Opublikowano: 29.VI.1965 KI. 21c, 54/03 MKP H 01 ^Jcc UKD Twórca wynalazku i Jan Raubiszko, Wrocl&w (Polska) wlasciciel patentu: jdlBU Szerokopasmowy oporowy dzielnik napiecia Przedmiotem wynalazku jest szerokopasmowy oporowy dzielnik napiecia o ciaglej lub skokowej zmianie tlumienia oraz stalej i rzeczywistej opor¬ nosci wejsciowej i wyjsciowej. Zakres czestotli¬ wosci pracy zalezny jest od konstrukcji i moze byc w granicach od zera do okolo 400 MHz. Za¬ kres tlumienia wynosi od zera do okolo 120 dB.Dotychczas w zaleznosci od przeznaczenia dziel¬ ników, znane sa rózne rozwiazania konstrukcyjne.Na zakres czestotliwosci od zera do 50 MHz naj¬ czesciej stosowane sa dzielniki, w których podzial uzyskuje sie na czwórnikach biernych oporowych laczonych kaskadowo. W ten sposób uzyskuje sie dzielniki o tlumieniu regulowanym skokowo, przy czym ilosc polozen dyskretnych jest ograniczona gabarytami konstrukcji oraz iloscia wmontowanych oporników. Ten rodzaj dzielników ze wzgledu na stala opornosc wyjsciowa (wejsciowa), lecz nie¬ stala zalezna od polozenia slizgu wejsciowa (wyj¬ sciowa) stosowany jest najczesciej w generatorach.Wada tego typu dzielników jest koniecznosc sto¬ sowania duzej ilosci stabilnych o waskiej toleran¬ cji oporników. Ilosc pozycji takiego opornika wy¬ nosi najczesciej dziesiec, a w szczególnym przy¬ padku do dwudziestu. Tak wiec zakres stu dB dzielony jest na dwadziescia skoków po piec dB lub dziesiec skoków po dziesiec dB bez mozliwosci interpolacji polozen posrednich. Ilosc oporników w dzielniku w pierwszym przypadku wynosi mini¬ mum trzydziesci osiem, a w drugim — osiemnascie. 10 15 20 25 30 Na wejsciu odbiorników najwlasciwsza konstru¬ kcja jest dzielnik, gdzie zmiane tlumienia uzy¬ skuje sie przez wlaczenie czwórników oporowych o okreslonych tlumieniach. Dzielnik taki umozli¬ wia wprawdzie uzyskanie calego sygnalu bez strat oraz niezalezne tlumienie od opornosci wej¬ sciowej obwodu, ale jego glówna wada jest zlo¬ zona konstrukcja i potrzeba stosowania duzej ilosci oporników, okolo dwukrotnie wiekszej niz w opisanym wyzej tlumiku lancuchowym. Stoso¬ wanie skoku podzialu mniejszego niz dziesiec dB przy zakresie podzialu stu dB ze wzgledów kon¬ strukcyjnych jest trudne i wymaga uzycia przy skokach tlumienia pieciu dB okolo stu oporników, wzglednie zastosowania dwóch dzielników laczo¬ nych kaskadowo o podziale zgrubnym i doklad¬ nym. Obydwa podane dzielniki oporowe moga pra¬ cowac zaleznie od wykonania w zakresie od zera do okola trzystu MHz.Znane sa takze precyzyjne dzielniki falowodowe na okreslony zakres wielkiej czestotliwosci, przy czym stosunek czestotliwosci granicznych pracy nie przekracza 1 :50 na przyklad od pieciu do dwustu MHz lub od dziesieciu do pieciuset siedem¬ dziesieciu MHz. Dzielniki takie stosowane sa naj¬ czesciej na wyjsciu generatorów. Na wejsciu od¬ biorników zastosowanie ich napotyka na duze tru¬ dnosci, zwlaszcza przy malych tlumieniach. Kon¬ strukcyjnie dzielniki falowodowe zarówno ze sprzezeniem pojemnosciowym jak i indukcyjnym 4964849648 sa skomplikowane i wymagaja precyzyjnej obróbki mechanicznej.Dzielnik wedlug wynalazku natomiast odznacza sie prostota konstrukcji, duzym zakresem tlumie¬ nia od zera do 130 dB, niewielkimi gabarytami, szerokim zakresem czestotliwosci pracy od zera do okolo 400 MHz, mozliwoscia ciaglej regulacji tlu¬ mienia, liniowa skala tlumienia, stala opornoscia wejsciowa i wyjsciowa. Ponadto w dzielniku tym istnieje mozliwosc stosowania dwóch lub wiecej wejsc a produkcja jego jest tania, poniewaz zbe¬ dny jest zakup duzej ilosci oporników o waskich tolerancjach.Istota wynalazku jest zastosowanie w dzielniku czwórnika oporowego o stalych rozlozonych, przy czym wykorzystuje sie zarówno przestrzenny jak i powierzchniowy rozplyw pradu w materialach oporowych jednorodnych i niejednorodnych, za¬ równo pod wzgledem struktury, jak i geometrii ukladu czwórnika.Rozwiazanie konstrukcyjne takiego dzielnika w zaleznosci od jego przeznaczenia jest rózne. Na przyklad moze on byc wykonany w postaci plytki izolacyjnej z naniesiona na niej warstwa oporowa.Warstwa ta moze miec ksztalt róznych figur geo¬ metrycznych, lub w przypadku wykorzystania roz¬ plywu przestrzennego pradu moze przyjmowac ksztalt! pretów, pierscieni itp., wTykonanych z pól¬ przewodników. W zasadzie dzielnik stanowi krótki odcinek linii dlugiej o duzych stratach.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony ideo¬ wo w przykladzie wykonania na zalaczonym ry¬ sunku.Warstwa oporowa o szerokosci d i opornosci powierzchniowej q s jest uziemiona wzdluz brze¬ gu z jednej lub obydwu stron. Dla paska o dlu¬ gosci wielokrotnie wiekszej od szerokosci opornosc w kazdym punkcie linii a — a jest w stosunku do „masy" stala. Jezeli pomiedzy „mase", a punkt A przylozone zostanie napiecie U (stale lub zmienne), a odbierane napiecie V1 miedzy punktem Ai i „masa", to U jest wieksze od Vlm Stosunek 5 Ui do U zalezy liniowo od odleglosci punktu A od punktu Ax oraz do szerokosci d warstwy opo¬ rowej. Czwórnik oporowy dzielnika umieszczony jest w obudowie, zapewniajacej dobre ekrano¬ wanie elektryczne. 10 Dzialanie dzielnika wedlug wynalazku jest na¬ stepujace.Po przylozeniu napiecia U na wejscie dzielnika, na wyjsciu w punkcie stlyku slizgu z warstwa opo¬ rowa pojawi sie napiecie Vu tym mniejsze im wie- 15 ksza bedzie odleglosc A — Alm Przy przesunieciu styku slizgowego do styku wejsciowego odlacza sie styk wejsciowy od warstwy oporowej. Na skutek tego nie ma straty mocy sygnalu w opornosci dziel¬ nika, a wiec wykorzystuje sie calkowity sygnal, 20 co jest szczególnie istotne przy stosowaniu dziel¬ ników na wejsciu odbiorników. PL