Pierwszenstwo: 23. VIII. 1962 Niemiecka Republika Demokratyczna Opublikowano: 10. XI. 1965 50280 KI.MKP 63c, 51/11 UKD Twórca wynalazku: Siegfried Sprenger Wlasciciel patentu: VEB Sachsenring Automobilwerke Zwickau, Zwi- Ckau (Niemiecka Republika Demokratyczna) Samoczynne, bezstopniowe urzadzenie do dosuwania i odsuwa¬ nia elementów ciernych ,w hamulcach uruchomianych przez czynniki pod cisnieniem, zwlaszcza pojazdów mechanicznych Wynalazek dotyczy samoczynnego, bezstopnio- wego urzadzenia do dosuwania i odsuwania ele¬ mentów ciernych w hamulcach uruchomianych przez czynniki pozostajace pod cisnieniem, zwlasz¬ cza pojazdów mechanicznych, za pomoca elemen¬ tów umieszczonych w cylindrze hamulcowym kola i utrzymywanych w polozeniu ustalonym za pomoca tarcia, w którym szybkosc dosuwania i odsuwania jak równiez sily odsuwajace i dosu- wajace i luz szczeki hamulcowej sa stale w calym zakresie dzialania.Znane urzadzenie tego rodzaju sluzace do na¬ stawiania hamulca jest polaczone ze szczeka ha- mtulcowa poza cylindrem uruchomiajacym i sta¬ nowi je tuleja polaczona z wieszakiem szczeki hamulcowej. Tlok wewnatrz tulei stanowi element cierny, dajacy sie zgniatac i jest wykonany w po¬ staci pierscienia np. z kauczuku i osadzony na drazku, polaczonym ze szczeka hamulcowa, nato¬ miast z koncem drazka- jest polaczony sztywno za pomoca tarczy. Jezeli wiec szczeka hamulcowa zo¬ stanie uruchomiona za pomoca cylindra, to ele¬ ment cierny zostaje o pewna wielkosc scisniety, i o te isama wielkosc odciaga on szczeke hamul¬ cowa przy koncu procesu hamowania. Wielkosc ta odpowiada luzowi szczeki hamulcowej, a tym samym polozeniu po odsunieciu elementu cierne¬ go. W przypadku starcia okladzin, element cierny zostaje przesuniety w tuleji o odpowiednia wiel¬ kosc. 10 15 20 25 Jezeli sani element cierny ulegnie starciu, i to nie zostanie zauwazone, to przy uruchomianiu hamulca zostanie on w tulei przesuniety, bez po¬ przedniego scisniecia o wielkosc luzu. Przez to szczeka nie moze byc wiecej odsunieta i slizga sie stale po bebnie hamulcowym. Nastepstwem tego jest zwiekszone zuzycie okladzin.Dalsza wada tego znanego urzadzenia jest to, ze przy nastawianiu elementu ciernego, które staje sie konieczne z powodu wystepujacego procesu jego scierania o sciany tuleji, wywolanego przez ciagle sciskanie tego elementu, w-rasta równiez twardosc materialu. Nastepstwem tego jest coraz mniejszy luz, który dochodzi do zera, jezeli zosta¬ nie osiagnieta granica zdolnosci scisniecia ele¬ mentu ciernego, co staje sie powodem wyzej wymienionych nastepstw.Poza tym, urzadzenie to wymaga wiekszej prze¬ strzeni, której nie ma zwlaszcza w wiekszych beb¬ nach hamulcowych np. w samochodach osobo¬ wych i im podobnych.Nastepnie cierne urzadzenie powodujace dosu- wanie i odsuwanie elementów hamulca, jest z po¬ wodu jego umieszczenia wystawione na duze za¬ nieczyszczenie tak, ze w najbardziej niekorzyst¬ nym przypadku hamowanie jego elementów przez tarcie jest tak duze, ze nie jest mozliwe przesu¬ niecie szczek hamulcowych i hamulec staje sie przez to nieczynny. 5028050280 3 4 W innym znanym urzadzeniu dosuwanie i od¬ suwanie wykladzin ciernych osiaga sie za pomoca sprezyny, o specjalnej charakterystyce sprezy¬ stosci, umieszczonej miedzy scianka cylindra i tloka. Ta sprezyna jest w ten sposób zwinieta, ze po kazdym obciazeniu rozciaga sie znowu o pewna wielkosc i przez to odsuwa tlok i wy¬ kladzine o konieczna wielkosc luzu. Dosuwanie wykladziny nastepuje dlatego, ze sprezyna nie odksztalca sie trwale, jezeli zostanie obciazona powyzej granicy sprezystosci i nie traci przy tym wspomnianej na wstepie zdolnosci odciagania.Wiadomo* jednak, ze scieranie okladziny jest w kazdym przypadku bardzo male, wynosi np. tyl¬ ko jedna dziesiata milimetra a nawet mniej. Zwi¬ nac sprezyne tak, aby juz przy tak malych sko¬ kach mogla byc ona obciazona powyzej granicy sprezystosci i dosuwala przez to wykladzine, jest praktycznie niemozliwe. Sprezyna zostaje wiec odksztalcona powyzej granicy sprezystosci dopie¬ ro po wykonaniu okreslonego, znacznie wieksze¬ go skoku, spowodowanego przez odpowiedni luz szczek hamulcowych, powiekszony przez scieranie.Ten okreslony skok sprezyny jest bardzo zmien¬ ny z powodu takich czynników jak material i srednica zwojów drutu. Skok ten moze byc na¬ wet tak duzy, ze sprezyna w calym' zakresie dzialania nie zostaje sprezyscie odksztalcona. Na¬ stepstwem tego jest coraz wiekszy luz szczek hamulcowych, a tym samym zwiekszenie czasu dla uruchomienia hamulca.Nastepnie jest znane, samoczynne urzadzenie do dosuwania szczek, w którym dosuwanie szczek hamulcowych osiaga sie za pomocA wspólpracy tuleji, polaczonej przegubowo z tlokiem, przebie¬ gajacej stozkowo w kierunku na izewnatrz z pier¬ scieniem z kulkami, nasunietym na nia w ten sposób, ze przy ruchu tloka do tylu kulki nabie¬ gaja na stozek tuleji i zatrzymuja ja w okreslo¬ nym polozeniu z powodu osiagnietej przy tym samohamownosci.Moze sie przy tym równiez zdarzyc, ze po pew¬ nym czasie kulki, z powodu stykania sie ze stoz¬ kiem w jednym punkcie, moga sie latwo wgniesc w niego, przez co uklad przestaje dzialac samo- hamownie. Z tym zwiazany jest zwiekszajacy sie luz szczek hamulcowych, jak równiez zwiek¬ szajacy sie czas dla uruchomienia hamulca, po¬ niewaz szczeki hamulcowe po zwolnieniu pedalu zostaja odsuwane za pomoca osobnych sprezyn zawsze do polozenia wyjsciowego.Na koniec znane sa urzadzenia do dosuwania szczek, w których to dosuwanie uzyskuje sie za pomoca elementów rozpierajacych w postaci pier¬ scieni tlokowych lub kleszczy tarczowych, które sa Wbudowywane w silnie napietym stanie, i na¬ stawiaja tlok lub takze drazek tlokowy na po¬ trzebny luz za pomoca odpowiednich zderzaków.Te urzadzenia nastawiajace maja ta glówna wade, ze sila potrzebna do przesuwania tloka jest bardzo duza. Znaczy to, ze tylko do dosuwania tloka, tarczy lub tym podobnych musi byc uzyta niepomiernie duza sila za pomoca pedalu. Poza tym urzadzenia te maja taka wade, ze przestaja dzialac przy zmeczeniu materialu elementu roz¬ pierajacego lub kleszczy tarczowych. Urzadzenia te wymagaja, prócz precyzyjnego wykonania i trudnego montazu, stosowania materialów bar- 5 dzo drogich o stalej jakosci.Zadaniem wynalazku jest zbudowanie bezstop- niowego samoczynnego urzadzenia do dosuwania i odsuwania elementów ciernych o konstrukcji zwartej, która zapewnia szybki montaz i demon¬ taz elementów skladowych, a z powodu zwiekszo¬ nej pewnosci w dzialaniu gwarantuje stale dzia¬ lajace dosuwanie i odsuwanie wykladzin.Zadanie to zostaje rozwiazane wedlug wyna¬ lazku w nastepujacy sposób: Elementy powodujace dosuwanie i odsuwanie wykladzin sa umieszczone wewnatrz tloka w otwo¬ rze i oddzielone po stronie czolowej tloka od ko¬ mory cisnieniowej za pomoca plyty zamocowanej rozbieralnie. W ten sposób tworza one razem z tlokiem jedna zamknieta calosc.Element cierny sklada sie z zewnetrznego i we¬ wnetrznego pierscienia stozkowego dzielonego.Ten ostatni jest prowadzony przesuwnie na precie zamocowanym w dnie cylindra hamulcowego kola i wchodzacego do srodkowego otworu w tloku.Sprezyna cofajaca tlok opiera sie z jednej strony o zewnetrzny pierscien stozkowy elementu cier¬ nego i znajduje sie pod wstepnym napieciem. Tu¬ leja dystansowa umieszczona równiez w srodko¬ wym otworze tloka ma taka dlugosc, ze przy od- hamowaniu tworzy ona staly luz z plyta zamoco¬ wana rozbieralnie na stronie czolowej tloka.Przyklad wykonania wyjasnia blizej przedmiot wynalazku.Na rysunku pokazany jest przyklad wykonania, na którym fig. 1 pokazuje przy odhamowaniu urzadzenie wedlug wynalazku w przekroju po¬ dluznym, fig. 2 — urzadzenie podczas hamowania w przekroju podluznym, fig. 3 — przekrój wzdluz linii A-A na fig. 1, w skali powiekszonej.W cylindrze hamulcowym 1 kola, który, jest polaczony w znany sposób z glównym cylindrem| hamulcowym, przesuwa sie w kierunku wzdluz¬ nym tlok 2. Tlok 2 zaopatrzony jest na jednym koncu w pierscien uszczelniajacy 4 w celu jego uszczelnienia w stosunku do sciany i komory cisnieniowej cylindra 1. Kolnierz 3 umieszczony jest jednym koncem w cylindrze 1, a drugim koncem w tloku 2, chroni wnetrze cylindra przed zanieczyszczeniem.Tlok 2 przechodzi w czop 14, który w znany sposób jest polaczony ze szczeka hamulca bebno¬ wego lub z wieszakiem wykladziny hamulca tar¬ czowego.Tlok 2 ma w srodku otwór 13, w którym znaj¬ duja sie elementy 6, 7, 8, 9, 10, powodujace do¬ suwanie i odsuwanie elementów ciernych. Ten otwór 13 jest odgrodzony od komory cisnieniowej cylindra 1 za pomoca plyty 11 zamocowanej roz¬ bieralnie na stronie czolowej tloka 2, przez co tlok i elementy powodujace dosuwanie i odsuwa¬ nie elementów ciernych tworza razem jedna za¬ mknieta calosc. Do otworu 13 wchodzi pret 5 za¬ mocowany w dnie cylindra 1. Na tym precie 5 15 20 25 30 35 40 45 50 55 60 i50280 5 6 przesuwa sie stozkowy pierscien wewnetrzny 7 elementu ciernego 6, skladajacego sie z zewnetrz¬ nego pierscienia stozkowego 8 i wspomnianego, dzielonego pierscienia wewnetrznego 7. Sprezy¬ na 9, otaczajaca pret 5, opiera sie o zewnetrzny pierscien stozkowy 8 elementu ciernego 6 i o ply¬ te 11. Sprezyna 9 jest umieszczona ze wstepnym napieciem, aby mozna bylo osiagnac nienaganne odciagniecie wykladzin ciernych o maly skok sprezyny, odpowiadajacy luzowi 12. Wokól spre¬ zyny 9 jest umieszczona tuleja dystansowa 10, która ma taka dlugosc, ze przy odhamowaniu two¬ rzy ona luz 12 z plyta 11.Sposób dzialania, urzadzenia opisanego w przy¬ kladzie wykonania jest nastepujacy: Przy wla¬ czeniu hamulca, to znaczy po nacisnieciu pedalu, zostaje doprowadzony do komory cisnieniowej cylindra 1 z nienarysowanego glównego cylindra hamulcowego, czynnik pozostajacy pod cisnie¬ niem. Skutkiem tego, tlok 2 przesuwa sie w kie¬ runku I do tarczy hamulcowej lub do bebna hamulcowego, do polozenia narysowanego na fig. 2 i dociska wykladzine do odpowiedniej po¬ wierzchni lezacej naprzeciw. Przy tym zostaje scisnieta sprezyna 9 o wielkosc równa luzowi 12.Tuleja dystansowa IG spoczywa wtedy na ply¬ cie 11. Przez to zostaje ograniczony skok sprezy¬ ny 9. Sila, która wywiera sprezyna 9 w tym pro¬ cesie, na zewnetrzny pierscien stozkowy 8 ele¬ mentu ciernego 6, przyciska wewnetrzny pier¬ scien stozkowy 7, na skutek jego stozkowatosci, do preta 5 i przez to zostaje on w tym polozeniu wyjsciowym zakleszczony.W przypadku starcia wykladzin, element cier¬ ny 6 zostaje przesuniety w kierunku I, po prze¬ zwyciezeniu sily tarcia na precie 5, o wielkosc starcia wykladzin, a z nim tlok 2 poprzez spre¬ zyne 9, tuleje 10 i plyte 11.Przy koncu hamowania sila naciskajaca na tlok maleje. Jezeli ona bedzie mniejsza od sily spre¬ zyny 9, nastepuje odciagniecie tloka 2 a z nim wykladziny w kierunku II o staly luz 12.Z powodu zastosowania dzielonego, wewnetrz¬ nego pierscienia stozkowego 7, jest zbyteczna zwykle zawezona tolerancja osadzenia stozkowe¬ go pierscienia wewnetrznego 7 na precie 5, po¬ niewaz mimo scierania sie jego istnieje zawsze sila tarcia wywolana przez nacisk sprezyny 9 i powodujaca tarcie miedzy stozkami obu pier¬ scieni. PL