Opublikowano: 29.VI.1964 48337 MKP E 21 b UKI 1*9/04 Wspóltwórcy wynalazku: Roch Czogala, Bronislaw Hac, Edmund Kacz¬ marczyk, Czeslaw Kielar, Józef Cyganek, Win¬ centy Makarewicz, Stefan Habrat, Adam Kola- sinski Wlasciciel patentu: Przedsiebiorstwo Geologiczne we Wroclawiu Przed¬ siebiorstwo Panstwowe, Wroclaw (Polska) j^UOlfcKAi Mechaniczny próbnik zloza Przedmiotem wynalazku jest mechaniczny prób¬ nik zloza do pobierania punktowych próbek geolo¬ gicznych ze scian otworów wiertniczych niezaruro- wanych.Znane sa rózne odmiany próbników do pobiera¬ nia próbek geologicznych ze scian otworów wiert¬ niczych — niezarurowanych, lecz posiadaja one wiele niedogodnosci. W znanych próbnikach, które maja zamocowane obrotowo pojedyncze pojemni¬ ki, w czasie zaglebienia pojemnika w sciane otworu wiertniczego nastepuje odchylenie kadluba próbni¬ ka w kierunku przeciwnym do kierunku zaglebie¬ nia pojemnika, w wyniku czego nie uzyskuje sie pelnego napelnienia pojemnika próbka geologiczna.Ponadto w przypadku istnienia kawerny w otworze, w miejscu pobierania próbki, pojemnik moze zo¬ stac w ogóle nie napelniony.Inny znany próbnik, który ma kilka pojemników zamocowanych obrotowo w kadlubie i zajmujacych polozenie wyjsciowe i koncowe pod katem w sto¬ sunku do osi podluznej kadluba, oprócz niedogod¬ nosci jaka posiada próbnik o jednym pojemniku ma jeszcze te niedogodnosc, ze wychylenie pojem¬ ników w czasie pobierania prób w otworze naste¬ puje dopiero jA wytworzeniu cisnienia na tlok znaj¬ dujacy sie w górnej czesci kadluba próbnika. Prób¬ nik ten musi wiec byc zapuszczony do otworu wiert- 15 niczego na zerdziach pluczkowych, a otwór musi byc wyposazony w pompy oraz odpowiednia ilosc plynu (wody wzglednie pluczki wiertniczej). Próbki geologiczne pobierane znanymi próbnikami, ze wzgledu na maly wysieg pojemników, niecalkowite ich wypelnianie, nie przedstawiaja pelnej wartosci dla badan geotechnicznych.Mechaniczny próbnik zloza wedlug wynalazku, który ma obrotowo zamocowane w kadlubie dwa pojemniki otwierane dwiema niezaleznymi sprezy¬ nami srubowymi, daje mozliwosc zapuszczania go do otworu przy uzyciu przewodu sztywnego czy tez liny stalowej oraz zapewnia calkowite wypel¬ nienie pojemników próbkami geologicznymi.Istotna cecha wynalazku w odniesieniu do zna¬ nych rozwiazan próbników, jest przeciwbiezny obrót pojemników, gdzie elementami powodujacymi wychylenie sie pojemników z polozenia wyjscio¬ wego w kadlubie w kierunkach przeciwnych, sa dwie niezaleznie dzialajace sprezyny srubowe.Inna korzystna cecha jest zamocowanie w kadlu¬ bie próbnika dwu plytek, których zadaniem jest zabezpieczenie próbek geologicznych przed wypad¬ nieciem z pojemników.Przyklad wykonania wynalazku przedstawiono na rysunku, przy czym fig. 1 pokazuje rzut pio-48337 nowy mechanicznego próbnika zloza w przekroju plaszczyzna oznaczona linia A—A, a fig. 2 — jego rzut boczny.Mechaniczny próbnik zloza fig. 1 i 2 sklada sie z kadluba 1, w którym na sworzniach 2 i 3 zamoco¬ wane sa obrotowo pojemniki 4 i 5 obciazone wstep¬ nie za pomoca sprezyn srubowych 6 i 7. Do kadlu¬ ba zamocowane sa sztywno dwie plytki 8 i 9, któ¬ rych jedna powierzchnia ma postac wklesla i sta¬ nowi koncowy odcinek toru utworzonego przez swo¬ bodny koniec pojemnika w czasie jego obrotu. Pe- jemniki 4 i 5 skladaja sie z czesci górnych cylin¬ drycznych i czesci dolnych prowadnikowych. Czesci górne i dolne pojemników laczone sa ze soba na gwint. W prowadnikowych czesciach pojemników znajduja sie kanaly sluzace do odprowadzenia ply¬ nu czy szlamu z pojemników w czasie pobierania próbek.Dzialanie mechanicznego próbnika zloza jest na¬ stepujace: Przyrzad zamocowany do sztywnego przewodu wzglednie do liny zapuszcza sie do otwo¬ ru wiertnieczego na glejbokoss, z której maja byc pobrane próbki geologiczne, przy czym w czasie za¬ puszczenia go do otworu pojemniki 4 i 5 zajmuja wyjsciowe polozenie w kadlubie 1 jak to pokazano na fig. 1 w przypadku pojemnika 5. Sprezyny sru¬ bowe 6 i 7 w czasie zapuszczania próbnika bedac w stanie napietym powoduja dociskanie górnych krawedzi pojemników do scian otworu wiertnicze¬ go. Po zapuszczeniu próbnika na ustalona glebo¬ kosc, podciaga sie przewód z próbnikiem do góry i wtedy pojemniki zacinajac sciany otworu zagle¬ biaja sie w górotworze, co dodatkowo jest ulatwio¬ ne przez zaostrzenie atakujacych krawedzi pojem¬ ników. Pelne napelnienie pojemników nastepuje w chwili ich calkowitego otwarcia jak to pokazano na fig. 1 w przypadku pojemnika 4. Przez dalsze ciagniecie przewodu wraz z próbnikiem, pojemniki napelnione próbkami geologicznymi obracajac sie przeciwbieznie dokola sworzni zajmuja dolne po¬ lozenie w kadlubie próbnika.Mechaniczny próbnik zloza po wyciagnieciu 5 z otworu, odkreceniu wraz z próbkami geologiczny¬ mi czesci cylindrycznych pojemników i nakreceniu nowych jest juz przygotowany do ponownego za¬ puszczenia do otworu i pobrania nastepnych pró¬ bek. 10 Przeciwbiezne i niezalezne zamocowanie pojem¬ ników w kadlubie próbnika ma te zalete w prze¬ ciwienstwie do znanych rozwiazan, ze w czasie za¬ glebienia sie pojemników w sciany otworu, wyste¬ puje symetryczny rozklad dzialajacych sil a kadlub 15 próbnika zajmuje polozenie osiowe w otworze, przez co uzyskuje sie równomierne i pelne wypelnienie obu pojemników. Próbki geologiczne pobierane próbnikiem wedlug wynalazku maja charakter pró¬ bek o stanie nienaruszonym. Próbnik ten jest pros- 20 ty w budowie i niezawodny w dzialaniu. PL