RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ OPIS PATENTOWY Nr 47606 KI 81 e, 4 KI. internat. B 65 g Tnz. Joachim Tatura Zabrze, Polska nosno-napedowy do przenosników linowo-tasmowych Patent trwa od dnia 29 listopada 1962 r.Przedmiotem wynalazku jest uklad nosno- napedowy do przenosników linowo tasmowych.Znane dotychczas przenosniki linowa tasmo¬ we skladaja sie z dwóch oddzielnych stalowych lin bez konca i umieszczonej na nich tasmy gu¬ mowej. Liny, które sa tutaj elementem nosnym tasmy, spoczywaja na tarczach lub bebnach napedowych, zwrotnych i srodkowych. Jak oka¬ zalo sie, podstawowym warunkiem pracy takie¬ go przenosnika jest trwale utrzymanie równych dlugosci obu lin i zapewnienie jeidnakowej ich szybkosci, co niestety okazalo sie niemozliwe przy znanych ukladach linowo-tasmowych. Na¬ wet najmniejsze róznice w dlugosciach lin, któ¬ re mogly wystapic chwilowo np. przy niejed¬ nakowej strz?.lix ugiecia lin od transportowa¬ nego materia.ha, powodowaly niejednakowy po¬ slizg lin na bebnach lub tarczach napedowych i trwale przet ;un:' ecie tych lin wzgledem siebie.Doprowadzalo to do zwichniecia calego ukladu lirtowo-tasmowego, do przechylania sie tasmy i wysypywania transportowanych materialów, lub do wypadniecia lin z rowków prowadni¬ czych tarcz i bebnów powodujacego zaklesz¬ czanie sie calego ukladu linowego i zatrzyma¬ nie na kilka godzin pracy przenosnika.Przenosniki linowo-tasmowe przewyzszaja pod kazdym wzgledem, tak technicznym jak i ekonomicznym, stosowane powszechnie w prze¬ mysle przenosniki rolkowo-tasmowe. Z tego powodu wielokrotnie próbowano w rózny spo¬ sób zapobiegac powstawaniu wyzej opisanym wadom tak, aby przenosniki linowo-tasmowe zastosowac jednak w przemysle. W celu wyeli¬ minowania przesuwania sie lin nosnych wzgle¬ dem siebie, stosowano na przyklad oddzielny naped dla kazdej z lin. Powstaly jednak dal¬ sze trudnosci w odpowiednim zsynchronizowa¬ niu tych napedów, co wymagalo zastosowania kosztownych i skomplikowanych urzadzen. Pod¬ czas przeprowadzanych licznych prób, okazala sie jednak, ze tak skomplikowane rozwiazaniejest zawodne i nie nadaje sie do zastosowania w trudnych warunkach przemyslowych. Pomi¬ mo wiec istnienia wielu koncepcji, dotychczas nie znaleziono prostego i skutecznego rozwia¬ zania, które by pozwolilo na powsteechne zasto¬ sowanie przenosników linowo-tasmowych w przemysle.Zgodnie z wynalazkiem, samoregulujacy sie uklad nosno-napedowy usuwa wszystkie do¬ tychczasowe wady i irudnosci oraz pozwala na zastosowanie przenosników linowo-tasmowych w najtrudniejszych warunkach przemyslowych np. budownictwie, górnictwie podziemnym, czy odkrywkowym.Uklad ten sklada sie z elastycznego bebna napedowego, z jednego ciagu liny tworzacego dwa nosne pierscienie linowe umieszczone na bebnie napedowym i zwrotnym, oraz z regu¬ lacyjnego zamka umieszczonego w poprzek na trasie linowej przenosnika, przez który to za¬ mek jest przeprowadzony ciag liny tworzacy dwa nosne pierscienie linowe. Obydwa konce liny sa równiez przeprowadzone przez zamek, a nastepnie wyprowadzone ukosnie i zamoco¬ wane do liny biegnacej po przeciwleglej stro¬ nie tak, ze powstaja dwa prostokatne trójkaty o niezmiennych bokach, tworzace wraz ze sztywnym zamkiem i linami nosnymi czworo¬ bok z dwiema krzyzujacymi sie diagonalnymi.Czworobok ten zapobiega przesuwaniu sie wzgledem siebie lin obydwu pierscieni nosnych.Elastyczny beben jest skonstruowany tak, ze dziala róznicowo na obydwa linowe pierscienie nosne, Wyrównujac i synchronizujac ich zmie¬ nione szybkosci obwodowe. Gdy podczas pracy przenosnika jeden z linowych pierscieni nos¬ nych jest bardziej napiety np. wskutek jedno¬ stronnego obciazenia tasmy gumowej transpor¬ towanym materialem, elastyczny beben natych¬ miast wyrównuje napiecie 'w drugim pierscie¬ niu. W dotychczasowym ukladzie napiecia te nie byly wyrównywane i synchronizowane, wskutek czego wspólczynniki tarcia lin o be¬ ben napedowy byly rózne. Doprowadzalo to do wiekszego poslizgu jednej z lin, do róznych predkosci obwodowych poszczególnych lin i nie¬ korzystnego przesuwania sie ich wzgledem sie¬ bie.Gdyby do dotychczasowego ukladu linowego zastosowac tylko elastyczny beben wedlug wy¬ nalazku, osiagnieto by juz znaczne polepszenie konstrukcji przenosnika. Jednak nie wyelimi¬ nowaloby to calkowicie trwalego przesuwania poszczególnych pierscieni linowych wzgledem siebie. W ten sposób, po wyczerpaniu zakresu regulacyjnego bebna elastycznego, nastapiloby trwale zachwianie równowagi ukladu linowo- napedowego i dlalsza praca przenosnika byla¬ by niemozliwa. Zapobiega temu zgodnie z wy¬ nalazkiem linowy zespól wyrównawczy z zam¬ kiem regulacyjnym zamocowanym do liny w sposób wyzej opisany. Zamek ten utrzymuje obydwa linowe pierscienie nosne w jednako¬ wym polozeniu wzgledem siebie i pozwala na okresowe wyregulowanie napiecia w calym ukladzie. Moze sie bowiem zdarzyc, ze poszcze¬ gólne dlugosci obwodowe pierscieni nosnych ulegna trwalej zmianie np. wskutek wyciagnie¬ cia sie liny. Wprawdzie zmiany te moze na bie¬ zaco wyrównywac elastyczny beben napedowy, jednak jest wskazane aby podczas postoju prze¬ nosnika uklad ten doprowadzic do stanu na¬ turalnej równowagi. Dzieki zastosowaniu zam¬ ka i jednego ciagu liny w obydwu pierscie¬ niach nosnych, czynnosci te mozna wykonac z latwoscia przez odpowiednie przesuniecie li¬ ny w zamku, które odbywa sie samoczynnie po jej odblokowaniu, az do wyrównania dlugosci obwodowych pierscieni nosnych. Mozna takze z latwoscia zwiekszyc lub zmniejszyc strzalke ugiecia lin. Odbywa sie to przez odpowiednie przepiecie koncówek liny i przesuniecie w o- brebie zamka.Uklad nosno-napedowy wedlug wynalazku jest uwidoczniony na rysunku, na którym fig. 1 — przedstawia schemat ukladu w rzucie aksonometrycznym, fig. 2 — szczegól A zazna¬ czony na fig. 1 przedstawiajacy linowy zespól wyrównawczy, fig. 3 — elastyczny beben w przekroju wzdluz linii I—I zaznaczonej na fig. 4, fig. 4 — przekrój wzdluz linii II—II ozna¬ czonej na fig. 3, fig. 5 — schemat kinematycz¬ ny elastycznego bebna w rzucie aksonometrycz¬ nym, fig. 6 — jedno ramie róznicowe elastycz¬ nego bebna w widoku z góry, fig. 7 i 8 — od¬ miane ramienia róznicowego w widoku z góry i z boku, fig. 9 — szczegól B zaznaczony na fig. 2 przedstawiajacy sposób zamocowania kon¬ cówki liny, fig. 10 — szczegól B w przekroju wzdluz linii III—III zaznaczonej na fig. 9, a fig. 11 — schemat bebna zwrotnego, ozna¬ czonego litera D na fig. 1.Uklad nosno-napedowy sklada sie z dwóch linowych pierscieni nosnych 1 polaczonych ze soba dystansowymi listwami 2, z conajmniej jednego zespolu wyrównawczego A laczacego ze soba w sposób sztywny obydwa nosne piers¬ cienie linowe 1, oraz z napedowego elistycz-nego bebna C, bebna zwrotnego D i bebnów lub tarcz podpierajacych ustawionych na trasie przenosnika, nieuwiaTocznionych na rysunku.Pierscienie nocne 1 sa utworzone z jednego ciagu stalowej liny, której srodkowy odcinek la jest umieszczany poprzecznie do trasy .prze¬ nosnika w regulacyjnym zamku E. Kazdy z dwóch wyprowadzonych dalszych odcinków li¬ ny po przejsciu przez bebny napedowe i zwrot¬ ne; tworzy oddzielny linowy pierscien nosny przenosnika. Koncówki liny sa równiez prze¬ prowadzone przez zamek E, a odcinki Ib liny wyprowadzone z niego sa zamocowane do liny biegnacej, po przeciwleglej stronie za pomoca sprzegla B. W ten sposób z koncowych odcin¬ ków Ib liny, powstaja dwa prostokatne trójka¬ ty o niezmiennych bokach tworzace wraz z zamkiem E, linami nosnymi 1 i listwa dystan¬ sowa 2a sztywny linowy zespól wyrównawczy A,. Listwy dystansowe 2 zamocowane do lin 1 równomiernie na calej trasie przenosnika sa bezposrednim elementem nosnym dla tasmy 3, która w znany sposób moze byc do nich zamo¬ cowana . trwale lub umieszczona luzno.. Regulacyjny zamek E -sklada sie z kadluba 4 wykonanego na przyklad z plaskowników sta¬ lowych, w którym sa ulozyskowane krazki 5 umozliwiajace przesuwanie sie liny w zamku, sworznie 6 do zawieszenia koncówek liny Ib oraz ze srubowego zacisku 7 przeznaczonego do zabezpieczenia przed przesuwaniem, sie srod¬ kowego odcinka liny la w zamku po wycentro¬ waniu calego ukladu linowego i wyrównaniu dlugosci lin w obydwóch pierscieniach nosnych.Taka regulacja ukladu linowego moze odbywac sie okresowo, podczas postoju urzadzenia.Gdy strzalka ugiecia nosnego ukladu lino¬ wego jest nieodpowiednia, wówczas line mozna skrócic lub wydluzyc za pomoca sprzegiel B.Sprzegla sa umieszczone w dystansowej li¬ stwie 2a i jak uwidoczniono na fig. 9 i 10 kaz¬ de z nich sklada sie z wkladki ciernej 8, wklad- vki dociskowej 9 i srub 10. Wkladka cierna 8 jest umieszczona pomiedzy lina nosna la a kon¬ cówka Ib liny. Przez odkrecenie srub 10 jed¬ nego ze sprzegiel B wkladka dociskowa S zwalnia koncówke liny Ib, która mozna dowol¬ nie przesuwac w obydwie strony, aby zwiek¬ szyc lub zmniejszyc strzalke ugiecia w oby¬ dwóch linowych pierscieniach nosnych Z.Elastyczny napedowy beben C sklada sie z walu 11, na. którym jest osadzona trwale no¬ sna tarcza 12 i przesuwnie tarcze ustalajace 13 oraz z duzej liczby róznicowych ramion 14 osa¬ dzonych przegubowo na obwodzie nosnej ^ar^ czy 12 równolegle do osi, r walu. Ramiona te zastepuja np. tradycyjny »ieelastyczny plaszcz bebna napedowego. Kazde ramie 14 sklada sie z dwóch stajy£h- biezników pokrytych^ np. gu¬ mowa wykladzina 15, na których sa ulozone nosne liny 1, z obrzezy prowadniczych 16 za¬ bezpieczajacych uklad linowo-tasmowy przed zerwaniem sie z bebna, oraz z obrotowego wal¬ ka 17, na którym opiera sie tasma 3 umiesz¬ czona na listwach 2 ukladu nosno-linowego.Beben^ napedowy C wedlug wynalazku, nie przenosi zadnych sil na gumowa tasme 3, lecz przenosi tylko sily na liny nosne 1. W ten spo¬ sób ruch tasmy 3 jest uniezalezniony od obro¬ tu napedowego bebna C, co eliminuje wszelkie zaburzenia w ruchu ukladu nosno-linowego 1.Dodatkowa zaleta wynikajaca z uniezaleznienia tasmy 3 od napedu bebna C jest to, ze tastma ta moze byc wykonana ze stosunkowo cienkiej gumy lub tworzywa pochodzenia mineralnego lub roslinnego.Tarcze ustalajace 13 sa przeznaczone do wspomnianego wyzej okresowego wycentrowa¬ nia lub wyrównania dlugosci lin podczas po - stój u przenosnika. Czynnosci te mozna wyko¬ nac po odblokowaniu 'srodkowego odcinka la liny srubowym zaciskiem 7 w zamku E i po przesunieciu tarcz ustalajacych 13 na jednako¬ wa odleglosc w kierunku nosnej tarczy 12, az do oparcia sie o dolna czesc ramion 14. Wów¬ czas beben C przyjmie ksztalt regularnego wal¬ ca i polozenie poziome, lina odpowiednio prze¬ sunie sie w zamku E i nastapi wyrównanie sie dlugosci obwodowych obydwóch pierscieni nos¬ nych 1. Po zablokowaniu liny zaciskiem 7 w zamku, tarcze ustalajace 13 przesuwa sie do polozenia uwidocznionego na fig. 3, ogranicza¬ jacego wielkosc przyjmowanego przez elastycz¬ ny beben C ksztaltu stozka.Tasma 3 moze byc umieszczona w dowolny sposób na dystansowych listwach 2 ukladu li- nowo-nosnego. Zgodnie z przykladem pokaza¬ nym na fig. 3, tasma jest umieszczona na li¬ stwach 2 zaopatrzonych w wystepy 18. Tasma 3, która jest zamocowana srubami do tych wy¬ stepów 18, tworzy w ten sposób korzystne koryto do transportu materialów sypkich.Beben zwrotny D sklada sie z dwóch tarcz 19 ulozyskowanych na wale 20, zaopatrzonych w pierscienie 21, na których opieraja sie liny nos¬ ne 1 i w obrzeze prowadnicze 22,, oraz z luzno i niezaleznie ulozyskowanego na wale 20 sro4- kowego bebna 23 zaopatrzonego w &^& yt%- — 3 ~rkonany z blachy lub listew. Tasma 3 prze¬ nosnika opiera sie na niezaleznie ulozyskowa- nym bebnie srodkowym, dzieki czemu eliminu¬ je sie szkodliwe naprezenia jakie moglyby byc przenoszone z ukladu linowego.Gdy podczas pracy przenosnika jeden z lino¬ wych pierscieni nosnych 1 jest bardziej napie¬ ty, elastyczny napedowy beben C natychmiast automatycznie wyrównuje napiecie w drugim pierscieniu. Odbywa sie to dzieki przegubowo osadzonym róznicowym ramionom 14 bebna C, które wówczas nadaja temu bebowi ksztalt stozka, przy czym srednica najmniejsza wyste¬ puje po stronie X zaznaczonej na fig. 5, gdzie lina zostala wiecej obciazana. Po stronie Z srednica bebna napedowego ulegnie zwieksze¬ niu i dzieki temu nastepuje wyrównanie wspól¬ czynnika tarcia lin o plyty biezników i wyrów¬ nanie napiecia w obydwóch nosnych pierscie¬ niach linowych. Tak wiec liny nie moga sie przesuwac na bebnie wzgledem siebie i uklad linowy pozostanie zawsze w równowadze co jest podstawowym warunkiem pracy przenosnika.Jak liczne doswiadczenia wykazaly, wystarczy aby zaistniala minimalna róznica wielkosci srednic w podstawach, stozka, by wyrównac nawet bardzo wielkie róznice w naprezeniach linowych pierscieni nosnych 1 wystepujace tak czesto podczas pracy przenosnika. Wynika to stad, ze dlugosc i predkosc obwodowa jednej strony bebna zwieksza sie lub zmniejsza wprost proporcjonalnie do naprezen liny wystepujacych po jego drugiej stronie. F&y dotychczasowych bebnach, w przypadku obciazenia jednej liny lub niejednakowej ich dlugosci, wspólczynnik tarcia dla tej liny byl wiekszy tak, ze pozostala lina miala wiekszy poslizg. Nawet najmniejsza róznica w poslizgu obu pierscieni linowych, po¬ wodowala zwichniecie ukladu linowego zlaczo¬ nego luzno listwami dystansowymi 2 i awarie przenosnika.Przy stosowaniu przenosników linowo-tasmo- wych o dlugosciach dochodzacych do kilkuset metrów lub paru kilometrów, opisany wyzej elastyczny beben napedowy moze okazac sie nie wystarczajacy do wyrównywania wyste¬ pujacych napiec lin, a zwlaszcza chwilowych miejscowych przesuniec liny pomiedzy poszcze¬ gólnymi srodkowymi podporami. Zreszta nie jest wskazane, aby wystepowaly zbyt duze przechylenia bebna-, gdyz tasma przyjmuje wó¬ wczas mniej korzystne polozenie dla transpor¬ towanego materialu. W tym przypadku, wyna¬ lazek przewiduje zastosowanie dodatkowej re¬ gulacji napiec. Oprócz regulacji wynikajacej z wahliwie osadzonych ramion 14, beben ma jeszcze jedno urzadzenie regulujaee znajdujace sie bezposrednio na tych ramionach. Zamiast stalych biezników, ramiona 14 sa zaopatrzone w biezniki obrotowe wykonane z prowadniczych krazków 24. Krazki te zaopatrzone w ogranicz¬ niki 25 sa osadzone na oddzielnych walkach 26 i 27 polaczonych ze soba kolami zebatymi 28 tak, ze obrót tych krazków odbywa sie w kie¬ runkach przeciwnych. Jednoczesnie na walkach 26 i 27 sa ulozyskowane niezaleznie obrotowo walki 29 podtrzymujace tasme 3. Podczas nor¬ malnej pracy przenosnika, gdy obydwa nosne pierscienie linowe zachowuja jednakowe na¬ prezenia, krazki 24 nie obracaja sie. Z chwila jednak zaistnienia róznic, wystepuje chwilowa zmiana srednic po stronie X i Z bebna, *oraz po stronie napinajacej minimalny ruch krazka 24 w kierunku strzalki P zaznaczonej na fig. 5, a po drugiej stronie przeciwnie, w kierunku strzalki T tak, ze naprezenia synchronizuja sie i liny w obydwu pierscieniach nosnych docho¬ dza do stanu równowagi. Praktycznie podczas zaistnienia róznic w naprezeniach lin, zaczynaja dzialac jednoczesnie obydwa uklady regulacyj¬ ne bebna, które odpowiednio sie wywazaja i uzupelniaja. Tak wiec beben napedowy we¬ dlug wynalazku ma duzy zakres regulowania naprezen w linach nosnych, przy tym jest spra¬ wny i czuly nawet na najmniejsze odchylenia od stanu równowagi w ukladzie linowym. PL