Przedmiotem niniejszego wynalazku jest okular projekcyjny, trzysoczewkowy o ujemnej ognisko¬ wej, przeznaczony do dokonywania zdjec fotogra¬ ficznych lub projekcji obrazu mikroskopowego.Obiektywy mikroskopowe, które charakteryzuja sie wysoka zdolnoscia skupiajaca daja obrazy obarczone duza krzywizna pola. W przypadku wi¬ zualnych okularów mikroskopowych dodatnia krzywizna pola okularu sumuje sie z dodatnia krzywizna pola obiektywu, jednak dzieki zdolnosci akomodacyjnej oka i mozliwosci dokladnego usta¬ wienia ostrosci poszczególnych fragmentów obrazu wlasnosc ta nie ma istotnego wplywu na jakosc ogladanych obrazów. Krzywizna pola obrazu ma jednak istotny wplyw w przypadku stosowania okularów projekcyjnych, które rzutuja obraz mi- .' kroskopowy na klisze fotograficzna lub ekran. W tym przypadku dazy sie do kompensacji dodatniej krzywizny pola obiektywu mikroskopu przez uzy¬ cie okularu o ujemnej ogniskowej.Znane dotychczas najprostsze okulary projek¬ cyjne stanowiace uklady zlozone z soczewki do¬ datniej i ujemnej, maja co prawda stosunkowo znaczny stopien kompensacji krzywizny pola, ale równoczesnie wykazuja duza dystorsje (wada ukladu optycznego polegajaca na tym, ze obraz linii prostej przechodzacy przez obrzeze pola jest linia zakrzywiona do wewnatrz lub na zewnatrz) oraz kome (wada ukladu optycznego polegajaca na 15 HBLIOTEK, [Urzedu Palenloweg< wegol Liinf tym, ze obraz punktu jest plamka o ksztalcie zbli¬ zonym do przecinka lub komety).Znane sa równiez okulary projekcyjne cztero- lub szesciosoczewkowe, zlozone z soczewek skupia¬ jacych i rozpraszajacych (na przyklad okulary typu Homal), które usuwaja wady aberacji geome¬ trycznej, ale maja stosunkowo nieznaczny stopien kompensacji krzywizny pola, w przyblizeniu równy stopniowi kompensacji soczewki ujemnej o takiej samej zdolnosci skupiajacej. Inna wada tego ro¬ dzaju okularów sa stosunkowo znaczne wymiary poprzeczne, które powoduja koniecznosc stosowania odpowiednio duzych, nietypowych nasadek foto¬ graficznych.Powyzsze wady i niedogodnosci usuwa okular projekcyjny wedlug wynalazku, zlozony z trzech soczewek, z których soczewka umieszczona po stronie obiektywu ma ogniskowa dodatnia, a pozostale dwie zwrócone ku sobie powierzchniami wklesly- mi-ogniskowe ujemne. Jak wykazaly obliczenia i badania okular projekcyjny wedlug wynalazku ma bardzo wysoki stopien kompensacji krzywizny pola obiektywu mikroskopowego, który jest w przyblizeniu dwa razy wiekszy od stopnia kom¬ pensacji soczewki o tej samej zdolnosci skupiaja¬ cej. Ponadto nie wykazuje on aberacji geometrycz¬ nej oraz usuwa aberacje chromatyczna powieksze¬ nia obiektywu mikroskopowego. Nalezy przy tym zaznaczyc, ze okular wedlug wynalazku ma za- -49599495 3 sadniczo rózny uklad optyczny w porównaniu do znanych dotychczas ukladów trzy-soczewkowych, stosowanych do innych celów, na przyklad w obiektywach aparatów fotograficznych.Na rysunku jest przedstawiony schemat ukladu 5 optycznego okularu wedlug wynalazku.Sklada sie on z trzech soczewek: soczewki 1 o ogniskowej dodatniej, umieszczonej po stronie obiektywu 0 oraz z soczewek 2 i 3 o ogniskowej ujemnej, zwróconych ku sobie powierzchniami io wkleslymi. Ogniskowe poszczególnych soczewek 1, 2 i 3 oraz odleglosci soczewki 1 od soczewek 2 i 3 sa przy tym tak dobrane, ze calkowita ogni¬ skowa okularu ma wartosc ujemna. Dzieki temu uzyskuje sie kompensacje krzywizny pola obiek- 15 tywu. Ze wzgledów technologicznych najbardziej celowe jest, gdy soczewka 1 o ogniskowej dodat¬ niej jest wypuklo-plaska, a zespól soczewek 2 i 3 sklada sie z dwóch jednakowych soczewek plasko- -wkleslych. 20 Ponizej podano przyklady parametrów konstruk¬ cyjnych ukladu optycznego okularu projekcyjnego wedlug wynalazku*, przyjmujac oznaczenia promie¬ ni krzywizny, grubosci soczewek i ich wzajemnej odleglosci oraz wspólczynników zalamania wedlug 25 rysunku.Przyklad 1. ri = +11,776 mm, d2 = 3,0 mm, n2= 1,54741, r3 = °o, d4 = 2,9 mm, r5 = —rn = oo, db = dio = 1,0 mm, n6 = n10 = 1,54782, r7 = — r9 30 = +10,32 mm, d3 = 1,7 mm ogniskowa okularu f = — 31,263 mm, odleglosc zrenicy wyjsciowej od ostatniej powierzchni wynosi —17,9 mm, stopien kompensacji krzywizny pola uzyskana za pomoca tego okularu i stanowiacy stosunek krzywizny pola 35 okularu do jego zdolnosci skupiajacej wynosi — 1,205.Przyklad 2. rx = + 13,521 mm, d2 = 2,7 mm, n2= 1,57854, r3 = oo, d4 = 6,1 mm,. r5 = — rn = oo, 40 d3 = d10 = l,0 mm, nj = n10 = 1,54741, r7 = — r9 = = + 7,58 mm, d3 = l,3 mm, ogniskowa okularu f = — 20,124 mm, odleglosc zrenicy wyjsciowej od powierzchni zewnetrznej okularu wynosi — 11,3 mm, a stopien kompensacji krzywizny pola uzyskany za 45 4 pomoca tego okularu i stanowiacy 'stosunek krzy¬ wizny pola okularu do jego zdolnosci skupiajacej wynosi — 1,333.Przyklad 3. ri = + 16,5 mm, d2 = 2,3 mm, n2 = 1,64769, r3 = + 104,0 mm, d4 = 10,2 mm, r5 = —rn = oo, d6 = di0=l,0 mm, n6 = nl0 = = 1,62032, r7 = — r9 = + 7,58 mm, d8 = 1,5 mm ogniskowa okularu f = —15,617 mm, od¬ leglosc zrenicy wyjsciowej od powierzchni ze¬ wnetrznej okularu wynosi —8,76 mm, a stopien kompensacji krzywizny pola uzyskany za pomoca tego okularu i stanowiacy stosunek krzywizny po¬ la okularu do jego zdolnosci skupiajacej wynosi — 1,265.Jak wynika z powyzszych danych stopien kom¬ pensacji krzywizny pola uzyskany za pomoca okularu projekcyjnego wedlug wynalazku jest w przyblizeniu okolo dwukrotnie wiekszy od stopnia kompensacji krzywizny pola pojedynczej soczewki o tej samej mocy, który przy wspólczynniku za¬ lamania n = 1,5 wynosi 0,666. Okular projekcyjny trzy-soczewkowy wedlug wynalazku moze znalezc zastosowanie zwlaszcza do mikroskopów, przy czym dzieki niewielkim wymiarom geometrycznym moze byc uzyty zarówno do mikroskopów specjalnych, jak i zwyklych. PL