Pierwszenstwo. 12.VI.1961 Niemiecka Republika Demokratyczna Opublikowano: 31.111.1965 49207 KI. !: mkp 'F ob q—^ UKD ¦lIOTEKA Wspóltwórcy wynalazku: Werner Reichel, Kurt Tomisch Wlasciciel patentu: VBB Vakutronik, Drezno (Niemiecka Republika Demokratyczna) i Ufz-co JVcnloW*go Wymienne zlacze wtykowe, zwlaszcza do liczników Geigera-Mullera Wynalazek niniejszy dotyczy elektrycznego zla¬ cza wtykowego, które przede wszystkim przezna¬ czone jest do przylaczania liczników Geigera- Mullera do przyrzadów pomiarowych. W celu przy¬ laczania aparatury elektrycznej, na przyklad licz¬ nika Geigera-Mullera, do aparatu pomiarowego uzywa sie wiele znanych zlaczy wtykowych, które róznia sie znacznie od siebie pod wzgledem bu¬ dowy i wspóldzialania poszczególnych czesci skla¬ dowych.Ponizej zostana omówione blizej takie rozwiaza¬ nia zlacz wtykowych, które nadawaly by sie do zastosowania dla liczników Geigera-Mullera.Przy przylaczaniu licznika Geigera-Mullera za¬ chodzi koniecznosc stosowania polaczen miedzy jego cokolem, a kablowym gniazdem wtykowym, oraz miedzy wtykiem kablowym, a gniazdem wej¬ sciowym wspólpracujacego z tym licznikiem przy¬ rzadu pomiarowego. Poniewaz wymiary obu zlacz sa rózne, nalezy stosow.ac dwa rózne zlacza wty¬ kowe. Polaczenia miedzy wtykiem kablowym, a gniazdem wejsciowym przyrzadu pomiarowego zrealizowane sa czesto znajdujacymi sie w handlu znanymi zlaczami wtykowymi, gwarantujacymi spelnienie takich wymagan jak odpowiednia wy¬ trzymalosc dielektryczna, wysoka opornosc itp.Rózne firmy stosuja do tego celu specjalne co¬ koly i gniazda wtykowe dla liczników jonizacyj¬ nych, podobnie jak w lampach elektronowych.Róznorodnosc zlaczy wtykowych nastrecza wiele 10 15 20 25 30 trudnosci przy polaczeniu aparatury pomiarowej z licznikami Geigera-Mullera, zwlaszcza gdy nie ma mozliwosci zamiany poszczególnych czesci zla¬ cza wtykowego.Niedogodnosci powstajace przy stosowaniu róz¬ norodnych zlaczy wtykowych wyeliminowane sa konstrukcja zlacza wedlug wynalazku, które pole¬ ga na tym, ze tylko mala ilosc poszczególnych fczesci zlacza rózni sie miedzy soba, dzieki czemu mozna uzyskiwac kombinacje polaczen tych czes¬ ci, pozwalajace na wspólprace wszystkich istnie¬ jacych zlaczy wtykowych, które sa potrzebne do dolaczenia licznika Geigera^idullera, za posrednic¬ twem kabla do aparatury pomiarowej.Wedlug wynalazku osiaga sie to w ten sposób, ze oba zespoly wtykowe, laczace kabel z liczni¬ kiem Geigera-Mullera oraz przyrzad pomiarowy z kablem, zawieraja przewazajaca liczbe poszcze¬ gólnych czesci uksztaltowanych jednakowo i mo¬ ga byc wymieniane miedzy soba w róznych kom¬ binacjach.Wedlug wynalazku zlacze wtykowe do liczników Geigera-Mullera jest wspólosiowe, jednobieguno- we oraz ekranowane, przy czym czesc wtykowa i czesc gniazdkowa zlacza jest sprzegana zakre¬ conymi pierscieniami gwintowanymi. Zlacza te po¬ siadaja odmiane wykonan w zaleznosci od napie¬ cia pracy, na przyklad dla 3 kV i 5 kV napie¬ cia znamionowego, przy czym róznia sie one tyl¬ ko wymiarami elementów i odleglosciami, w celu 492073 49207 4 zmniejszenia pradu uplywu i mozliwosci przebi¬ cia w przypadku wyzszego napiecia fcracy.Oba elementy zlacza wtykowego po ich zakre¬ ceniu sa uszczelnione od kurzu i wilgoci. Wymia¬ ry dla zestyków gniazdkowych i wtykowych usta¬ lane sa na podstawie obowiazujacych norm dla cokolów liczników Geigera-Mullera oraz dla gniazd wtykowych dla tychze liczników.Poza tym sa mozliwe dalsze odmiany uwzgled¬ niajace specjalne zadania, na przyklad ekranowa¬ nie przewodu, przesylajacych impulsy.Im wieksza jest liczba poszczególnych czesci ele¬ mentu wtykowego o tej samej budowie, tym wiek¬ sza jest korzysc przy standartowym wykonaniu Wiekszej liczby tych czesci, dzieki czemu mozna stosowac ekonomiczniejsze sposoby produkcji jak np. automatyczne linie obróbki. Ponadto mozna stosowac bez trudu jako material na poszczególne czesci wtryskiwane tworzywo sztuczne, co dodat¬ kowo wplywa na ekonomike wykonywania zlaczy wtykowych wedlug wynalazku.Wynalazek zostanie objasniony blizej na podsta¬ wie rysunku, na którym jest uwidoczniony przy¬ klad wykonania urzadzenia wedlug wynalazku, przy czym fig. 1 przedstawia kompletne zlacze wtykowe w czesciowym wykroju, fig. 2 — wtyk kablowy w wykonaniu przystosowanym do zabu¬ dowania w liczniku Geigera-Mullera, a fig. 3 — kablowe gniazdo wtykowe w wykonaniu do zabu¬ dowania, równiez w czesciowym wykroju.Przedstawione na fig. 1 kompletne kablowe zla¬ cze wtykowe, zawierajace element wtykowy 1 oraz element gniazdkowy 2 jak równiez element wty¬ kowy 3 z fig. 2 i element gniazdkowy 4 z fig. 3 przystosowany do mocowania na sciance obudowy 26, zawieraja przewazajaca liczbe czesci o tej sa¬ mej budowie.Element wtykowy 1 zlacza z fig. 1 sklada sie z korpusu 5 oraz z moletowanego pierscienia gwin¬ towanego 12, przesuwajacego sie suwliwie po obu¬ dowie 5, którego ruch osiowy jest ograniczony przez dwa pierscienie 15, jak równiez z czesci we¬ wnetrznych wraz z elementem dlawikowym 18 usztywniajacym zamocowanie kabla z tym elemen¬ tem wtykowym. Czesci wewnetrzne skladaja sie z kólka stykowego 22, polaczonego z wewnetrzna zyla ekranowanego przewodu kablowego, umoco¬ wanego nakretka 23 do oprawki izolacyjnej 9, jak równiez z przekladki izolujacej 10, która stanowi przedluzenie drogi pradu uplywu, odpowiednie do znamionowej wytrzymalosci napieciowej. Te czesci izolacyjne sa mocowane na stale poprzez tulejke lutownicza 24, utrzymujaca ekran kabla i podklad¬ ke elastyczna 25 z gwintowanym pierscieniem 20, do pierscienia blokujacego 14. Tuleja lutownicza sluzy jako laczówka lutownicza dla zewnetrznego miedzianego plaszcza ekranujacego kabel oraz jako polaczenie stykowe z korpusem 5. Element dlawi¬ kowy 18 sklada sie z gwintowanego kolpaka na¬ kreconego na gwintowany pierscien 20, który to kolpak sciska dlawikowy pierscien gumowy 27 i mocuje w ten sposób kabel do elementu 1 i 2 zla¬ cza wtykowego, chroniac go przed obciazeniami mechanicznymi rozciagajacymi laczówke lutowni¬ cza 24.Bardzo korzystnym rozwiazaniem konstrukcyj¬ nym jest to, ze metalowe tulejki 5 i 7 z fig. 1 oraz 6 z fig. 2 i 8 z fig. 3, sluzace jako zestyk wewnetrz¬ ny ekranu kabla, stanowia jednoczesnie obudowe 5 dla zestyku wewnetrznego 21, 22 (fig. 1) i czesci izo¬ lacyjnych 9, 10, 11. W odróznieniu od znanych zla¬ czy wtykowych stosowanych w licznikach Geige¬ ra-Mullera, o zblizonych wymiarach zestyków, je¬ dnak innej budowie, montaz zlacza wtykowego wedlug wynalazku jest znacznie prostszy. Przy montazu znanych zlaczy wtykowych mocowanie poszczególnych czesci nastepuje za pomoca róznych sposobów laczenia (zespawanie punktowe, nitowa¬ nie itp.), do czego potrzebne sa specjalne narzedzia i urzadzenia. Montaz zlacza wtykowego wedlug wynalazku ogranicza sie do tego, ze czesci podsta¬ wowe zostaja zamocowane do kabla za pomoca na¬ gwintowanego pierscienia 19 lub 18 oraz pierscie¬ nia 20 i odpowiedniego doboru elementu wtykowe¬ go lub gniazdkowego.Dalsza dogodnoscia zlacza wtykowego wedlug wynalazku obnizajaca jego koszt produkcji jest za¬ stosowanie pierscieni 14, 15 zamiast odpowiednio uksztaltowanych wystepów, które ograniczaja ruch osiowy czesci wewnetrznych i zewnetrznych (czesci izolacyjnych 9, 10, 11 oraz nakretek tulejkowych 12, 13), upraszczajac przez to znacznie mechanicz¬ na obróbke oraz montaz tych elementów.Zamiana poszczególnych rodzajów wtyków, za¬ leznie od przeznaczenia, na przyklad w przypadku zamiany elementów wtykowych 3, 4 sluzacych do wlaczania aparatury pomiarowej na elementy wty¬ kowe 1, 2 sluzace do dolaczenia kabli, polega na tym, ze nakretka tulejkowa 13 elementu gniazdko¬ wego 2 zlacza i nakretka tulejkowa 12 elementu wtykowego 1 sa wzajemnie wymieniane na kol¬ nierz 16 wzglednie na kolnierz 17, a przystosowany do mocowania tych elementów do scianki obudo¬ wy 26 dlawik kablowy 18 wymienia sie na zwykly pierscien gwintowany 19.Znane zlacza wtykowe stosowane do przylacza¬ nia liczników Geigera-Mullera sa tak wykonane, ze czesci wewnetrzne, a zwlaszcza zestyki, nie daja sie latwo wymontowac np. w celu wymiany. Zlacze wtykowe wedlug wynalazku odznacza sie tym, ze dzieki dogodnemu ksztaltowi zestyków i czesci izo¬ lacyjnych, demontaz tych zestyków jest bardzo ulatwiony. Dogodnosc ta ma szczególne znaczenie przy usuwaniu zanieczyszczen czesci izolacyjnych powodujacych zaklócenia w pracy urzadzen. Wlas¬ ciwa jakosc izolacji moze byc osiagnieta tylko przy czystej powierzchni czesci izolacyjnych. Niezalez¬ nie od tego zlacze wtykowe przeznaczone do licz¬ ników Geigera-Mullera jest odporne na dzialanie kurzu oraz zanieczyszczen wywolanych przez scie¬ ranie. Poszczególne czesci zlacza wtykowego we¬ dlug wynalazku mozna w prosty sposób wyjmowac i latwo oczyscic. PL