Opublikowano: 3LVIII.1965 49789 KI. 42 1, 4/02 MKP GOI UKD JftfcU tory -iA N|-Cf| Wspóltwórcy wynalazku: mgr Anna Demidowicz, mgr Alina Hutny, mgr"" ' ' iriz. Dariusz Jamrog, mgr Zenobia Pisklak, mgr inz. Zofia Rowinska Wlasciciel patentu: Ministerstwo Zdrowia i Opieki Spolecznej (Departa¬ ment Zaopatrzenia Materialowo-Technieznego), Warszawa (Polska) Sposób oznaczania zawartosci czteroetylku olowiu w powietrzu Przedmiotem wynalazku jest sposób oznaczania zawartosci czteroetylku olowiu w [powietrzu przez pochlanianie i jednoczesnie rozklad w stezonym roztworze kwasu siarkowego.Znane dotychczas sposoby oznaczania zawartos¬ ci czteroetylku olowiu w powietrzu polegaja na pochlanianiu i jednoczesnej hydrolizie czteroetyl¬ ku oloiwiu w alkoholowym roztworze jodu, w roz¬ tworze jodu w mieszaninie alkoholu i oleju rycy¬ nowego, albo przy uzyciu jodu metalicznego. Spo¬ soby te sa jednak uciazliwe z powodu suiblimowa- nia jodu w strumieniu powietrza przepuszczanego przez aparature do pochlaniania czteroetylku olo¬ wiu, a ich wykrywalnosc jest zbyt niska.Równiez za zasadzie jednoczesnego pochlaniania i hydrolizy czteroetylku olowiu oparte sa sposoby, w których pochlanianie i hydroliza odbywa sie w roztworach kwasów solnego lub azotowego, lecz w sposobach tych pochlanianie jest niecalkowite, zwlaszcza przy (wiekszych zawartosciach czteroetyl¬ ku w powietrzu.W sposobach opartych na pochlanianiu cztero¬ etylku olowiu i prowadzeniu hydrolizy w dwóch oddzielnych etapach, do pochlaniania czteroetylku stosuje sie albo alkohol etylowy, do którego na¬ stepnie w celu rozkladu dodaje sie bromu i foro- mowodoru, albo zel krzemionkowy, z którego wy¬ plukuje sie czteroetylek olowiu alkoholem i na¬ stepnie (rozklada roztworem jodu w alkoholu.Pochlanianie cziteroetyUku olowiu, na przyklad na zelu krzemionkowym, Ibez jednoczesnego roz¬ kladu powoduje znaczna desorpcje i straty ozna¬ czanego zwiazku. Ponadto wiekszosc wymienionych i sposobów oznaczania czteroetyllku ~olowiu .w po¬ wietrzu nie*posiada dostatecznej wykrywalnosci wymaganej przy oznaczaniu tego zwiazku w wa¬ runkach przemyslowych, na przyklad w przypadku pochlaniania w roztworach jodu wykrywalnosc ii wynosi okolo 0,012 mg Pb/m3 (najwyzsze dopusz¬ czalne stezenie czteroetylku olowiu wynosi 0,005 mg Pb/m3). Oznaczenie olowiu znajdujacego sie juz w postaci jonowej wykonuje sie dowolna me¬ toda analityczna, zwlaszcza kolorymetryczna przy 15 pomocy ditizonu.Wymienionych wad nie posiada sposób wedlug wynalazku, który polega na pochlanianiu i rozkla¬ dzie czteroetylku olowiu w stezonym roztworze kwasu siarkowego zwlaszcza o gestosci 1,84 i ozna- 20 czeniu olowiu kolorymetrycznie przy pomocy di¬ tizonu.Stwierdzono równiez, ze pochlanianie i rozklad czteroetylku olowiu przebiegaja calkowicie, zwla¬ szcza gdy pierwsze pluczki z roztworem kwasu 25 siarkowego oziebi sie do temperatury bliskiej 0°C lulb nizej, w celu obnizenia preznosci par cztero¬ etylku olowiu i pochloniecia pary wodnej z po¬ wietrza.Pochlanianie i rozklad czteroetylku olowiu za- 30 wartego w powietrzu sposobem wedlug wynalazku 4978949789 przeprowadza sie przy pomocy zestawu absorpcyj¬ nego skladajacego sie z kilku pluczek ze stezonym kwasem siarkowym, przy czym pierwsze dwie pluczki w szeregu oziebia sie na przyklad w na¬ czyniu z lodem. W dalszych pluczkach ze stezonym 5 kwasem siarkowym zostaje calkowicie pochlonieta reszta czteroetyiku olowiu. Przed pluczkami umie¬ szcza sie oprawke z filtrem, w celu zatrzymania olowiu znajdujacego sie w powietrzu. Natomiast za pluczkami umieszcza sie dodatkowa pluczke z wo- 10 da, kolbe prózniowa, miernik szybkosci przeplywu powietrza na przyklad rotametr i pompe. Przez :.f"la\v ten prz:puszcza sie 400 do 500 1 powietrza.Pobieranie próby powietrza polaczone z pochla¬ nianiem i jednoczesnym rozkladem czteroetyiku 15 olowiu sposobem wedlug wynalazku mozna wyko¬ nywac w pelnym zakresie temperatur spotyka¬ nych w warunkach przemyslowych. Szybkosc przeplywu powietrza przez zestaw absorpcyjny wy¬ nosi 150 do 200 1/godz., a nawet do 400 1/godz., za- 20 leznie od typu i wielkosci pluczek oraz sposobu ich polaczenia w zestawie. Ilosc stezonego roztwo¬ ru kwasu siarkowego w poszczególnych pluczkach wynosi 2 do 5 ml zaleznie od ich sprawnosci, na przyklad w przypadku pluczek Polezajewa najko- 25 rzystniej 3 ml, bowiem przy zbyt malych ilosciach kwasu para wodna pochlonieta z powietrza roz¬ cienczajac go znacznie zmniejsza szybkosc rozkladu czteroetyiku olowiu, a przy zbyt duzych ilosciach kwasu proces ten wprawdzie przebiega szybko, so lecz odpedzanie kwasu staje sie uciazliwe i dlu¬ gotrwale. Ponadto wzrasta poprawka na zawar¬ tosc olowiu w kwasie uzytym do pochlaniania.Przygotowanie do oznaczenia olowiu polega na odpedzeniu kwasu siarkowego z roztworów po- 35 chlaniajacych, polaczonych lub wzietych osobno z pluczek oziebionych i osobno z pluczek konco¬ wych i spaleniu w temperaturze okolo 450°C. Oz¬ naczenie olowiu wykonuje sie dowolna metoda analityczna, najkorzystniej jednak kolorymetrycz- 40 nie przy pomocy ditizonu. Nastepnie z oznaczonej ilosci olowiu, po odjeciu poprawki na zwartosc olo¬ wiu w uzytym kwasie siarkowym wylicza sie za¬ wartosc czteroetyiku olowiu (w przeliczenlv na olów) w powietrzu. 45 Przy oznaczaniu czteroetyiku olowiu oznacza sie jednoczesnie olów zawarty w powietrzu. W tym celu filtr, ma którym olów zostal zatrzymany spa¬ la sie w 3 ml stezonego kwasu siarkowego, odpe¬ dza, spala w temperaturze okolo 450CC i oznacza 50 ilosc olowiu metoda ditizonowa.Dolna granica wykrywalnosci czteroetyiku olo¬ wiu w powietrzu sposobem wedlug wynalazku wy¬ nosi 0,0004 — 0,0003 mg Pb/m^, a blad wzgledny oznaczen wynosi +4,8%.Przyklad. Zestaw absorpcyjny skladal sie z dwóch równoleglych szeregów pluczek Polezaje¬ wa po 4 sztuki w szeregu, polaczonych przy pomo¬ cy dwóch rozgalezników trójdroznych; metalowej oprawki z filtrem papierowym — od strony wlotu; oraz kolby Erlenmayera z woda, pustej zabezpie¬ czajacej kolby prózniowej, rotametru i pompy po¬ wietrznej — od strony wylotu. Pluczki zawieraly po 3 ml kwasu siarkowego o gestosci = 1,84, przy czym dwie pierwsze pluczki w kazdym szeregu umieszczone byly w pojemniku z lodem. Do zesta¬ wu, od strony filtra, polaczono pluczke zawieraja¬ ca wzorcowe roztwory czteroetyiku olowiu w ben¬ zynie, przygotowane z plynu etylowego zawieraja¬ cego 61,5°/o czteroetyiku olowiu. Przez zestaw prze¬ puszczano 450 1 powietrza z szybkoscia 150 1/godz.Olów w kwasie siarkowym z pluczek oznaczono kolorymetrycznie przy pomocy ditizonu. Uzyska¬ ne wyniki w przeliczeniu na olów przedstawia po¬ nizsze zestawienie.Wzieto do pochlaniania (mg) Oznaczono (mg) 2,2 2,2 4,7 4,7 5,1 5,0 9,1 8,9 11,1 10,3 12,1 11,9 19,1 18,6 35,3 34,1 38.5 36,4 41,0 41,9 41.6 39,4 41,6 41,2 PL