Wynalazek dotyczy glosnika szerokozakreso- wego mechanicznie skrzyzowanego.Jak wiadomo glosnik szerokozakresowy jest okreslony jako „skrzyzowany mechanicznie'^, jezeli elementy membrany, które wypromienio- wuja poszczególne pasma szerokiego zakresu czestotliwosci akustycznych sa ze soba pola¬ czone za pomoca mechanicznego filtru czesto¬ tliwosci albo z cewka drgajaca.Glosnik zwie sie jednomemibramowy lub wielomembranowy w zaleznosci od tego, ile membran lub czesci membrany, z których kazda wypromiemiowuje okreslone pasmo sze¬ rokiego zakresu czestotliwosci akustycznych, jest przylaczonych bezposrednio do cewki drga¬ jacej.Wskutek stalego rozwoju techniki radio- elektroakustycznej wymagane sa glosniki, które sa stosowane tak samo do odtwarzania wyso¬ kich tonów jak i niskich tonów. W ostatnich latach sa produkowane glosniki sizerokozakre- sowe w ten sposób, ze do przenoszenia calego zakresu czestotliwosci akustycznych zostaje za¬ stosowana mozliwie tylko jedna cewka drga¬ jaca, uruchamiajaca membrane lub uklad mem¬ bran.Znane obecnie wykonania moga byc w za¬ sadzie podzielone na trzy charakterystyczne grupy, przy czym ich mysl przewodnia 'polega na tym, aby wskutek wzrastajacej czestotli¬ wosci wystepujace w materiale membrany tlu¬ mienie drgan poprzecznych, jak równiez wsku¬ tek ich szybkosci rozprzestrzeniania sie, pro¬ mien drgajacego z najwieksza amplituda pier¬ scieniowego elementu promieniujacego w ro¬ dzaju splaszczonego stozka zblizal sie jednakze do najmniejszego rozmiaru okreslonego przez promien drgajacej cewki. W celu zwiekszenia opornosci promieniowania, powinien byc roz¬ miar membrany, drgajacej z najwieksza am-clituda powiekszony i zarazem umieszczony -m poblizu cewki drgajacej. Chcac uniknac, by cewka drgajaca wskutek ruchu zewnetrznych caesci membrany, drgajacych z najwieksza amplituda, byla obciazona okreslona mecha¬ niczna opornoscia pozorna, drgajace z mniej¬ sza amplituda czesci membrany ppwinny byc oddzielone calkowicie od drgajacej cewki lub przynajmniej czesciowo, przez posrednio wla¬ czone elementy sprezynujace.Powiekszenie rozmiaru membrany znajduja¬ cej sie w poblizu cewki drgajacej osiaga sie przez posrednio wlaczona wewnetrzna czesc membrany, natomiast w celu odlaczenia umiesz¬ czonych poza cewka drgajaca czesci memtora- ny zostaja zastosowane wprasowane sprezynu¬ jace pierscienie sfalowane, które sa najlepiej wykonane z materialów membrany.W pierwszej grupie membrana jest podzie¬ lona przez jeden albo przez kilka sprezynu¬ jacych pierscieni sfalowanych, jednak pozotaje to w swej istocie wykonaniem jednomembra- nowym.W drugiej grupie do przenoszenia wyzszych tonów przeznaczona jest specjalna czesc mem¬ brany. W ten sposób powstaje tak zwany glos¬ nik dwumembranowy. W tej grupie zostaje urzeczywistnione tak zwane „skrzyzowanie", to znaczy pokrycie przez mala i duza mem¬ brane przenoszonych pasm szerokiego zakresu czestotliwosci akustycznych przez odpowiedni dobór stosunku mas obydwóch membran i sprezynujacych pierscieni sfalowanych.W trzeciej grupie, która jest takze wyko¬ naniem dwumembranowym, skrzyzowanie uzys¬ kuje sie nie przez sprezynujace pierscienie, lecz przez odpowiedni wybór stalej rozprze¬ strzeniania. ¦* Wspólna wada tych pykonan jest, ze me-, chaniczna opornosc pozorna tarczy, sluzacej do centrowania ukladu membrany, powoduje przy wyzszych czestotliwosciach akustycznych, wsku¬ tek bezposredniego polaczenia z cewka drga¬ jaca, znaczne obciazenie albo tlumienie.Ta wada zostaje wedlug wynalazku usunie¬ ta w ten sposób, ze do oddzielenia obydwóch czesci konstrukcji, to znaczy tarczy centruja¬ cej od cewki drgajacej, zostaje posrednio wla¬ czony sprezynujacy pierscien sfalowany, przez co membrana glosnika zostaje podzielona na zewnetrzna i wewnetrzna czesc membrany, przy czym wewnetrzna czesc membrany jest przylaczona bezposrednio do. ce*Nci drgajacej, a zewnetrzna czesc membrany do tarczy cen¬ trujacej.Przedmiotem wynalazku jest glosnik szero- kozakresowy, w którym uklad membrany skla¬ da sie z przynajmniej dwóch, posrednio pola¬ czonych przez sprezynujacy pierscien, czesci membrany.Na rysunku fig. 1 do .3 przedstawiaja sche¬ matyczny uklad znanych wykonan glosników szerokozakresowych z pojedyncza cewka drgaja¬ ca* fig. 4 — przyklad wykonania glosnika wed¬ lug wynalazku z wewnetrzna i zewnetrzna czescia mebrany, fig. 5 — przyklad wykonania glos¬ nika wedlug wynalazku z jedna zewnetrzna i dwiema wewnetrznymi czesciami membrany.Oznaczenia poszczególnych czesci sa takie sa¬ me na wszystkich figurach.Na fig. t, 1 oznacza zewnetrzna czesc mem¬ brany, uksztaltowana w postaci scietego stoz¬ ka 2 — wewnetrzna czesc membrany, 3 — tar¬ cze centrujaca, 4 — sprezynujacy pierscien sfalowany, a5- cewke drgajaca wraz z uzwo¬ jeniami.Wspólna wlasciwosc tych wykonan polega na tym, ze tarcza centrujaca 3 jest sztywno i bezposrednio przylaczona do cewki drga¬ jacej 5 bez zlacza stanowiacego elementy spre¬ zyste, przez co — jak to zostalo uprzednio wyjasnione — na mechaniczna opornosc po¬ zorna ukladu zostaje wywarty niekorzystny wplyw i przy wzroscie czestotliwosci nastepuje tlumienie amplitudy i slabsze przenoszenie wysokich tonów.Na fig. 4, obydwie czesci J i 2 membrany sa polaczone wedlug wynalazku w ten sposób za pomoca sprezynujacego pierscienia sfalowa¬ nego 4 — który sklada sie z pierscienia po¬ jedynczego albo z kilku pólfalowych pierscieni, przy czym tarcza centrujaca 3 jest przylaczona z zewnatrz do pierscienia sfalowanego 4 (w dal¬ szym opisie: podstawowy pierscien sfalowany) a cewka drgajaca od wewnatrz.W tym wykonaniu (które odpowiada wyko¬ naniu dwumembranowemu) tarcza centrujaca 3 jest oddzielona od cewki drgajacej 5 za po¬ moca podstawowego pierscienia sfalowanego 4; W ten sposób obciazenia powstajace w cewce drgajacej 5 i w czesci 2 membrany, wskutek mechanicznej opornosci pozornej tarczy cen¬ trujacej 3, zostaja calkowicie usuniete przy wyzszych czestotliwosciach akustycznych. Za¬ tem niskie czestotliwosci akustyczne beda prze¬ noszone przez czesc 1 membrany, a wysokie — przez 2 membrany. Podstawowy pierscien sfalowany 4 moze byc wykonany z materialu membrany 1. Poniewaz jest on sztywny, oby- — 2 —dwie czesci membrany przy wyzszych czesto¬ tliwosciach moga byc od siebie lepiej oddzielo¬ ne, albo tarcza centrujaca 3 — od cewki drga¬ jacej 5 i czesci membrany 2. Podstawowy pierscien sfalowany lacznie z tarcza centrujaca moze stanowic jedna calosc.Wewnetrzna czesc 2 membrany moze byc wykonana na wzór kopuly, przy czym drga¬ nia srodkowej czesci 2 membrany zachodza takze przy wyzszych czestotliwosciach. Ta wewnetrzna czesc 2 membrany moze tworzyc z czescia 5 cewki drgajacej wspólny element konstrukcyjny.W innej postaci konstrukcji wewnetrzna czesc 2 membrany i podstawowy pierscien sfa¬ lowany oraz ewentualnie takze zewnetrzna czesc membrany moga stanowic jedina calosc.Stala sprezystosci podstawowego pierspienia sfalowango 4, oddzielajacego czesci 1 i 2 mem¬ brany, zostaje w taki sposób wybrana, aby przy niskich czestotliwosciach akustycznych obydwie czesci membrany poruszaly sie w fa¬ zie. pkreslenie czestptliwosci „krzyzowania" na¬ stepuje przy uwzglednieniu masy obydwóch cze¬ sci 1 i 2 membrany oraz stalej sprezystosci pod¬ stawowego pierscienia sfalowanego 4. Dla osiagniecia równomiernego przenoszenia calego zakresu czestotliwosci akustycznych i uzyska¬ nia wzglednie równomiernej charakterystyki czestotliwosci, podstawowy pierscien sfalowa¬ ny 4 laczacy lub rozdzielajacy obydwie czesci 1 i 2 membrany zostaje odpowiednio stlumio¬ ny, to znaczy stratnosc poszczególnych sprezy¬ nujacych pierscieni zostaje odpowiednio zwie¬ kszona. Przedluzenie zewnetrznej tak zwanej duzej czesci 1 membrany jest w znany sposób polaczone poprzez pierscien sfalowany 6 z obu¬ dowa glosnika. Duza czesc 1 membrany glos¬ nika moze byc oczywiscie wykonana z kilku elementów i w tym przypadku poszczególne czesci sa polaczone przez sprezynujacy piers¬ cien. Linie tworzace powloke czesci membrany w postaci stozków albo scietych stozków, mo¬ ga byc proste albo krzywe. Jezeli w wykonaniu z jedna wewnetrzna czescia membrany, a wiec w wykonaniu dwumembranowym wedlug fig. 4, jest wymagane równomierne przenoszenie cze¬ stotliwosci akustycznych, wówczas wewnetrzna stozkowa czesc 2 membrany musi byc wyko¬ nana celowo o stosunkowo duzej srednicy D2, tak aby srednica ta w przyblizeniu wynosila okolo 40 brany, q ile jest zyczone by czestotliwosci po¬ wyzej 3 — 4 kHz zostaly przenoszone przez czesc 2 membrany. Poniewaz srednica cewki drgajacej £ jest pkreslona przez srednice D2 czesci 2 membrany, powstaje wiec w wyniku ciezki i duzy, a wiec kosztowny uklad magne¬ tyczny.Zagadnienie to zostaje usuniete na podsta¬ wie dalszego rozwiniecia glosnika wedlug wy¬ nalazku tym, ze wewnetrzna czesc membrany zostaje wykonana z dwóch elementów w jednej obudowie i przez to otrzymuje sie glosnik trój- membranowy mechanicznie skrzyzowany.Przyklad wykonania dalszej ewolucji glos¬ nika wedlug wynalazku jest przedstawiony na fig. 5 i nastepnie blizej objasniony. W tym przypadku w punkcie polaczenia podstawowe¬ go pierscienia sfalowanego 4 i cewki drgaja¬ cej 5 jest przylaczona, oprócz czesci 2 mem¬ brany wykonanej w postaci kopuly, dodatko¬ wa czesc 7 membrany.W wykonaniu trójmemibranowym wedlug wy¬ nalazku, w którym jak wspomniano wyzej, zewnetrzna czesc 1 membrany moze byc po¬ dzielona na wiele elementów, zostaje osiagniete to, ze przez czesc 1 membrany zostaja prze¬ niesione niskie czestotliwosci akustyczne (do pkolo 4 kHz), wyzsze czestptliwosci (do 10 kHz) — przez czesci 2 i 7 membrany, natomiast najwyzsze czestotliwosci do granicy slyszal¬ nosci — przez czesc 2 membrany.W celu osiagniecia wymienionych efektów, stosunek srednipy Di duzaj czesci 1 membrany pio srednicy D2 wewnetrznej czesci membrany, wykpnanej w postaci kopuly, zostaje wybrany: Di t-^c^ 7 — 10, a stosunek do srednicy D3 D2 Pi membrany dodatkowej: ;—— cv 2.Ds Jak wiadomo charakterystyka kierunkowosci membrany jest zalezna pd wspólczynnika roz¬ przestrzeniania jak równiez i od promienia krzywizny i glebokosci okreslonej czesci mem¬ brany. W celu osiagniecia odpowiedniego pro¬ mieniowania zostaje wybrany stosunkowo niez¬ naczny promien krzywizny, a takze glebokosc celowo niska. Próby wykazaly, ze na przyklad w glosniku o znamionowej srednicy 165 mm i srednicy Di = 120 mm, i przy promieniu krzywizny 80 mm i glebokosci zewnetrznej czesci membrany hi = 25 mn}, uzyskuje sie dobre wyniki.Aby nie dopuscic do powstawania interfe¬ rencji w zakresie czestotliwosci „krzyzowania"czesci 1 i 7 membrany, czesc 7 membrany zo¬ staje celowo w ten sposób uksztaltowana, aby krzywizna jej byla wieksza od krzywizny czes¬ ci 1 membrany. Z podobnych powodów jest takze celowe ustalenie stosunku" wysokosci po¬ szczególnych czesci membrany, aby wysokosc hi czesci 1 membrany w stosunku do wyso- hi kosci hs czesci 7 membrany, to jest cv 1,2 h3 a do wysokosci I12 czesci 2 membrany wyno- hi sil 2. h2 Poszczególne czesci membrany moga byc polaczone oczywiscie z pozostalymi czesciami membrany tak na przyklad, ze górne prze¬ dluzenie dodatkowej czesci 7 membrany albo wewnetrzna czesc tej membrany moze byc oparta na odpowiedniej czesci 1 membrany. PL