Opublikowano: 14.VI.1965 49565 KI. 421 3/51 MKP G 01 n UKD sjoa Twórca wynalazku: mgi- inz. Józef Moryl Wlasciciel patentu: Zarzad Inwestycji Budowy Zbiorników na Sole, Zy¬ wiec (Polska) Urzadzenie do badania gruntów gruboziarnistych /BiBudTifkAi Jrzedu Patentowego] Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie umozli¬ wiajace ustalenie róznych wlasciwosci gruntów gruboziarnistych jak na przyklad zwiry, pospólki, lub wietrzeliny.Znane sa urzadzenia do badania jednej wlasci¬ wosci gruntu gruboziarnistego na przyklad opor¬ nosci na scinanie. Niedogodnoscia tych urzadzen jest duzy ciezar, w odniesieniu do jednostki próbki gruntu, oraz mozliwosc badania tylko jednej cechy gruntu.Istota wynalazku jest konstrukcja urzadzenia umozliwiajacego pomiar róznych wlasciwosci grun¬ tów gruboziarnistych jak na przyklad: opornosci na scinanie, scisliwosci, podatnosci, przesiakliwosci, tar¬ cia gruntu o sciany, ciezar objetosciowego i wil¬ gotnosci optymalnej.Znajomosc tych wlasciwosci gruntów gruboziar¬ nistych jest niezbedna przy projektowaniu budowli ziemnych takich jak: tamy, mury oporowe, waly ochronne itp.Urzadzenie jest uwidocznione na zalaczonych ry¬ sunkach, na których fig. 1 przedstawia widok urza¬ dzenia z przodu, fig. 2 — widok z boku, fig. 3 — schemat tablicy rozdzielczej z przyrzadami pomia-. rowymi.Urzadzenie sklada sie z trzech zespolów: badaw¬ czego 1—14, napedowego 15—17, oraz pomiarowe¬ go 18—26. Zespól badawczy sklada sie z trzech skrzyn 8, 9, 10, nalozonych na siebie i przesuwa¬ jacych sie na rolkach 14. Skrzynie 8 i 9 nie maja 20 25 30 dna. Natomiast skrzynia 10 posiada dno, które jest luzne.W czasie badania opornosci na scinanie skrzy¬ nia 9 jest wysuwana w kierunku strzalki I, a z po¬ wrotem jest wstawiana w kierunku strzalki n.Skrzynie sa umieszczone w ramie 1, 2, 3, 4, w któ¬ rej osadzone sa tloki hydrauliczne 5, 6, 7, Tlok 6 wywiera za posrednictwem nakrywy 13 nacisk na kolumne badanego gruntu, znajdujacego sie w skrzyniach. Tloki 11, 12 sluza do wazenia kolumny gruntu i do okreslenia wielkosci tarcia gruntu o sciany skrzyni, przy czym skrzynie 8—10 moga sie przesuwac wzgledem pionowej kolumny ba¬ danego gruntu. Naped jest hydrauliczny za pomoca pomp i przewodów 15—17.Zespól pomiarowy 18—26 sklada sie z manome¬ trów i rejestratorów samopiszacych o napedzie ze¬ garowym. Przyrzady pomiarowe sa wlaczane ze¬ spolowo lub oddzielnie dla danego rodzaju badan.Na tablicy pomiarowej (fig. 3) sa zegary pomiaro¬ we 18—21, z wylacznikami 22, rejestratory 24, 25, 26 z wylacznikami 23, oraz tablice 27 z oznaczenia¬ mi poszczególnych rodzajów badan. Ilosc przyrza¬ dów pomiarowych moze byc mniejsza lub wieksza, w zaleznosci od ilosci badan, jakie maja byc prze¬ prowadzone na danym urzadzeniu.Urzadzeniem wedlug wynalazku mozna mierzyc nastepujace wielkosci, jako funkcje czasu badania: sila pozioma i nacisk pionowy w tonach, szybkosc osiadania kolumny gruntu w m/sek, przesuw pozio- 4956549565 3 my skrzyni srodkowej w cm, szybkosc przesiakania wody w 1/sek, sile tarcia o sciany boczne i ciezar objetosciowy badanego gruntu.Sily mierzy sie za pomoca cisnienia oleju, prze¬ suniecia urzadzeniami typu „Bowden", przesiak- liwosc urzadzeniem dzialajacym na zasadzie wo¬ domierza.Badanie opornosci na scinanie przebiega w spo¬ sób nastepujacy: napelnia sie trzy skrzynie grun¬ tem gruboziarnistym i poddaje sie kolumne nacis¬ kowi pionowemu, za pomoca plyty 13. Nastepnie przesuwa sie poziomo skrzynie 9 za pomoca tloka 5, mierzac potrzebna do tego sile maksymalna przy róznych naciskach pionowych. Uzyskane pary liczb pozwalaja na zrobienie wykresu: sila pozioma — nacisk pionowy, a przez interpretacje wykresu uzyskuje sie wskazniki mechaniczne gruntu jak: kat tarcia wewnetrznego i kohezje jako funkcje obciazenia. Celem wyeliminowania wplywu tarcia gruntu o sciany skrzyni podtrzymuje sie skrzy¬ nie podnosnikami 11, 12.Badanie na scisliwosc przebiega w ten sposób, ze kolumne gruntu poddaje sie naciskowi pionowe¬ mu za pomoca tloka 6, utrzymujac przez pewien czas jednakowy nacisk. Pompa olejowa jest sprze¬ zona z urzadzeniem pomiarowym w ten sposób, ze wlacza sie przy obnizeniu cisnienia. Szybkosc 10 15 20 25 osiadania a tym samym scisliwosc rejestruje przy¬ rzad pomiarowy.Badanie na przesiakliwosc wykonywuje sie w ten sposób, ze wyjmuje sie dno ze skrzyni 10 i daje sie siatke przez która doprowadza sie wode o usta¬ lonym cisnieniu. Ilosc i cisnienie wody mierza przyrzady pomiarowe, z których odczytów oblicza sie wspólczynnik przesiakliwosci.Badanie tarcia gruntu o sciany wykonywuje sie w ten sposób, ze kolumne gruntu poddaje sie na¬ ciskowi pionowemu i odczytuje sie na manome¬ trze sile potrzebna do podniesienia skrzyn za po¬ moca tloków 11, 12. PL