Opublikowano: 28.X.1964 48511 KI. 65 a2, 53 MKP B 63 b ^TJb UKD bibliot":^;: ai Twórca wynalazku i Mieczyslaw Plucinski, Gdynia (Polska) wlasciciel patentu: Pletwa balastowa, zwlaszcza jachtów zaglowych Przedmiotem wynalazku jest pletwa balastowa, zwlaszcza jachtów zaglowych, zawierajaca plyte umieszczona poziomo w dolnej czesci, stanowiaca statecznik, polepszajacy wlasciwosci nawigacyjne jachtu. , ^' Znane pletwy balastowe sa z reguly plaskimi ukladami pionowego ksztaltu. Znane sa stateczniki poziome, zazwyczaj w postaci bocznych listew, mo¬ cowanych do burt lodzi. Listew takich nie stosuje .sie jednak w jachtach.Jacht zaglowy lezacy w wodzie ma — w widoku bocznym — duza powierzchnie zanurzona, zwana powierzchnia bocznego oporu. Projektujac jacht konstruktor wyznacza najpierw srodek ciezkosci tej powierzchni, a nastepnie projektuje ozaglowa¬ nie i wyznacza punkt parcia wiatru na zagle.Aby jacht mial niezbedne walory nautyczne ply¬ nac pod zaglami, aby byl zwrotny i posluszny ste¬ rowi oraz aby byl prawidlowo zrównowazony wzdluznie, srodek bocznego oporu winien znajdo¬ wac sie w pewnej, scisle okreslonej odleglosci od (srodka parcia wiatru na zagle. Oba te punkty rzu¬ tuje sie na linie wodna konstrukcyjna.W przypadku gdy jacht plynie pelnym wiatrem, (wiejacym z tylu, i nie przechyla sie, sily przylozone do punktów podanych wyzej, lezace w plaszczyznie symetrii jachtu, powoduja, ze jacht plynie po linii prostej, to jest wykazuje statecznosc kursowa.Gdy jacht plynie z wiatrem bocznym lub wiejacym bardziej od przodu, wtedy pochyla sie tym wiecej, 20 25 30 im wiatr jest silniejszy. W tym przypadku sila wiatru popychajaca jacht, przylozona w srodku parcia wiatru na zagiel, nie dziala osiowo w sto¬ sunku do plaszczyzny symetrii jachtu, lecz nieco z boku, na ramieniu, którego dlugosc jest tym wieksza, im jacht jest bardziej pochylony. Ten uklad stwarza moment skrecajacy dziób jachtu w kierunku wiatru, co w jezyku zeglarskim okres¬ lane jest, ze jacht jest nawietrzny. Oprócz {ego zjawiska wystepuje jeszcze inne niekorzystne, mianowicie z powodu przechylu zmniejsza sie rzut powierzchni bocznego oporu na plaszczyzne pio¬ nowa. Powoduje to zmniejszenie sie bocznego oporu i posuwanie sie jachtu bokiem, to jest dryf.Im silniejszy przechyl, wywolany boczna sila wiatru, tym gorsze staja sie wlasciwosci statyczne jachtu. Chcac utrzymac na kursie jacht nawietrz¬ ny, plynacy w omawianym przypadku na prze¬ chyle, trzeba ster wychylic o pewien kat w sto¬ sunku do osi wzdluznej jachtu. Takie wychylenie steru stwarza dodatkowy opór i tym samym ha¬ muje predkosc jachtu.Jak widac, im wiekszy przechyl jachtu, tym bardziej wystepuja opisane powyzej niekorzystne zjawiska.Okazalo sie, ze mozna zaprojektowac i zastosowac element kompensujacy te niekorzystne zjawiska, element, którego wplyw rosnie ze wzrostem prze¬ chylu. Okazalo sie jednoczesnie, ze zastosowany element kompensujacy ogranicza dodatkowo ko- 4851148511 lysanie zarówno wzdluzne, jak i poprzeczne. W tym celu pletwa balastowa wyposazona zostaje w ply¬ te, umieszczona poziomo, w dolnej czesci, to jest w poziomy statecznik.Pletwa balastowa, zwlaszcza jachtów zaglowych, 5 wedlug wynalazku, uwidoczniona jest na rysun¬ kach, na których fig. 1 przedstawia schematycznie uklad przylozenia sil, dzialajacych na jacht w wi¬ doku z boku, fig. 2 — uklad sil — w widoku z gó¬ ry, fig. 3 — pletwe ze statecznikiem w widoku 10 aksonometrycznym, fig. 4 — schemat urzadzenia w widoku z tylu, a fig. 5 — uklad sil, dzialajacych na jacht zaopatrzony w urzadzenie wedlug wyna¬ lazku w widoku z góry.Plyta 10, wykonana z metalu lub innego trwale- 15 go materialu, jest zamocowana poziomo w dolnej czesci z obu stron balastowej pletwy 11. Teore¬ tycznie najkorzystniejsze zamocowanie plyty 10 najnizej , to jest najblizej dolnego obrzeza balasto¬ wej pletwy 11, nie jest mozliwe, gdyz grozi uszko- 2o dzeniem urzadzenia przy wejsciu na mielizne.Ksztalt oraz wielkosc plyty 20 sa dobrane w zalez¬ nosci od ogólnej powierzchni bocznego oporu, w szczególnosci od rzutu tej powierzchni na plasz¬ czyzne pionowa. W czesci przedniej 16 plyta 10 jest 25 zwezona i ostro zakonczona, w czesci tylnej 17 — odpowiednio rozrzeszona, przy czym tylna czesc 17 jest przedluzona poza tylna krawedz 20 pletwy ba¬ lastowej 11. Dzieki takiemu ksztaltowi plyta 10 dziala jak doskonaly statecznik poziomy, gdy jacht 30 plynie w przechyle, bowiem powierzchnia oporu bocznego zwieksza sie bardzo wydatnie, w szczegól¬ nosci w czesci tylnej. Tym samym srodek ciezkosci rzutu bocznego, na który dziala parcie wody (fig. 5), przesuwa sie ku tylowi. Powstaje wiec moment, 3g który w pewnym stopniu równowazy moment dzialania sily 6 wiatru na zagiel, zmniejszajac wy¬ datnie nawietrznosc jachtu.Dodatkowo plyta 10 powoduje zatrzymanie strug wody, cisnacych na pochyla powierzchnie 40 pletwy balastowej U i usilujacych przeplynac w poprzek tej ostatniej, zaklócajac pole ssania na drugiej stronie pletwy (fig. 4).Dzialanie urzadzenia wyjasniaja rysunki. Gdy jacht plynie bez przechylu (fig. 1), powierzchnia bocznego oporu 1 ma punkt ciezkosci 2, a punkt parcia wiatru 3, przy czym rzuty obu tych punk¬ tów na konstrukcyjna linie wodna sa oddalone od siebie o odcinek 5, w wyniku czego powstaje mo¬ ment skrecajacy jacht. Sytuacja dodatkowo kom¬ plikuje sie przy przechyle (fig. 2), kiedy to sily nie dzialaja osiowo w stosunku do plaszczyzny symetrii 7 jachtu. Powstaje ramie 8 sil, rosnace ze wzrostem przechylu, w wyniku wystepuje moment skrecajacy, zmuszajacy do wychylenia steru 9.Przy znacznym przechyle (fig. 4) jachtu w sto¬ sunku do powierzchni 4 wody, boczna, czynna po¬ wierzchnia 12 pletwy 10 jest znacznie mniejsza od powierzchni 1 bez przechylu, lecz kompensujaca boczna powierzchnia 13 plyty 10 statecznika daje uzupelniajacy boczny opór.Korzystnie plyta 10 moze miec profil hydrodyna¬ miczny, usprawniajacy jej dzialanie. PL