W bardzo rozbudowanych zakladach tech¬ nicznych do scentralizowania sterowania i nad¬ zoru przebiegu pracy, stosowane sa w coraz to wiekszym stopniu elektryczne urzadzenia zdal¬ nie sterowane, które pozwalaja duza liczbe in¬ formacji, na przyklad rozkazy i meldunki, prze¬ kazywac poprzez wspólna droge laczaca, po¬ miedzy centrala i jedna lub wieloma stacjami.Droga laczaca jest stale nadzorowana co do swej gotowosci do pracy, a wszystkie zaklóce¬ nia sa wykazywane.Rozmaite warunki zastosowania oraz ciagle wzrastajace wymagania, powoduja potrzebe urzadzen, których uzycie byloby w znacznym stopniu niezalezne do struktury stojacej do dyspozycji sieci przewodów, a które posiada- *) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze wspól¬ twórcami wynalazku sa inz. Kurt Zallmann i inz. Gerhard Obenhaus. lyby mozliwie maly czas przenoszenia. Ponie¬ waz bardzo rzadko ma sie do dyspozycji od¬ dzielna droge przesylowa od centrali do kazdej stacji, a najczesciej duzo stacji jest polaczo¬ nych przez wspólna droge przenoszenia ze sta¬ nowiskiem sterujacym, konieczna jest koordy¬ nacja przenoszenia informacji do centrali. Spo¬ soby oparte na zasadzie selekcji czestotliwosci, a wiec przyporzadkowujace kazdej stacji od¬ dzielny kanal, obok strat szerokosci pasma wy¬ wolanego krawedziami filtrów przy malym strumieniu informacji w odniesieniu do zawar¬ tosci informacji zródla wiadomosci, posiadaja zle wykorzystanie pojemnosci (ilosci) kana¬ lów, jaka stoi do dyspozycji. W celu osiag¬ niecia krótkich czasów przenoszenia potrzeb¬ ne sa duze szerokosci pasma, to znaczy, ze konieczne sa tory niepupinizowane z wlaczo¬ nymi w nie wzmacniakami. Dla pokrycia du¬ zych odleglosci bez wzmacniaków wlaczonychpo drodze stosowane sa najczesciej pupinizowa- ne tory kablowe. Dla osiagniecia krótkich cza¬ sów przenoszenia wykorzystuje sie metode cie¬ gów impulsowych.Dzieki zastosowaniu elektronowych elemen¬ tów, jak na przyklad tranzystory, mozliwe sa czestotliwosci impulsów pozwalajace na pelne wykorzystanie tych torów pod wzgledem po¬ jemnosci (ilosci mozliwych do zmieszczenia) ka¬ nalów. W tym przypadku szerokosc impulsu jest czesto mniejsza o jeden rzad wielkosci niz czas przebiegu impulsu po kablu. Sposoby, któ¬ re dla koordynacji stacji stosuja stopniowanie czasów, powodowalyby istnienie duzych czasów martwych, a tym samym duzych czasów prze¬ noszenia.Znany jest równiez uklad polaczen przy któ¬ rym koncowa stacja na linii wysyla przez spec¬ jalny kanal impuls dalszego kolejnego wla¬ czania do centrali i pozostalych stacji, które po¬ tem swoje informacje przekazuja do centrali w postaci kodu czestotliwosci. Przy bardzo rozgalezionej sieci konieczny jest duzy odstep pomiedzy impulsami dalszego wlaczania, ze wizgledu na czas przebiegu po kablu. Przy ta¬ kich urzadzeniach konieczna jest duza ilosc kanalów, a znieksztalcony impuls dalszego wlaczania pociaga za soba zawsze koniecznosc zupelnie nowego cyklu. Znane urzadzenia z cyklicznym wybieraniem stacji z centrali po¬ siadaja isztywny program dzialania, który mu¬ si sie opierac na maksymalnym czasie prze¬ biegu po kablu dla najodleglejszej stacji i mu¬ si byc podawany przez zegar lub inny czlon okreslajacy czas.Wedlug wynalazku proponuje sie uklad po¬ laczen, którego cykl dopasowuje sie samo¬ czynnie do czasu przebiegu stosownie do kazdo¬ razowo wybranej stacji. W ten sposób osiaga sie optymalne dopasowanie czasu przenoszenia do pojemnosci kanalów. Wszystkie impulsy da¬ nego ciegu sa przenoszone tylko w jednym kie¬ runku tak, ze w ciagu impulsów przekazuja¬ cych informacje czas przebiegu po kablu dla kazdego wyboru stacji wchodzi w rachube tyl¬ ko przy zmianie stacji. Dopasowanie cyklu do czasu przebiegu osiaga sie za pomoca czlonu czasowego, który utrzymuje sie przez czas trwania ciegu impulsów przekazujacych in¬ formacje i po ostatnim impulsie zwalnia wy¬ bierak stacji do wybierania nowej stacji. Czas przenoszenia, a tym samym nadmierna wielkosc ciegu impulsów moze byc jeszcze znacznie zmniejszona, jezeli ze sterowanych stanowisk przenoszone sa niecalkowite informacje, lecz tylko ich zmiany. Gdy w któryms ze sterowa¬ nych stanowisk nie ma zadnej zmiany, to zamiast ciegu impulsów przekazujacych infor¬ macje wysyla ono specjalny znak, np. impuls, który powoduje wybierak stacji do wybierania nastepnej stacji.Gdy ze sterowanego stanowiska nie nad¬ chodzi zaden cieg impulsów przekazujacych in¬ formacje, ani zaden specjalny impuls, to wy¬ bierak stacji przelaczany jest dalej do nastep¬ nej stacji dopiero po pewnym czasie, który jest nastawiany wedlug maksymalnego czasu prze¬ biegu. Brak pojedynczych impulsów wzgled¬ nie ciegów impulsowych przekazujacych infor¬ macje moze nastapic tylko wtedy, gdy uszko¬ dzona jest stacja wzglednie tor z nia laczacy.Zadzialanie drugiego czlonu czasowego mozna wiec wykorzystac dla oznaczenia zaklócenia dzialania danej stacji. Mozna w ten sposób uniknac sterowania specjalnych urzadzen do nadzoru, co zwykle ma miejsce we wszystkich znanych urzadzeniach zdalnie sterowanych.Dalsze szczególy i cechy wynalazku zostana omówione na podstawie przykladu uwidocznio¬ nego na rysunku.Fig. 1 przedstawia polaczenie wspólna droga centrali z poszczególnymi stacjami, fig. 2 — uklad blokowy wybieraka stacji, fig. 3 — je¬ den z mozliwych ciegów impulsowych, a fig. 4 — schemat dla wybierania szesnastu stacji.Jak widac z fig. 2 nadajnik impulsów IG steruje w centrali licznik Zx i jednoczesnie przez nadajnik St i zwrotnice impulsów IWX wysyla impulsy na tor. Licznik Zt steruje uklad uzgadniajacy K w ten sposób, ze podane przez uklad kodujacy SC informacje wedlug systemu dwójkowego podawane sa do nadaj¬ nika impulsów w postaci grupy impulsów. Sto¬ sownie do tej ,gruipy impulsów, do stalego ciegu impulsów nadajnika impulsów IG dodane zosta¬ jacwydluzenia, tak, ze przez tor przenoszona jest odpowiednia grupa impulsów. Taka grupa im¬ pulsów jest odbierana w poszczególnych sta¬ cjach. Przez zwrotnice impulsów i odbiornik Ez doprowadzona jest ona do licznika Z^. Kazde wydluzenie w grupie impulsów wywoluje im¬ puls na odpowiednim wyjsciu licznika Z2, a kazdy impuls jest magazynowany w ukla¬ dzie pamieci Sp. Po zakonczeniu grupy im¬ pulsów zmagazynowana na stacji informacja odpowiada informacji ukladu kodujacego SC w centrali. W wybranej stacji na wyjsciu ukladu dekodujacego pojawia sie sygnal, który poprzez zwrotnice impulsów IW3 jest poda- — 2 —wany jednoczesnie na urzadzenie kontrolujace Pr i na nadajnik informacji MS. Gdy ze stacji maja byc nadawane informacje, to urzadze¬ nie kontrolujace Pr jest zablokowane przez na¬ dajnik MS. Nadajnik MS wysyla grupe im¬ pulsów przekazujacych informacje przez na¬ dajnik S2, zwrotnice impulsowa IW2, wspólny tor przenoszenia, zwrotnice impulsowa IWlt odbiornik Ei do odbiornika ciegu impulsów ME w centrali.Jezeli nie ma byc przenoszona zadna infor¬ macja, to urzadzenie kontrolujace Pr jest nie- zablokowane. Urzadzenie kontrolujace Pr wy¬ syla impuls do centrali pod wplywem impulsu z ukladu dekodujacego DC. W centrali impul¬ sy z poszczególnych stacji wlaczaja wzglednie zwalniaja przez odbiornik ME, czlon czasowy Ti, którego czas tak jest wymierzony, ze po¬ krywa on przedluzenia ciegu impulsowego, a czlon czasowy Tx dopiero po ostatnim im¬ pulsie wzglednie po pojedynczym impul¬ sie, wysyla impuls do ukladu kodujacego SC i do nadajnika impulsów IG. Uklad kodu¬ jacy SC moze byc zbudowany w postaci licz¬ nika systemu dwójkowego skladajacego sie z multiwibratorów o dwóch polozeniach rów¬ nowagi, w których badane sa polozenia po¬ szczególnych stopni relaksacyjnych. Pod dziala¬ niem impulsu z czlonu czasowego Tt licznik systemu dwójkowego przechodzi w nastepne polozenie odpowiadajace nowej stacji. Jedno¬ czesnie ten impuls zwalnia ponownie nadajnik impulsów IG, zablokowany przy koncu po¬ przedniego wyboru stacji. Nowa stacja jest wy¬ bierana w ten sam sposób jak to bylo opisane przy pierwszym wybieraniu stacji. Drugi czlon czasowy T2 przyjmuje wszystkie impulsy przy¬ chodzace z linii. Jego czas wlaczania jest dluz¬ szy niz podwójny maksymalny czas przebiegu po kablu. Jezeli na przyklad na wybranej stacji nastepuja zaklócenia, to znaczy, ze nie przenoszone sa zadne ciegi impulsów przekazu¬ jacych informacje ani tez impulsy pojedyncze, to zadna nowa stacja nie moze zostac wybrana, a czlon czasowy T2 po uplywie swego czasu wlaczenia wysyla impuls do czlonu Tx i do ukladu St magazynujacego zaklócenia.Dzieki istniejacemu jeszcze polozeniu ukladu kodujacego. SC uszkodzona stacja moze byc zmagazynowana. Po uplywie czasu wlaczenia czlonu Tx uklad kodujacy SC przelacza sie do nastepnej stacji, która dokonuje nowej trans¬ misji.Na fig. 3 przedstawiony jest cieg impulsów, dla blizszego objasnienia. Wybór stacji przed¬ stawiony jest w tym przykladzie przez trzy impulsy, z których zwykle jeden impuls wzglednie jedna przerwa jest przedluzona. Po wybraniu stacji przychodzi z niej impuls zwrotny. Pomiedzy tym impulsem zwrotnym a ostatnim impulsem wyboru stacji, znajduje sie podwójny czas przebiegu po kablu Klx do¬ tyczacy danej stacji. Po czasie dluzszym niz dotychczasowe cechy, czlon Tx na fig. 2 umozli¬ wia wybór nastepnej stacji. Po tym wyborze stacji nastepuje ponownie odpowiedni czas przebiegu po kablu Kl2 i nastepnie grupa impulsów przekazujacych informacje, gdyz w tym przykladzie przyjmuje sie, ze na dru¬ giej stacji nastapila zmiana informacji. Wla¬ czanie dalszych stacji nastepuje w sposób po¬ dobny do opisanego. Trzecia stacja nie posiada zadnej zmiany informacji, ale jest ona polo¬ zona od centrali dalej niz stacja 2, co widac z duzego czasu przebiegu po kablu Kl3. W ten sposób badane sa kolejno wszystkie stacje. Na tym przykladzie widac wielkie zalety ukladu polaczen wedlug wynalazku. Poszczególne takty cyklu tu t2, t3 róznia sie od isiebie, gdyz kazdy z nich jest dopasowany do odpowiednich cza¬ sów przebiegu po kablu i do strumienia in¬ formacji. Dla ustalenia poprawnosci przenoszenia informacji, poniewaz kolejnosc wybieranych sta¬ cji jest ustalona mozna uzaleznic wykorzysta¬ nie wyboru w stacjach od wlasciwego odbioru jednej lub wielu grup impulsów.W stacji 10 jest na przyklad zmagazynowa¬ na stacja 8 i 9, przy czym zmagazynowanie stacji 9 moze byc jeszcze uzaleznione od stacji 8. Stacja 10 moze byc wykorzystywana tylko wtedy, gdy stacje 8 i 9 sa zmagazynowane we wlasciwej kolejnosci. Przy jakiejs innej kolej¬ nosci zmagazynowane informacje zostaja ska¬ sowane. Jezeli chce sie kazdy wybór stacji uczynic niezaleznym od wyboru innych stacji to mozna wraz z kazda informacja w ukladzie dwójkowym przekazywac równoczesnie nega¬ cje. Dla informacji i negacji kazdorazowa suma cech, to znaczy przedluzen jest uzupelniona przez dodatkowe skoki dwójkowe do liczby parzystej lub nieparzystej. Dwójkowe szeregi skoków róznia sie wtedy od siebie co naj¬ mniej w czterech skokach.Fig. 4 przedstawia schemat szesnastu stacji i uzupelnienie sumy cech do liczby parzystej.Tensposób zabezpieczenia moze byc zastosowany dla dowolnie dlugich szeregów skoków dwój¬ kowych. Jezeli oprócz meldunków ze stacji ma¬ ja byc przenoszone rozkazy w kierunku prze- _3 -.ciwnym, to jest korzystnym ustalenie przy wy¬ bieraniu stacji specjalnego skoku dwójkowego, który przy wydluzeniach zaznacza, ze po ciegu impulsów przekazywanych ze stacji przenoszo¬ ny bedzie cieg impulsów z poleceniami z cen¬ trali. Oznaczenie to blokuje bezposrednie wy¬ slanie ciegu impulsów przekazujacych infor¬ macje wzglednie wyslanie impulsu pojedyncze¬ go. Sposób dzialania zostanie objasniony na podstawie fig. 2. W centrali dodatkowe ozna¬ czenie podane jest przez nadajnik Bb ukladu kodujacego SC. W wybranej stacji oznaczenie to jest podawane przez uklad pamieci Sp na zwrotnice impulsowa IWif która wskutek tego przestawia sie z nadajnika informacji na od¬ biornik rozkazów BE. PL