Opublikowano dnia 26 sierpnia 1963 r.POLSKIEJ RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ OPIS PATENTOWY Duroplast Aktiengesellschaft Chur, Szwajcaria Nr47174 KI. 3fr-ari9Z07 KI. internat. B 29 b Sposób natryskiwania ulwardzalnych duroplaslowych zywic sztucznych z wlóknami zbrojacymi i ewentualnie z wypelniaczami oraz urzadzenie do stosowania tego sposobu Patent trwa od dnia 2 lutego 1960 r.Wynalazek dotyczy sposobu natryskiwania utwardzalnych duroplastowych zywic sztucz¬ nych z wlóknami zbrojacymi i ewentualnie z wypelniaczami oraz urzadzenia do stosowania tego sposobu.Odpowiednimi tworzywami sztucznymi tego rodzaju, sa wszystkie opracowane w ostatnich latach tak zwane zywice odlewane na przy¬ klad nienasycone zywice poliestrowe, zywice etoksylinowe, zywice melaminowe i moczniko¬ we, zywice fenolowe, zwiazki silokonowe, ko¬ polimery na bazie butadienu i styrenu oraz wszystkie inne polimery mieszane zdolne do wtryskiwania i inne tworzywa sztuczne, które mozna utwardzic katalitycznie lub termicznie przy czasteczkowym usieciowaniu (crosslinking).Te tworzywa sztuczne znalazly zastosowanie we wszystkich galeziach przemyski, z powodu ich nadzwyczajnych wlasciwosci mechanicznych, chemicznych i elektrycznych.Od czasu zastosowania tych substancji w po¬ staci zdolnej do odlewania lub wtryskiwania, specjalnie korzystne okazalo sie wytwarzanie wiekszych ksztaltek samonosnych i sztywnych mechanicznie, jak na przyklad karoserii samo¬ chodowych, kadlubów lodzi itp. przez zwia¬ nie tworzywa sztucznego z elementami stano¬ wiacymi zbrojenie. Zwlaszcza przez wprowa¬ dzenie wlókien szklanych itp. do duroplastu, powstaja warstwy o nadzwyczaj korzystnych wlasciwosciach mechanicznych, które zasadni¬ czo róznia sie od dotychczas znanych two¬ rzyw warstwowych, otrzymywanych przez za¬ stosowanie tworzywa sztucznego i wypelniaczy do wlókien.Do wytwarzania warstw izolujacych w ro¬ dzaju filcu juz dawniej nanoszono wlókna i srodki wiazace na podklad, przy czym w ta¬ kiej warstwie powstawalo mnóstwo zamknie¬ tych pecherzyków powietrznych, które w tymprzypadku byly pozadane. Przy wytwarzaniu zwartych i sztywnych mechanicznie wyrobów lub tworzyw warstwowych z duroplastów zbro¬ jonych wlóknem, uwazano z tego powodu spo¬ sób wtryskowy za nieodpowiedni, gdyz, w tym przypadku nie jest wskazane powstawanie pe¬ cherzyków powietrza, i ze za pomoca znanych sposobów wtryskiwania lub urzadzen wtry¬ skujacych, nie mozna bylo uzyskac dostatecz¬ nie jednorodnego wzajemnego zmieszania po¬ szczególnych skladników duroplastu ani ich zmieszania z wlóknami zbrojacymi i ewentu¬ alnie z wypelniaczami. Zazwyczaj postepowalo sie w ten sposób, ze odpowiednie maty z wló¬ kien wstepnie formowano, a nastepnie nasy¬ cano tworzywem sztucznym (Preform-Verfa- hren), a równiez stosowane byly sposoby, po¬ dobne do wymienionego pod nazwa „Handauf- lege-Verfahren" (sposób nakladania recznego).Wszystkie te sposoby wykazuja caly szereg niedogodnosci technicznych i sa nieekonomicz¬ ne lub nie daja sie stosowac przy wytwarza¬ niu wiekszych elementów takich jak kadluby lodzi, wanny itp.Przy natryskiwaniu duroplastów, istotnym zagadnieniem jest jednorodne zmieszanie sklad¬ ników wytwarzanej warstwy. Poniewaz w wiekszosci duroplastów nieodwracalny proces utwardzania zostaje co najmniej zapoczatko¬ wany lub przyspieszony katalitycznie, istnieje wiec obawa, ze mieszanina skladników zywicy z katalizatorem i ewentualnie z dodatkiem przyspieszacza, zacznie utwardzac sie w nie¬ pozadany sposób przed zakonczeniem przerób¬ ki. Takie mieszaniny mozna wiec sporzadzac w ich ostatecznym stosunku zmieszania, do¬ piero bezposrednio przed przeróbka, przy-czym konieczne jest jednorodne zmieszanie celem unikniecia zastosowania nieekonomicznie du¬ zego nadmiaru katalizatora. Wazne jest równiez przy tym to, azeby wszystkie wlókna zbrojace i ewentualnie wypelniacz, zostaly otoczone mie¬ szanina skladników zywicy, niezaleznie od kie¬ runku pracy tak, aby nie wystepowaly straty materialowe.Jezeli skladniki zywicy i material zbrojacy nie sa jednorodnie zmieszane, to powstajaca warstwa nie utwardza sie równomiernie, co moze spowodowac nierównomierne wlasciwosci produktu, a nawet jego calkowita nieuzytecz- nosc.Niniejszy wynalazek dotyczy sposobu i u- rzadzenia, które umozliwiaja otrzymywanie warstw lub samonosnych czesci ksztaltowa-, nych o dowolnej wielkosci z duroplastów, zbro¬ jonych wlóknami, ewentualnie z wypelniaczem, przez natryskiwanie tych skladników. Umoz¬ liwione jest wiec wytwarzanie* tych warstw ze skladników zywicy, które utwardzaja sie przy zmieszaniu z równoczesnym czasteczko¬ wym usieciowaniu, przy czym praca zastoso¬ wanego urzadzenia, nie jest zaklócona przez twardniejaca mieszanine skladników zywicy.Sposób wedlug wynalazku odznacza sie tym, ze co najmniej dwa rózne skladniki zywicy miesza sie ze soba calkowicie i równomiernie w pierwszej strefie mieszania urzadzenia natry¬ skowego, po czym mieszanina ta zostaje zmiesza¬ na z cietymi wlóknami zbrojacymi i ewentualnie z wypelniaczem w drugiej strefie mieszania w taki sposób, ze mieszanina skladników zywicy równomiernie powleka wlókna i wypelniacze, przy czym ilosci poszczególnych skladników zywicy, wlókien zbrojacych i ewentualnie wy¬ pelniaczy, mozna dowolnie zmieniac podczas natryskiwania. Jako pierwsza strefe mieszania nalezy rozumiec przestrzen, do której reagu¬ jace ze soba skladniki tworzywa sztucznego wchodza w stanie niezmieszanym a wychodza w stanie zmieszanym. Druga strefe mieszania stanowi przestrzen, do której wchodza zmie¬ szane ze soba skladniki tworzywa sztucznego, jak tez wlókna i ewentualnie wypelniacze*, w niej wzajemnie sie mieszaja i wychodza z niej w stanie zmieszanym. Dzieki temu osiaga sie to, ze skladniki zywicy zostaja najpierw ze soba dokladnie zmieszane a nastepnie równo¬ miernie pokrywaja wlókna zbrojace i ewen¬ tualnie obecny wypelniacz, przy czym t;e warun- / ki mieszania moga byc zachowane równiez wte¬ dy, gdy strumien rozpylajacy jest skierowany poziomo na prostopadla sciane albo prostopadle do góry, przy czym nie wystepuja straty materia¬ lowe, które bylyby wywolane brakiem albo nie¬ dostatecznym pokryciem wlókien lub wypelnia¬ czy mieszanina zywicy.Te ostatnio wymienione zalety, które osiaga sie dzieki wynalazkowi, sa szczególnie wazne przy natryskiwaniu warstw na plaszczyzny sto¬ sowane w budownictwie. W tym przypadku dalsza zalete wynalazku stanowi to, ze natry¬ skiwanie warstwy mozna przeprowadzac rów- nierz w niekorzystnych warunkach klimatycz¬ nych (ruchy powietrza), zwlaszcza wtedy, kiedy zgodnie z korzystna postacia wykonania urza¬ dzenia wedlug wynalazku, urzadzenie natry¬ skowe jest otoczone oslona, otaczajaca obyd¬ wie strefy mieszania, W celu praktycznego wykonania wynalazku — 2 —stosuje sie szereg srodków zaradczych, w celu . pokonania trudnosci praktycznej przeróbki wy¬ nikajacych z rodzaju przerabianego materialu.Do tych trudnosci nalezy zaliczyc miedzy in¬ nymi sklonnosc wlókien zbrojonych do zbijania sie, na skutek elektrostatycznego naladowania.Moze to doprowadzic do tego, ze ciete wlókna zbrojace wyjda ze strefy zmieszania w po¬ staci zwartej lub rozluznionej i utrudnia prze¬ prowadzenie sposobu wedlug wynalazku. Dos¬ wiadczenia wykazaly, ze w tym przypadku nie sa skuteczne, znane z przemyslu papierniczego i tworzyw sztucznych metody zapobiegania na¬ ladowaniu statycznemu, za. pomoca wysokiego napiecia lub jonizowania. Wynalazek przewi¬ duje wiec szereg srodków'zastepczych w celu ominiecia tych trudnosci.Sposób i urzadzenie wedlug wynalazku sa szczególowiej opisane na podstawie rysunku, przedstawiajacego kilka postaci wykonania, przy czym fig. 1 uwidocznia schematycznie u- rzadzenie do ciecia wlókien wraz z wentyla¬ torem, fig. 2 — zasilany woda uklad komór powietrznych do regulowania wilgotnosci stru¬ mienia powietrza przenoszacego wlókna, fig. 3 — schematycznie mechanizm tnacy z injek- torowym przenoszeniem wlókien, fig. 4, 5 i 6 uwidoczniaja rózne odmiany wykonania me¬ chanizmu tnacego, fig. 7 — uwidocznia reczny . pistolet natryskujacy w polaczeniu z urzadze¬ niem tnacym, fig. 8 — czesciowy przekrój dy¬ szy mieszajacej ze sterowaniem i otaczajaca komora mieszania, fig. 9 — konstrukcyjna od¬ miane dyszy mieszajacej, uwidocznionej na fig. 8, fig. 10 — dysze iglicowa sterowana za po¬ moca przepony, fig. 11 — schematycznie uklad dalszej odmiany wykonania urzadzenia natry¬ skujacego, fig. 12 — pistolet natryskujacy z wbudowany na stale mechanizmem tnacym wlókna, fig. 13 — urzadzenie natryskujace z , urzadzeniem dozujacym, fig 14. — dalsza kom¬ binacje urzadzenia natryskujacego z urzadze¬ niem zasilajacym, fig. 15 — inny uklad dysz urzadzenia natryskujacego, a fig. 16 — dalsza odmiane pistoletu natryskujacego.Fig. 1 przedstawia wentylator 1 polaczony z urzadzeniem 2 do ciecia wlókien, zawiera¬ jacym napedzany silnikiem walec transporto¬ wy 3 i lezacy na nim przeciwwalec 4. Przed nim znajduje sie oddzielnie napedzany równiez silnikiem walec nozowy i wspólpracujacy z nim przeciwwalec 6 powleczony tworzywem sztucznym odpornym na scieranie. Walce tran¬ sportowe 3 i 4 odprowadzaja pasma wlókien 7 z cewek 8. Po przejsciu pasm wlókien przez prowadnice 9, pasma te zostaja chwytane przez walce nozowe. Zmieniajac liczbe obrotów wal¬ ca transportowego 3 i walca nozowego 5 mozna dowolnie regulowac i ustalac ilosc oraz dlu¬ gosc cietych wlókien. Pociete wlókna przecho¬ dza poprzez króciec 10 do weza 11, prowadza¬ cego do pistoletu natryskujacego. Jezeli wy¬ stepuja szkodliwe naladowania elektrostatycz¬ ne, wówczas do otworu ssacego 12 wentylatora 1 podlacza sie przedstawione schematycznie na fig. 2 urzadzenie klimatyzacyjne, którego oslo¬ na 13 jest czesciowo wypelniona woda. Zassa¬ ne powietrze plynie w kierunku strzalek przez kanaly, utworzone przez scianki dzialowe 14 i przez czesciowo znajdujace sie w wodzie za¬ suwy 15. Zasuwy 15 sa wykonane z wsiakli- wego materialu ceramicznego lub z polaczo¬ nych ze soba dziurkowanych blach, lub z tka¬ nin drucianych z posrednia wkladka z mate¬ rialu wsiakliwego, na przyklad z bibuly. Zasu¬ wy 15 mozna dowolnie wyciagac, wobec czego odpowiednio do liczby zasuw mozna regulowac stapien wilgotnosei powietrza wchodzacego do urzadzenia tnacego.Fig. 3 uwidocznia schematycznie urzadzenie tnace, z którego przeciete wlókna zostaja odcia¬ gane za pomoca dyszy 11 dzialajacej na zasadzie inzektora. Tak jak na fig. 1, urzadzenie tnace 2 jest zaopatrzone w pare walców transporto¬ wych 3 i 4 oraz w walec podtrzymujacy noze 18, jak tez w przeciwwalec 6. W króccu odpro¬ wadzajacym 16 wykonanym podobnie do in¬ zektora, umieszczona jest dysza 17. Wychodza¬ cy z tej dyszy strumien sprezonego powietrza, wytwarza w oslonie urzadzenia tnacego pod¬ cisnienie, które odsysa pociete wlókna.Po przejsciu wlókien przez dysze, wychodza- cy z dyszy 17 strumien powietrza chwyta je i wydmuchuje poprzez waz 11 do pistoletu natryskujacego. Jezeli wystepuja ladunki elek¬ trostatyczne, wówczas do krócca zasysajacego 19 urzadzenia tnacego podlacza sie urzadzenie klimatyzacyjne, przedstawione na fig. 2. Mozna takze polaczyc inzektór bezposrednio z pisto-, letem natryskujacym tak, ze wlókna dzieki podcisnieniu zostaja zasysane do pistoletu, z którego sa wydmuchiwane przez strumien spre¬ zonego powietrza.Jezeli stosuje sie konstrukcje przedstawiona schematycznie na fig. 1, wówczas konieczne jest specjalne wykonanie urzadzenia do ciecia wlókien, w celu osiagniecia przeplywu wló¬ kien bez zaklócen.Fig. 4 przedstawia urzadzenie do ciecia wló¬ kien skonstruowane wedlug wynalazku. Wy- — 3 —sylany z wentylatora strumien powietrza ude¬ rza na zebro prowadzace 20, które rozdziela strumien powietrza i tworzy dwa kanaly. Aze¬ by zapobiec osadzaniu sie wlókien pod walcem 6, zebro prowadzace 20 jest zaopatrzone w dol¬ nej swej czesci w szczeline 21 i jezyczek 22, dzieki czemu czesc powietrza przeplywajacego przez dolny kanal zostaje odprowadzona w kierunku walca 6. W ten sposób unika sie szkodliwego odkladania sie wlókien. Pasma wlókien wchodza przewodem wprowadzajacym 23, do urzadzenia tnacego skad pociete prze¬ chodza poprzez króciec wyjsciowy 10 do weza 11 prowadzacego do pistoletu natryskujacego.Na fig. 5 i 6 przedstawiono uproszczone po¬ stacie wykonania urzadzenia do ciecia wlókien.W urzadzeniu wedlug fig. 5 sa tylko dwa wal¬ ce, a mianowicie walec nozowy 5 i jego prze¬ ciwwalec 6. Pasma wlókien przechodza do pary walców rura doprowadzajaca 23. Urzadzenie to wymaga wysokiej liczby obrotów napedzanego walca nozowego, azeby przy kazdym pojednczym cieciu mozna bylo porwac pasmo wlókna dosta¬ tecznie daleko.Fig. 6 przedstawia podobnie pracujace urzar dzenie tnace, do którego dolaczony jest kra¬ zek dociskowy 24, przytrzymujacy pasmo wló¬ kien. Przy cieciu pasm wlókien przez obraca¬ jace sie noze 18, przeciwwalec 6 zostaje kazdo¬ razowo uderzony i dalej obracany. Krazek do¬ ciskowy 24 zapobiega poslizgowi pasma wló¬ kien 7 i powoduje, ze pasmo to jest równo¬ miernie odciagane.Wedlug wynalazku mozliwe jest równiez skonstruowanie lekkiego, recznego urzadzenia natryskowego, przy stosowaniu którego mozna prowadzic równiez wlókna w strumieniu po¬ wietrza i je natryskiwac z uniknieciem strat materialowych i z wyraznym ograniczeniem krawedzi warstw. Fig. 7 przedstawia takie re¬ czne urzadzenie natryskowe.Uklad krazków podtrzymuje urzadzenie do ciecia wlókien 2, które moze byc przesuwane w dowolnym kierunku. Jest ono zaopatrzone w walec transportowy 3, walec nozowy 5 i w przeciwwalec 6. Walec 3 napedzany jest bez¬ posrednio za pomoc silnika przedstawionego na rysunku, który z kolei napedza poprzez lan¬ cuch 25 walec nozowy 5. Urzadzenie do ciecia wlókien 2 jest zamkniete pokrywa 26 i zawie¬ ra cewke 8 z pasmami wlókien (Roying). Pa¬ smo wlókien 7 zostaje doprowadzone do wal¬ ca nozowego 5, gdzie zostaje pociete. Urzadze¬ nie tnace 2 jest polaczone z dmuchawa za po¬ moca elastycznego przewodu 27, który dopro¬ wadza silny strumien powietrza do urzadzenia tnacego. Strumien powietrza porywa ze soba pociete wlókna i przenosi wezem 11 do pisto¬ letu . natryskujacego 28, uruchamianego za po¬ moca spustu 29.Nastepnie wlókna przechodza do pierscienio¬ wego kanalu 30 i wchodza w postaci strumie¬ nia pierscieniowego do komory 31 gdzie lacza sie z rozpylonymi mieszaninami zywicy. Obie mieszaniny zywicy doprowadzane sa do pisto¬ letu dwoma oddzielnymi wezami i wchodza poprzez kolejno po sobie umieszczone laczniki do obydwu rur 32 doprowadzajacych zywice, z których jedna jest widoczna na rysunku.Rury 32 maja ujscie w glowicy 33 komory mie¬ szania, która to glowica swoja konstrukcja i sposobem dzialania odpowiada urzadzeniu u- widocznionemu na fig. 8. Mozna jednak sto¬ sowac równiez inny system dysz na przyklad pokazany na fig. 11. Potrzebne do rozpylania zywicy sprezone powietrze doprowadza sie do pistoletu przylaczem 34.Azeby mozna bylo w natryskiwanej miesza¬ ninie wlókna j. zywica dowolnie ulozyc pasma z wlókien szklanych, pistolet natryskujacy mozna zaopatrzyc w uchwyt 35 szpuli, wychy^- lajacy sie o 90° i podtrzymujacy szpulke 36 dla pasma wlókien. Pasmo wlókna 37 sciag¬ niete ze szpuli 36 w celu dodatkowego zwiek¬ szenia wytrzymalosci, moze byc umieszczone w dowolnym kierunku w natryskiwanym la- - minacie i moze byc przez niego pokryte.Do natryskiwania kilku skladników zywic, wlókien szklanych i wypelniaczy opracowano rózne rodzaje specjalnych pistoletów. Fig. 8 przedstawia pistolet z komora mieszania do przeróbki mieszanin zywic utwardzajacych sie na zimno. Przedstawiony pistolet uruchamia sie za pomoca sprezonego powietrza. Opisane pisto¬ lety mozna oczywiscie uruchomic tez recznie za pomoca spustu.Mieszaniny zywic na przyklad katalizowana zywica poliestrowa oraz zywica zadana przys¬ pieszaczem, wchodza oddzielnie do przylaczy 38 i 39 dla zywicy i do przewodów dyszowych 40 i 41. Dysze 42 i 43 zostaja zamkniete albo otwarte za pomoca iglic dyszowych 44 i 45.Iglice dyszowe sa uszczelnione za pomoca tule¬ jek uszczelniajacych 64, sa odprowadzane na zewnatrz i polaczone ze soba oraz z tlokiem 47 w komorze cylindrycznej 48 za pomoca mo¬ stka 46. Jezeli przewodem 49 plynie do komory 48 sprezone powietrze, wówczas otwieraja sie zawory dysz dla zywicy. Przy wylaczeniu spre¬ zonego powietrza, zawory zamykaja sie na sku- — 4 —tek dzialania sprezyny. Przy otwartych dy¬ szach dla zywicy obydwa skladniki zywicy do¬ prowadzane sa przez kanaly 51 i lacza sie oraz mieszaja w komorze 52.Potrzebne do rozpylania zywicy sprezone powietrze wchodzi przelaczem 53 do przestrze¬ ni 54 (fig. 9) i przez pare otworów 55 do ko¬ mory 56 pokrywy powietrznej 57. Po przejsciu przez szczeline powietrzna miedzy pokrywa 57 i glowica 58 dyszy strumien powietrza chwyta plynaca z komory 52 mieszanine zywicy i roz¬ pyla ja. Doprowadzone przylaczem 59 ciete wlókna lacza sie przy tym z rozpylona zywi¬ ca i mieszaja sie z nia. Rozpylona mieszanine zywicy wprowadza sie przy tym od wewnatrz do pierscieniowego strumienia wlókien. Mozna tez równoczesnie wprowadzac do mieszaniny wlókno-zywica wypelniacze, na przyklad pia¬ sek krystaliczny kwarc, granulowany korek, lin- ters itci. poprzez przewidziane do tego celu przylacze 60.W celu unikniecia w komorze 52 po zam¬ knieciu dysz utwardzania sie resztek zywic, które po zmieszaniu w komorze 52 staly sie zdolne do reakcji, wydmuchuje sie je po zam¬ knieciu dysz za pomoca sprezonego powietrza.Osiaga sie to za pomoca tloka 61. Przy otwar¬ tych dyszach dla zywicy glowica 62 zamyka kanaly powietrzne 63, a przy zamknietych dy¬ szach glowica 62 otwiera kanaly powietrzne* 63, wskutek czego sprezone powietrze przedostaje sie z kanalu 50 do przeznaczonego dla zywicy kanalów 51 a z nich do komory 52, gdzie usuwa resztki zywicy.Pistolety natryskowe sa na ogól zaopatrzone w zawory iglicowe. Podporzadkowane im igli¬ ce dyszowe sa odprowadzone na zewnatrz i zo¬ staja poruszane za pomoca spustu albo pneu¬ matycznie lub elektromagnetycznie.Poniewaz iglice dyszowe trzeba prowadzic przez rury doplywowe wypelnione natryski¬ wanym materialem, niezbedne jest dotychczas uszczelniane za pomoca tulejek uszczelniaja¬ cych, które powoduja czesto zaklócenia. Przy luznym uszczelnieniu tulejek wystepuja nie¬ szczelnosci i wycieki, a jezeli uszczelnienie jest za mocno przyciagniete, iglica zacina sie, i dy¬ sza nie jest calkowicie zamykana albo nie jest calkowicie otwierana. Zaklócenie to wystepuje czesto na skutek tego, ze material natryskowy zdolny do utwardzania, na przyklad katalizo¬ wana zywica poliestrowa polimeryzuje w usz¬ czelnieniu tulejek i blokuje iglice dyszowe.W pistoletach natryskowych sterowanych spre¬ zonym powietrzem klopotliwe jest doprowa¬ dzanie do pistoletu dwóch oddzielnych prze¬ wodów do sprezonego powietrza, mianowicie przewodu dla powietrza sterujacego w celu uruchomienia dysz i przewodu dla powietrza rozpylajacego. W znanych dotychczas pistole¬ tach niedogodne jest równiez zamykanie dysz natryskowych naciskiem sprezyny. Przy otwar¬ ciu konieczne jest przy tym pokonanie tego nacisku sprezyny, który musi byc stosunkowo duzy, azeby osiagnac szczelne zamkniecie dysz.Wszystkie te niedogodnosci i trudnosci zo¬ staja usuniete za pomoca ponizej opisanej kon¬ strukcji dotyczacej nowego sterowania dysz, przedstawionej na fig. 10.Oslona wzglednie korpus 65 pistoletu jest zaopatrzony w przylacze 38, poprzez które do¬ prowadza sie zywice pod cisnieniem do prze¬ wodu 41 zaopatrzonego na koncu w glowice 66.Glowica dyszy zaopatrzona jest w swej dol¬ nej czesci 67 w szczeliny, na przyklad w ksztal¬ cie korony, przez które moze doplywac clo dy¬ szy material natryskowy, gdy iglica dyszy jest cofnieta, jak przedstawione to jest na rysunku.Przepona 65 jest wykonana z materialu ela¬ stycznego, odpornego na rozpuszczalniki na przyklad na bazie fluorowanych liniowych ko¬ polimerów albo z innego tworzywa sztucznego.Moze ona jednak byc wykonana takze z ma¬ terialu nieelastycznego na przyklad z metalu lub stali, jezeli zaopatrzy sie ja w znany spo¬ sób w koliste rowki.Iglica dyszowa 44 jest prowadzona w zao¬ patrzonej w szczeliny czesci 67 glowicy 66 a z drugiego konca jest polaczona na stale z prze¬ pona 68. Wsrubowana w korpus 65 pistoletu czesc 69 z pierscieniem posrednim 70 przyci¬ ska szczelnie do scianki korpusu 65. W kor¬ pusie 65 pistoletu znajduje sie cylindryczny otwór 71, w którym porusza sie tlok sterujacy 72. Tlok sterujacy jest czesciowo odsadzony w czesci 79 a na dole jest zaopatrzony w piers¬ cieniowy rowek 80. Sruba 73 sluzy do ograni¬ czenia przeswitu otworu iglicy dyszowej 44, a tym samym do regulowania mocy natryski¬ wania. Sterowanie dyszowe dziala nastepuja¬ co: Podczas, gdy tlok sterujacy jest zamkniety, co jest zaznaczone w otworze cylindrycznym 11 linia kreskowana — komora 74 jest polaczona poprzez kanal rowkowy i otwory 75 z prze¬ wodem doprowadzajacym sprezone powietrze z przylacza 53. Poniewaz tlok 72 scisle zamyka kanal 76 z otworami 77, wobec tego, komora 74 znajduje sie pod pelnym cisnieniem do¬ prowadzanego sprezonego powietrza, a prze- — 5 —pona 68 zostaje wypchnieta do góry przez igli¬ ce dyszowa 44, przy czym dysza 66, jest wte¬ dy zamknieta. Gdy tlok sterujacy 72 zostanie przyciagniety do pozycji przedstawionej na rysunku, wówczas komora 74 polaczona jest z powietrzem zewnetrznym poprzez kanal 76 i otwory 77 jak tez poprzez rowek pierscienio¬ wy 80 i uwolniona jest calkowicie od dziala¬ nia cisnienia. Poniewaz material natryskowy doprowadza sie do dyszy ze zbiornika zapa¬ sowego pod cisnieniem, zywica wchodzaca do przylacza 38 cisnie na przepone 68 i wtlacza ja na dól za pokioca iglicy dyszowej 44, az do osiagniecia pozycji sruby 73 tak, ze material natryskowy moze przejsc przez wolna glowi¬ ce 66 do dyszy. Material natryskowy na przy¬ klad zywica poliestrowa i inne, przy wyjsciu z glowicy 06 zostaje pochwycony i rozpylony przez strumien sprezonego powietrza, który odplywa z przylacza 53 poprzez kanaly 71 i 54 i poprzez pierscieniowa szczeline 78 utworzona przez pokrywe 57.Jezeli sruba uszczelniajaca 73 jest umiesz¬ czona z boku, mozna wtedy przeprowadzic igli¬ ce 44 przez pokrywe 69 i zaopatrzyc w reczny uchwyt. Dzieki temu mozna uruchomic recz¬ nie iglice 44, zwlaszcza wtedy, gdyby cisnienie zywicy w przestrzeni 41 albo cisnienie powie¬ trza rozpylajacego w przestrzeni 74 nie wystar¬ czyloby do przestawienia iglicy.Fig. 10 przedstawia dla uproszczenia jedna tylko dysze do natryskiwania jednego sklad¬ nika. W urzadzeniu natryskowym laczy sie w jedna calosc co najmniej dwa takie uklady dysz do natryskiwania co najmniej dwóch skladników, na przyklad katalizowanej zywicy poliestrowej i zywicy poliestrowej z domiesz¬ ka przyspieszacza. Zaznacza sie jednak, ze te¬ go rodzaju sterowanie dysz zasadniczo moze byc z korzyscia zastosowane do urzadzen na¬ tryskowych z jednym tylko skladnikiem.Fig. 11 przedstawia inna postac wykonania pistoletu natryskowego, z którego rozpyla sie dwa rózne skladniki, które bezposrednio po wyjsciu z dysz mieszaja sie ze soba i dopiero wtedy wchodza do pierscieniowego strumienia powietrza niosacego wlókna.Z urzadzenia tnacego nie przedstawionego na rysunku wchodza niesione strumieniem po¬ wietrza pociete wlókna do kanalu pierscienio¬ wego 30 miedzy rure zewnetrzna 81 i rure we¬ wnetrzna 82 poprzez przylacze 59. Rura 82 o- bejmuje uklad dysz, skladajacy sie z obydwu rur 40 i 41 z glowicami dyszowymi 66 i 66a.Do rur 40 i 41 wprowadza sie pod cisnie¬ niem natryskiwane skladniki ze zbiorników wezami nie przedstawionymi na rysunku, przy czym do rury 40 wprowadza sie katalizowana zywice poliestrowa albo zywice epoksydowa, a do rury 41 wprowadza sie zywipe potrakto¬ wana przyspieszaczem lub utwardzaczem.Iglice dyszowe 44 i 45 zamykaja wzglednie otwieraja otwory wylotowe w glowicach dy¬ szowych 66 i 66a. Potrzebne do rozpylania sprezone powietrze wprowadza sie przewodem 83, a po wyjsciu ze szczelin pierscieniowych 78 i 78a rozpyla ono skladniki wychodzace z dysz 66 i 66a. Przy glowicach dyszowych 66 i 66a znajduja sie umieszczone naprzeciw siebie boczne dysze powietrzne 84 i 85. Stru¬ mien powietrza wychodzacy z bocznych dysz, kierowany jest na rozpylone zywice wychodzace z dysz 66 i 66a, które laczy sie ze soba na naj¬ krótszej drodze zanim jeszcze spotkaja sie z wlóknami wychodzacymi z kanalu pierscienio¬ wego 30 na skutek czego nastepuje dokladne ich zmieszanie. Dopiero po takim wymieszaniu trafiaja obydwa skladniki do pierscienio¬ wego strumienia wlókna, w którym zostaja zmieszane z wlóknami, zanim znajda sie na podlozu podlegajacym nawarstwieniu. Wedlug wynalazku mozna zmieszac równoczesnie nie tylko dwa skladniki srodka wiazacego z cie¬ tymi wlóknami na przyklad z wlóknami szkla¬ nymi, lecz mozna takze równoczesnie dopro¬ wadzic wypelniacze jako skladnik czwarty. Do tego celu sluzy dysza 86, do której doprowadza sie równiez za pomoca strumienia powietrza wypelniacze takie jak na przyklad kwarc kry¬ staliczny, krede, maczke pumeksowa lub inne substancje mineralne czy roslinne.Fig. 12 przedstawia reczne urzadzenie na¬ tryskowe, polaczone z urzadzeniem do ciecia wlókien. Walec transportowy 3 jest polaczony z nie przedstawionym na rysunku silnikiem elektrycznym lub powietrznym, a poprzez lan¬ cuch 25 biegnacy poza oslona jest napedzany równoczesnie walec nozowy 5. W komorze 123t które zweza sie do przodu lejkowato znajduja sie jedna za druga rury 40 i 41 doprowadza¬ jace zywice. Na rysunku widoczna jest rura 40, oraz uklad dysz, który na fig. 7 sklada sie równiez z dwóch dysz umieszczonych jedna za druga, z których na rysunku przedstawiono tylko 66. Sprezone powietrze przedostaje sie do urzadzenia natryskowego poprzez przylacze 34. Przy uruchamianiu spustu 29 otwarty zo¬ staje zawór, który doprowadza do dysz 66 i 66a potrzebne do rozpylania zywicy powietrze i u- mozliwia wejscie sprezonego powietrza do ka- — 6 —nalu pierscieniowego 122. Równoczesnie zo¬ staja otwarte zawory iglicowe dysz dla zywi¬ cy, a do silnika elektrycznego, nie przedsta¬ wionego na rysunku, zostaje doprowadzony poprzez styk prad plynacy z przewodu 100, który napedza walec. Przy napedzaniu wal¬ ców 3 i 5 silnikiem powietrznym styk i prze¬ wód 100 sa zbedne, a potrzebne do napedu sil¬ nika sprezone powietrze, zostaje pobrane z wbudowanego zaworu. Jezeli wiec spust 29 zostaje przycisniety, wówczas zostaje urucho¬ mione urzadzenie do ciecia wlókien, które po¬ ciete wpadaja do komory 123. Równoczesnie zostaja otwarte dysze dla zywicy, do których doplywa powietrze rozpylajace, mieszanine zy¬ wic. Poniewaz do kanalu pierscieniowego 122 utworzonego przez rure 124 doplywa równiez powietrze, wobec tego w komorze 123 wytwa¬ rza sie silne podcisnienie, które zasysa pociete wlókna i wyrzuca je pierscieniowo z koncówki 16. Strumienie rozpylonej zywicy wychodzace z glowic 66 i 66a (ta ostatnia nie przedstawiona na rysunku) zostaja za pomoca wychodzacego powietrza z bocznych dysz 84 i 85 (dysza 85 nie uwidoczniona na rysunku) natychmiast po¬ laczone i po calkowitym zmieszaniu wchodza do pierscieniowego strumienia wlókien. Moz¬ na takze zastosowac przedstawiona na fig. 8 dysze z komora mieszania, w której to oby¬ dwa skladniki zywicy lacza; sie w komorze 52 dysz natryskowych, mieszaja sie i dopiero wte¬ dy wychodza z dysz, zostaja rozpylone i lacza sie z pierscieniowym strumieniem wlókien.Przez przylacza 60 mozna równiez doprowa¬ dzic wypelniacze. Jest przy tym korzystne, je¬ zeli czesci pistoletu stykajace sie z wypelnia¬ czem, rura 124, sciany komory 123, oraz zew¬ netrzne rury dysz natryskujacych 66 i 66a po¬ kryje sie odpornym na scieranie wezem albo odpowiednio uksztaltowana wkladka na przy¬ klad z polietylenu lub polichlorku winylu, któ¬ ra po zuzyciu moze byc latwo wymieniona.Równoczesnie unika sie przez to powstawania iskier, które ewentualnie moglyby spowodo¬ wac wybuch.Fig. 13 przedstawia urzadzenie do dokladne¬ go dozowania i doprowadzania wypelniacza do pistoletu natryskowego. Urzadzenie dozu¬ jace pracuje w znany sposób na zasadzie wi¬ bracji. Rynna przenosnikowa 87 jest polaczona poprzez sprezyny 88 z fundamentem 89, do któ¬ rego jest umocowana cewka magnetyczna 90.Jezeli do cewki tej doprowadzi sie prad zmienny, wówczas rynna 87 drga! z liczba drgan odpo¬ wiadajaca czestotliwosci sieci. Dzieki temu po¬ ruszany zostaje material transportowy, na przy¬ klad kwarc krystaliczny, doprowadzany ze zbiornika 91, który przesuwa sie do lejka 92 Inzektora 93. Do regulatora cisnienia 94 zostaje doprowadzone przylaczem 95 sprezone powie¬ trze, które poprzez kurek trójdrozny 96 i za¬ wór magnetyczny 97 zostaje doprowadzone do przewodu 99 prowadzacego do dyszy 98 inzek¬ tora. Zawór magnetyczny 97 i cewka magne¬ tyczna 90 sa polaczone równolegle i otrzymuja z przewodu 100 prad roboczy z chwila uru¬ chamiania wylacznika 101, przymocowanego do pistoletu przeznaczonego dla substancji wy¬ pelniajacej. Sprezone powietrze plynace z dy¬ szy 98 w inzektorze 93 wytwarza w komorze 102 podcisnienie, które zasysa wypelniacz do¬ chodzacy z rynny dozujacej i przenosi go do krócca wyjsciowego inzektora, skad wypelniacz zostaje wydmuchany pod podwyzszonym cis¬ nieniem poprzez waz 103 do pistoletu.Regulowanie ilosci doplywu wypelniacza na¬ stepuje przez podnoszenie lub opuszczenie zbiornika 91 za pomoca przestawnego zawie* szenia przegubowego 104. Dokladne nastawie¬ nie doplywu wypelniacza przeprowadza sie elektrycznie przez regulacje napiecia poprzez potencjometr 105. Wypelniacz jest doprowa^ dzany do rury 106, polaczonej z pistoletem natryskowym, do której doprowadzane sa rów¬ niez poprzez przylacze 107 pociete wlókna u- rzadzenia tnacego.Jezeli wypelniacz ma byc natryskiwany z duza energia na przyklad na warstwe zywicy poliestrowej i wlókna, albo razem z tymi sub¬ stancjami, wówczas stosuje sie takie samo urzadzenie jak przedstawiono na fig. 12, jednak w ukladzie pokazanym na fig. 14.Doplyw sprezonego powietrza do zaworu magnetycznego zamyka sie przez przestawienie trójdroznego kurka 96, a wtedy sprezone po¬ wietrze wchodzi do weza 1089 który prowadzi do przylacza 109 pistoletu dla wypelniacza, który z kolei jest polaczony na stale z pisto¬ letem dla wlókien zywicy. Jezeli zawór 110 jest otwarty, wówczas sprezone powietrze ply¬ nie przez dysze i wywoluje podcisnienie, które zasysa wypelniacz przewodem 103. Przy otwie¬ raniu zaworu 110 zostaja równoczesnie zam¬ kniete styki w wylaczniku 111, który jest po¬ laczony z urzadzeniem za pomoca przewodu sterujacego 100, a koryto dozujace zostaje uru¬ chomione (fig. 13). Zassany wypelniacz zostaje uchwycony w pistolecie dla wypelniacza przez silny strumien sprezonego powietrza i zostaje z wielka szybkoscia i energia wdmuchany wmieszanine wlókna i zywicy, natryskiwana przez pistolet dla wlókien i zywicy.Fig. 15 przedstawia inny uklad dysz urzadze¬ nia natryskowego, które równoczesnie natry¬ skuje wlókna, dwa skladniki srodka wiazacego i wypelniacze.Obydwa uklady dysz natryskowych 112 i 113 sa oddzielone od siebie a poprzez przylacza 38 i 39 doprowadzane sa do nich dwa rózne sklad¬ niki zywicy na przyklad katalizowana zywica poliestrowa, oraz zywica poliestrowa potrak¬ towana przyspieszaczem. Wspólny przewód 53 doprowadza do obydwu dysz natryskowych 112 i 113 sprezone powietrze, potrzebne do roz¬ pylania mieszanin zywic. Jezeli sprezone po¬ wietrze zostanie doprowadzone do przewodu 49, wówczas za posrednictwem tego przewodu zostaja uruchomione pneumatyczne zawory iglicowe obydwu dysz natryskowych dla zy¬ wic. Pokrywy 114 i 115 obydwu dysz sa zao¬ patrzone w dodatkowe dysze powietrzne 116 i 117, umieszczone naprzeciw siebie z boku.Naplywajace z urzadzenia tnacego i transpor¬ towane przez strumien powietrza wlókna na przyklad wlókna szklane, azbestowe lub z two¬ rzyw sztucznych (nylon, perlon itp) lub wlók¬ na roslinne, na przyklad sisal, zostaja dopro¬ wadzone poprzez przylacze 59 do kanalu piers¬ cieniowego 30 rury 118 i wychodza z niego w postaci pierscieniowego strumienia wlókien.W rurze 118 osadzona jest dysza 86 dla wypel¬ niacza, polaczona z przewodem 103, do które¬ go doprowadzane sa poprzez urzadzenie mie¬ szajace i dozujace wypelniacze dowolnego ro¬ dzaju, (fig. 13 i 14).Wychodzace z otworów dysz pokrytych po¬ krywami 114 i 115 obydwa strumienie rozpy¬ lanej zywicy zostaja stloczone sprezonym po¬ wietrzem, plynacym z dysz bocznych 116 i 117 i mieszaja sie ze soba oraz z naplywajacymi z rury 81 wlóknami i wypelniaczami. Uklady dysz natryskowych 112 i 113 mozna tez umies¬ cic nie równolegle lecz pod katem wzgledem siebie tak, ze strumienie rozpylanej zywicy spotykaja sie w powietrzu i mieszaja ze soba, przy czym zbedne sa boczne dysze powietrzne 116 i 111.Wreszcie mozna tez dodac do pistoletu na¬ tryskowego z komora mieszania przedstawione¬ go na fig. 8, dysze dla wypelniacza, uwidocz¬ niona na fig. 16.Rura 81 pistoletu natryskowego jest polaczo¬ na z urzadzeniem natryskowym 119 cila wy¬ pelniacza. Gdy pistolet natryskowy -zostanie uruchomiony, wówczas zostaje równoczesnie doprowadzone sprezone powietrze do przylacza 109 urzadzenia natryskowego 119 a w urzadze¬ niu 119 i w przewodzie 103 prowadzacym do urzadzenia dozujacego wypelniacz (fig. 13 i 14) powstaje próznia, która zasysa wypelniacz. Na¬ stepnie wypelniacz zostaje wdmuchany pod cisnieniem, przez dysze 120 do mieszaniny srodka wiazacego i wlókien, które wychodza z kanalu pierscieniowego 30. Obydwa zmiesza¬ ne skladniki srodka wiazacego wyplywaja z komory mieszania 52 w glowicy dyszowej 58 (fig. 8) i zostaja natychmiast pochwycone i roz¬ pylone przez doprowadzany strumien sprezo¬ nego powietrza.We wszystkich przykladach wykonania, ruch wzglednie kompresje powietrza wytwarza sie za pomoca kompresora lub wentylatora. PL