ nawczy, który poprzez czlon programowy urucha¬ mia lub zatrzymuje kolejny z hydrozespolów zgod¬ nie z ustalonym programem.Istota wynalazku polega na skonstruowaniu jed- noczlonowego manipulatora w postaci silniczka rewersyjnego z ruchomym ukladem styków, który po polaczeniu ze zwyklym nadajnikiem plywako¬ wym poprzez szeregowo-bocznikowy uklad styków wlasnych i styków pomocniczych sterowanych hydrozespolów, pozwala zrezygnowac z koniecz¬ nosci stosowania skomplikowanych i drogich czlo¬ nów pomiarowych i porównawczych.Zasada dzialania manipulatora wedlug wyna¬ lazku polega na tym, ze w wypadku odchylenia zadanego parametru od wartosci optymalnej, od¬ powiedni nadajnik podaje napiecie na jedno z uzwojen silniczka rewersyjnego. Silniczek zo¬ staje uruchomiony, w wyniku czego nastepuje po¬ budzenie jednego z przelaczników programowych posiadajacego dwa zestyki, a mianowicie czynny i bierny. Zestyk czynny tego przelacznika wysyla rozkaz na „uruchomienie" lub „zatrzymanie" pro¬ gramowanego hydrozespolu. Poniewaz zestyki bier¬ ne wszystkich mikroprzelaczników polaczone sa w szereg z uzwojeniami silniczka, jednoczesnie z wyslaniem rozkazu nastepuje przerwa w zasi¬ laniu i silniczek zostaje zatrzymany, a jego po¬ nowne uruchomienie, a tym samym i wyslanie kolejnego rozkazu nastepuje dopiero po potwier- 5054750547 dzeniu wykonania poprzedniego rozkazu i pod warunkiem dalszego lub ponownego dzialania na¬ dajnika kontrolujacego zadany parametr.Manipulator programowy sklada sie z nadajni¬ ka plywakowego dowolnej konstrukcji, silniczka fewersyjnego napedzajacego poprzez reduktor dwa komplety mikroprzelaczników odpowiadajacych liczbowo ilosci sterowanych operacji. Naped mi¬ kroprzelaczników rozwiazano w ten sposób, ze jeden z kompletów mikroprzelaczników moze byc pobucteany tylko przy obracaniu sie silniczka w prawym, a drugi w lewym kierunku. Manipu¬ lator jest wyposazony w dwa komplety potrój¬ nych gniazd wtykowych odpowiadajacych liczbo¬ wo ilosci mikroprzelaczników i sluzacych do pro¬ gramowania kolejnosci „zatrzymania" lub „uru¬ chomienia" sterowanych urzadzen.Przyklad wykonania manipulatora programowe¬ go wedlug wynalazku jest uwidoczniony na ry¬ sunku przedstawiajacym jego schemat ideowy.Manipulator programowy wedlug wynalazku sklada sie z nadajnika impulsów 1, silniczka re¬ wersyjnego 2, który poprzez reduktor 5 obraca srube 6, powodujac tym samym poosiowy prze¬ suw osadzonej na tej srubie nakretki zaopatrzo¬ nej w dwie dzwignie wybierakowe 7 i 8.W plaszczyznie przesuwu dzwigni wybierako¬ wych umieszczono dwa rzedy mikroprzelaczni¬ ków 9 i 10 odpowiadajacych liczbowo ilosci ste¬ rowanych obiektów. Dzwignie wybierakowe sa umocowane na nakretce przegubowo, a ich obrót dookola osi wlasnej mozliwy jest tylko w jednym kierunku. Gdy impuls z nadajnika 1 zostanie po- dangp ns uzwojenie 3 silniczka rewersyjnego, dzia¬ la tylko dzwignia 7 pobudzajac mikroprzelaczni- ki 9, natomiast przy podaniu impulsu na uzwo¬ jenie 4, dziala dzwignia 8, pobudzajac mikroprze- laczniki 10. Napiecie podawane przez nadajnik impulsowy, doprowadzone jest do uzwojenia 3 i uzwojenia 4 poprzez szeregowo polaczone zestyki bierne wszystkich mikroprzelaczników w kazdej galezi.Zestyki czynne mikroprzelaczników 9 sluza do wysylania rozkazu — „uruchomienie", a zestyki czynne mikroprzelaczników 10 rozkazu — „zatrzy¬ manie". Kazdy z mikroprzelaczników dziala prze¬ rzutowo tak, ze po jego nacisnieciu przez dzwig¬ nie wybierakowa nastepuje zwarcie zestyku czyn¬ nego i wyslanie rozkazu, a nastepnie rozwarcie zestyku biernego i przerwanie obwodu zasilania silniczka. Ponowne uruchomienie silniczka przez nadajnik impulsów moze nastapic dopiero po po¬ twierdzeniu wykonania poprzedniego rozkazu. Po¬ twierdzenie rozkazu realizowano przez boczniko¬ wanie zestyków biernych mikroprzelaczników 9 i 10 poprzez styki 17 zabudowane na urzadzeniach sterowanych przez manipulator i zwieranych po zakonczeniu zadanej operacji.Obwody wyjsciowe manipulatora, tj. rozkaz i po¬ twierdzenie zrealizowania rozkazu, wyprowadzono przy pomocy gniazd wtykowych 11 i 12 dla galezi „uruchomienie", oraz przy pomocy gniazd 13 i 14 dla galezi „zatrzymanie". Wspomniane gniazda lacza sie ze sterowanymi przez manipulator urza¬ dzeniami przy pomocy wtyczek 15 i 16. Zmienia¬ jac wtyczki w odpowiednich gniazdach uzyskuje¬ my dowolne kombinacje programowego sterowa¬ nia. Przez zwieranie natomiast gniazd 12 lub 14 przy pomocy wtyczki 18 mozna wyeliminowac 5 poszczególne sygnaly. Przyciski 19 i 20 sluza do próby ukladu lub recznego sterowania manipu¬ latora. 10 PL