Wynalazek dotyczy ulepszen w tele- fonji bez drutu i zajmuje sie nowym sposo¬ bem i urzadzeniem do zamiany fal lub drgan elektrycznych na fale glosowe.W zamiarze pomyslu lezy polaczenie urzadzenia glosnikowego z takiemi srodka¬ mi, w których wskaznikiem drgan elektrycz¬ nych jest zwykly detektor. Wskutek te¬ go unika sie koniecznosci wlaczania akumu¬ latorów, lamp katodowych i t. d., które sa dotad konieczne dla urzadzenia glosniko¬ wego radjotelefonicznego. Zapomoca no¬ wego sposobu i urzadzenia przemienia sie te fale elektryczne z minimalna strata, a u- rzadzenie mozna wszedzie z latwoscia u- miescic i utrzymywac w ruchu.Niniejszy sposób tern sie odznacza, ze sile zewnetrzna spozytkowuje sie do prze¬ miany drgan elektrycznych na fale gloso¬ we i do wzmocnienia tych ostatnich.Sposób ten polega na tern, ze drgania elektryczne wplywaja na elektrolityczne dzialanie miedzy dwiema czesciami daja- cemi ton, tak ze fale glosowe, wywolane przez te dwie czesci, odpowiadaja drganiom elektrycznym. Sila zewnetrzna wywoluje ruch miedzy czesciami wydajacemi ton, które sa ze soba w zwiazku tarciowym lub pociagowym, jedna przeto czesc usiluje po¬ ciagnac za soba druga. Takze na ten sto¬ sunek pociagowy maja wplyw drgania ete¬ ru, a poniewaz ze zmiana sily przeciagaja¬ cej zmienia sie tez wytwarzanie fal gloso¬ wych, wiec drgania eteru sluza do wywoly¬ wania fal glosowych i wzmacniania.Jedna z czesci dajacych ton jest pola-czona z urzadzeniem do wzmocnienia tonu lub sama jest tak wielka, ze jej drgania da¬ ja ton dosc silny. Wiec jedna z tych cze¬ sci, bedac z druga sprzezona, moze byc wy¬ konana jako igielka lub trzymak igielki fo¬ nografu, tak ze rezonator fonografu lub t. p. przyrzadu wzmacnia ton. Silnik fono¬ grafu moze zarazem dostarczac zewnetrz¬ nej sily, a uzycie fonografu ulatwia insta¬ lacje calego urzadzenia. Mozna w tym ce¬ lu puscic fonograf z mala predkoscia, albo polaczyc z silnikiem drugi wal, aby uzyskac te mala predkosc. Urzadzenie moze byc wstawione w fonograf albo tez mozna w prosty sposób polaczyc z silnikiem fonogra¬ fu przekladnie pedzaca czesc wytwarzaja¬ ca ton.Rysunki przedstawiaja przyklady wy¬ konania urzadzenia.Rys. 1 przedstawia obrazowo fonograf zaopatrzony w to urzadzenie, rys. 2 jest je¬ go pionowym przekrojem srodkowym, rys. 3 jest powiekszonym przekrojem wzdluz 3—3 rys. 2, rys. 4 przedstawia w przekroju elektrolityczna plyte z jej trzymakiem, rys. 5 przedstawia w przekroju zmiennik biegu¬ nów, rys. 6 przedstawia elektrode igielko¬ wa wedlug rys. 1, rys. 7 przedstawia elek¬ trode w polaczeniu z rezonatorem i czescia¬ mi dajacemi ton, rys. 8 przedstawia jedna z tych czesci dajacych ton, osadzona bezpo¬ srednio na wale zwyklego fonografu, rys. 9 jest schematem pradu dla odbiornika lam¬ powego, rys. 10 jest podobnym schematem przy zastosowaniu zwyklego detektora dla tych drgan elektrycznych, rys. 11 przedsta¬ wia dzwigar przekladni, która mozna wla¬ czyc miedzy wrzeciono silnika a rezonator fonografu, rys. 12 jest pionowym przekro¬ jem tego urzadzenia dodatkowego, rys. 13 jest przekrojem walu napedowego prze¬ kladni, rys. 14 przekrojem szczególu wzdluz 14—14 rys. 11, rys. 15 przedstawia inny ksztalt elektrody igielkowej, rys. 16 przed¬ stawia wstawialna przekladnie, która rezo¬ natora fonografu nie uzywa do wzmacnia¬ nia tonów, rys. 17 jest schematem pradu dla innego wykonania.Wedlug rys. 1 i 2 fonograf 1 ma znany róg 2, który zapomoca nasady 3 jest pola¬ czony z obrotowem ramieniem 4 dzwigaj a- cem rezonator 5. Rezonator 5 mozna we¬ dlug rys. 2.nastawiac w plaszczyznie pio¬ nowej lub poziomej zaleznie od rodzaju od¬ dawanej plyty.Fonograf posiada zwykly silnik sprezy¬ nowy 6, który jest tu zaopatrzony w znany wal 7 z dodatkowym walem wolnobieznym 8. Na jednym z walów silnika znajduje sie regulator odsrodkowy 9.Na dodatkowy wal 8 silnika mozna na¬ sadzic prosty trzpien 10 trzymaka elektro¬ litycznej plyty w ten sposób, ze poprzeczny sworzen 11 walu 8 wchodzi w zlobek puste¬ go trzpienia 10 (rys. 4). Trzymak plyty 10 posiada w 12 elektrode plytowa, najlepiej cynkowa, na której spoczywa plyta elektro¬ lityczna 13, wykonana najlepiej z gipsu lub innego materjalu porowatego i nasycona ciecza elektrolityczna. Jako takiej cieczy mozna uzyc samego salmjaku albo salmja¬ ku polaczonego z fosforanem sodu lub su- blimatem rteci.Zwezone i gwintowane przedluzenie 14 trzpienia trzymakowego W przechodzi przez plyte elektrodowa 12 i plyte elektro¬ lityczna 13, a na tern przedluzeniu 14 sie¬ dzi nakretka 15, przyciskajaca materjaS: e- lektrolityczny 13 do elektrody 12. Nakret¬ ka 15 jest najlepiej elektrycznie ujemna wzgledem elektrolitu i elektrody 12, a mo¬ ze byc niklowa lub mosiezna lub t. pM albo niklowana. Elektroda 12 jest przytem po¬ myslana jako dodatnia wzgledem elektro¬ litu 13, lecz wzgledne polozenie czesci do¬ datnich i ujemnych moze byc zmienione.Wazne jest tylko, aby drgania elektrycz¬ ne, które przenikaja elektrolit 13 od jed¬ nej elektrody 12 do drugiej 16, dazyly we wlasciwym kierunku w odniesieniu do tego pradu, który powstaje w elektrolicie wsku¬ tek przylozenia obu elektrod 12 i 15. Je-zeli ten kierunek drgan jest odpowiednio dobrany w stosunku do kierunku pradu, to wskutek tego powstaje najsilniejszy ton miedzy obu czesciami wytwarzaj acemi ton 13 i 16, z których ostatnia jest takze elek¬ troda. Elektroda 16 jest osadzona tak jak igielka rezonatora fonografu w dzwigni 17, która jest polaczona znanym sposobem z rezonatorem 5. Elektrolit 13 moze byc sto¬ sunkowo suchy, musi byc jednak czasem zwilzany celem polepszenia dzialania elek¬ trolitycznego. Elektroda igielkowa 16 jest najlepiej elektrycznie ujemna wzgledem elektrolitu.Celem prowadzenia tej elektrody 16 e- lektrolit 13 jest zaopatrzony na powierzch¬ ni w koncentryczne zlobki, w których elek¬ troda 16 wodzi sie, gdy blok 13 sie obraca.Jezeli biegunowosc elektrod 12 i 13 zmieni sie wzgledem elektrolitu 13, to trzeba tez zmienic kierunek drgan elektrycznych prze¬ chodzacych przez elektrolit. Blok 13 nasy¬ cony elektrolitem powinien miec duzy opór, celem uzyskania lepszego dzialania. We¬ dlug rys. 1 i 2 rezonator 5 jest ruchomy do¬ kola poprzecznego sworznia 19 w ramieniu 4ti a sprezyna 20, zaczepiona o rezonator, a w 21 przymocowana do ramienia, przycia¬ ga elektrode 16 celem dobrego zetkniecia z blokiem 13.Urza4zenie odbiorcze dla drgan elek¬ trycznych, przedstawione w 22 jako detek¬ tor, jest osadzone na fonografie i znajduje sie w obwodzie pradu z oporem przede- wszystkiem indukcyjnym. Jako taki opór obrano tu telefon 23, którego druty dopro¬ wadzajace i odprowadzajace 24, 25 sa wla¬ czone w zaciski 26, 27. Wewnatrz fonogra¬ fu znajduje sie urzadzenie, które moze zmieniac sile drgan. Przedstawiono je tu jako cewke 28, na której znajduje sie styk slizgowy dajacy sie przesuwac drazkiem 30.Aby mozna w razie potrzeby zmienic kierunek drgan w elektrolicie 13, umie¬ szczono na fonografie zmiennik biegunów 31. W korpusie tego zmiennika biegunów znajduja sie obydwa gniazdka stykowe 32, 33, z któremi lacza sie przewody 34, 35.Kolek 38 zawiera obydwie wtyczki 36, 37, które sa polaczone z przewodami 39 i 40.Kolek 38 moze zajmowac dwa polozenia wzgledem czesci 31, tak ze wtyczka 36 daje polaczenie z gniazdkiem 32 lub z gniazd¬ kiem 33. Przez to zmienia sie kierunek pra¬ du i stosowny kierunek dobiera sie przez próbowanie. Telefon 23 ma stosunkowo wielki opór.Do dalszego wyposazenia fonografu na¬ leza dwa zaciski 41 i 42, do których dola¬ cza sie przewody 43 i 44 dla anteny odbior¬ czej i uziemienia oraz hamulec 45 dla pred¬ kosci dzwigara. Te czesci sa znane.W wykonaniu wedlug rys. 8 trzpien 10 siedzi na wale silnika 7 bezposrednio po¬ nad dzwigarem plyty glosowej 47. U nie¬ których fonografów mozna predkosc walu 7 zmniejszyc dostatecznie regulatorem 45.Najczesciej jednak lepiej jest plyte elek¬ trolityczna 13 umiescic na drugim wale 8, którego predkosc jest mniejsza niz walu 7.Rysunek 10 przedstawia zwykly sche¬ mat dla telefonji bez drutu z zastosowa¬ niem wyzej wspomnianych czesci. Antena jest polaczona przewodem 43 z zaciskiem 41, a stad odchodzi przewód 49 do zmien¬ nej indukcyjnosci 28, posiadajacej styk przesuwowy 29. Indukcyjnosc jest pola¬ czona przewodem 48 z zaciskiem 42, który jest uziemiony przewodem 44. Miedzy obu zaciskami 41 i 42 utworzonego w ten spo¬ sób obwodu odbiorczego jest wlaczony za- pomoca przewodów 50 i 51 detektor 22, a zapomoca przewodu 54 telefon 23, który jest wlaczony znanym sposobem równole¬ gle do kondensatora 53. Równolegle z te¬ lefonem wlaczony jest do zacisków 26 i 27 obwód, skladajacy sie z przewodów 39 i 40 oraz zmiennika biegunów, którego przewo¬ dy 34 i 35 sa dolaczone do elektrody 16 wzglednie 12. Miedzy temi elektrodami znajduje sie elektrolit 13, a gdy prad prze- — 3 -chodzi pfzcz czesci 13 i 16, to ótie wydaja ton bedac w ruchu wzgledem siebie. Takze telefon 23 pozwoli oczywiscie uslyszec o- beenosc tych drgan. Fala glosowa, powsta¬ la wskutek wzglednego ruchu czesci 13 i 16 dajacych ton, wzmacnia sie blona 55 rezo¬ natora 5 tak, ze nawet bez uzycia telefonu 23 sa one slyszalne daleko i wyraznie.Schemat pradu na rys. 9 tem sie rózni od schematu na rys. 10, ze zastosowano lampe katodowa w ukladzie detektorowym zamiast detektora 22. Obwód odbiorczy wedlug rys. 9 jest ogólnie znany i posiada ' tylko zamiast jednego telefonu 23 podwójny zespól telefonów 57, który w tym- obwodzie jest zaopatrzony w baterje, a takze lampka katodowa jest polaczona z baterja.W chwili uzycia nakreca sie silnik kor¬ ba 58, tak ze blok elektrolityczny 13 obra¬ ca sie wzgledem elektrody 16. Wtedy na¬ stawia sie detektor 22 i indukcyjnosc 28 tak, ze,przenoszone sygnaly slyszy sie w telefonie 23 i takze fale glosowe wytwarza¬ ja tez czesci 13,14 poruszajac sie wzgledem siebie, a rezonator 5 wzmacnia je.Rys. 11 i 12 przedstawiaja male urza¬ dzenie, które mozna umiescic na zwyklym fonografie bez zmiany jego pudla lub in¬ nych czesci. Podstawa 59. ma nózki 60 z poduszkami izolacyjnemi 61; po zdjeciu dzwigara plyt glosowych 47 (rys. 8) usta¬ wia sie ja na nakrywie fonografu. Stojak 62 wznoszacy sie z podstawy posiada w 62 a boczna szczeline i pionowy otwór, w któ¬ rym obraca sie pusty wal 63. Na tym ostat¬ nim jest umocowane wewnatrz szczeliny 62 a (rys. 13) kólko zebate 64 zazebiajace sie z wiekszem kolem 65. Przedluzenie piasty 66 kola zebatego moze byc nasadzo¬ ne na jeden z dwu stalych czopów 67, któ¬ re wystaja wgóre z podstawy, a kolo zeba¬ te obraca sie na tym czopie luznie.Przez kolo 65 przechodzi od piasty 66 przedluzenie gwintowane 68, które prze¬ chodzi tez przez elektrode 12 i blok elek¬ trolityczny 13. Nakretka 15 trzyma elek¬ trode 12 i blok 13 na dzwigarze 65.W celu obracania kólka zebatego 64 wal pusty 63 jest zaopatrzony w szczeliny 69, w które wchodzi sworzen 70 walu 71. Ten ostatni przechodzi luznie przez pusty wal i moze byc przestawiany wzdluz. Jego ko¬ niec stopowy siedzi tez luznie w bloku izo¬ lacyjnym 72, jest jednak z nim polaczony poprzecznym sworzniem 73 (rys. 13) tak, ze musi sie z blokiem obracac. Blok 72 jest z drugiej strony polaczony sworzniem 75 z krótkim walem pustym 74, którego koniec stopowy jest rozciety, aby sie dobrze doci¬ skal do cylindrycznej nasady, która u fo¬ nografów tworzy zwykle glowice walu sil¬ nikowego 7 i sluzy do osadzania zwyklych plyt glosowych. Podstawa 59 urzadzenia posiada w 76 otwór, przez który mozna u- skutecznic polaczenie tego przeniesienia na- stawczego wzdluz z walem 7. Dla ulatwie¬ nia wzdluznego nastawienia walu 7 posia¬ da on u górnego konca guzik 77.Jezeli rezonator 5 jest wedlug rys. 11 i 12 tak nastawiony, ze sluzy do odgrywa¬ nia zlobków glosowych, które odchylaja sie wbok od zwyklej linji kolowej, to dziala¬ nie pociagowe bloku elektrycznego 13 na elektrode 16 wywiera sile, która usiluje dzwignie 17 blony 55 tak wychylic, ze prze¬ gina blone w srodku mniej lub wiecej.Wskutek tego uzyskuje sie najsilniejsze dzialanie glosowe. Wedlug rys. 11 z elek¬ troda 16 jest polaczona sprezyna 78. Dru¬ gi koniec sprezyny jest zaczepiony na pa¬ sku metalowym 79, który wedlug rys. 14 jest izolowany od podstawy 59 podkladka 80. Pasek metalowy 79 posiada zacisk 61, a podstawa 59 posiada nieizolowany od niej zacisk 82, który jest zatem elektrycznie po¬ laczony z elektroda 16. Druty 83 i 84 na zaciskach 81 i 82 odpowiadaja przewodom 34, 35 poprzednio opisanego wykonania i moga byc dolaczone do zmiennika biegu¬ nów albo do zacisków 26 i 27 telefonu. Przy uzyciu tego urzadzenia, które moze byc u- — 4 —Stawione na kazdym fonografie, krótki wal pusty 74 laczy sie ruchomo z walem 7 do¬ piero wskutek swej elastycznosci, tak ze elektrolit 13 obraca sie z mala predkoscia.Gdy czesci sa ze soba stosownie polaczone elektrycznie, to w czasie obrotu bloku elek¬ trolitycznego fale glosowe powstaja wsku¬ tek wzglednego ruchu elektrody 16 wobec elektrolitu 13, a rezonator 5 wzmac¬ nia je.Na podstawie 59 znajduja sie dwa nie¬ ruchome sworznie 67, aby mozna podstawe ustawic we wlasciwem polozeniu wzgledem rezonatora, gdyby na pudle fonografu mia¬ ly byc jakies przeszkody.Odmienne wykonanie urzadzenia we¬ dlug fig. 16 jest podobne do przedstawio¬ nych na fig. 11 i 12, tylko z podstawa 88 jest tu polaczony slup 87, dzwigajacy lejek glosowy 86. Ten lejek glosowy posiada na przednim koncu szczególny rezonator, wiec jezeli czesci fonografu nie sa tak urzadzo¬ ne, aby mozna uzyc rezonatora, to mozna uzyc bodaj jego silnika. Zacisk 89 na lejku 86 jest polaczony drutem 20 z rezonatorem 5 metalowym, a poniewaz ten ostatni sty¬ ka sie przewodzaco z dzwignia 17, wiec w ten sposób, zapomoca drutu 92 mozna wla¬ czyc w obwód elektrode 16. Zacisk 91 na podstawie jest polaczony przewodem 93 równolegle do telefonu. Sprezyna 94 mie¬ dzy slupem 87 a rogiem 86 przyciaga elek¬ trode 16 do bloku elektrolitycznego 13.Wykonanie wedlug fig. 17 sluzy do za¬ miany drgan elektrycznych, takich jakie wytwarza sie w telefonji bez drutu, na fa¬ le glosowe za posrednictwem elektromagne¬ su. Obrotowy magnes staly posiada korbe 96A zapomoca której mozna go obracac. Je¬ den koniec tego magnesu jest uksztaltowany w 95 jako nasada biegunowa i przyciaga dzwignie 97, której koniec wykazuje prze¬ ciwna biegunowosc i opiera sie na obwodzie nasady biegunowej. Drugi koniec tej dzwi¬ gni dziala na blone 98. Cewka o duzym o- porze 99 otacza dzwignie 97 i jest wlaczo¬ na równolegle do zwyklego telefonu takiego odbiornika. Gdy sie kreci korba 96^ to wsku¬ tek przyciagania sie magnesów 95 i 97, ma¬ gnes 95 ciagnie za soba dzwignie 97, co po¬ woduje wyginanie sie w srodku oslony 98.Gdy zatem drgania elektryczne przechodza przez uzwojenia 99 i to w takim kierunku, ze staraja sie oslabic magnetyczne dziala¬ nie dzwigni 97, to przyciaganie sie magne¬ sów ulega zmianie, a tern samem zmienia sie tez dzialanie pociagowe. Wiec blona u- siluje sie wyprostowac, a te ciagle wahania blony przemieniaja elektryczne drgania na slyszalne fale glosowe. PL