O PAT** Urzedu Polentowega POLSKIEJ RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ OPIS PATENTOWY Nr 46435 KI. 21 g, 18/01 KI. internat. H 05 g VEB Vakutronik*) Drezno, Niemiecka Republika Demokratyczna Sposób pomiaru mocy dawki z samoczynnym ciaglym wyrównaniem Patent trwa od dnia 3 czerwca 1951 r.Pierwszenstwa: 15 marca 1981 r. (Niemiecka Republika Demokratyczna).Wynalazek dotyczy sposobu pomiaru mocy dawki promieniowania czasteczkowego lub elek¬ tromagnetycznego z ciaglym samoczynnym wy¬ równaniem, przy zastostowaniu jako detek¬ tor promieniowania liczników scyntylacyjnych lub jonizacyjnych liczników cylindrycznych, pracujacych na zasadzie pomiaru gestosci im¬ pulsów z ocena lub bez oceny energii impul¬ sów na wyjsciu detektora.Znany jest sposób, w którym jako wartosc regulowana dla ciaglego samoczynnego wyrów¬ nania stosuje sie maksymalna amplitude im¬ pulsów wysylanych przez wzmacniacz pomia¬ rowy. Jezeli amplituda impulsów zmniejszy sie, np. na skutek zmniejszenia zdolnosci za- *) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze wspóltwór¬ cami wynalazku sa Wolfgang Dietzch i Christian Lóber. dzialania licznika scyntylacyjnego, pracujacego jako detektor, to wzmocnienie wzmacniacza po¬ miarowego podwyzsza sie automatycznie o taka wartosc, az maksymalna amplituda impulsów osiagnie ponownie swoja dawna wartosc. Taki sposób pomiaru ma te zalete, ze w znacznym stopniu zostaja wyrównane zmiany parametrów detektora i elektronowych ukladów pomiaro¬ wych. Ma on jednakze i wady, gdyz mozna go stosowac tylko do pomiaru promieniowania jednego rodzaju o widmie liniowym, przy czym zmniejszenie aktywnosci promieniotwórczego preparatu (w przypadku zastosowania tego spo¬ sobu do pomiaru grubosci lub gestosci mie¬ rzonego obiektu) nie wyrównuje sie automa¬ tycznie, a poza tym nie ma mozliwosci pomia¬ ru przy bardzo duzej gestosci impulsów z po¬ wodu czesciowego nakladania sie szybko po sobie nastepujacych impulsów.Te wymienione wady zostaja usuniete przez sposób wedlug wynalazku, przy jednoczesnym utrzymaniu zalet znanych sposobów.Osiaga sie to w ten sposób, ze ciagle wy¬ równanie konieczne dla scislego pomiaru mocy dawki promieniowania czasteczkowego lub elek^ tromagnetycznego wedlug. zasady pomiaru ge¬ stosci impulsów z ocena lub bez oceny energii impulsów, na wyjsciu detektora, jest dokony¬ wane przez zmienna czesc dodatkowej mocy dawki preparatu wyrównujacego, modulowana periodycznie, przy czym zmienne napiecie po¬ wstajace ze zmiennej czesci mocy dawki jest wyprostowywane i zastosowane do regulacji impulsów. Wedlug wynalazku nie wystepuje teraz charakterystyczne dla znanych sposobów, ograniczenie pozwalajace stosowac tylko ro¬ dzaje promieniowania o widmach liniowych, jak równiez nie wystepuje blad pomiaru, po¬ wstajacy przy nakladaniu sie szybko po so¬ bie nastepujacych impulsów, oraz blad pocho¬ dzacy z spadku aktywnosci (przy pomiarach grubosci lub gestosci mierzonego obiektu) tak, ze zapewniona jest dlugotrwala praca apara¬ tury pomiarowej:, dzialajacej wedlug wynalaz¬ ku bez koniecznosci nadzoru.Przyklad wedlug wynalazku zostanie blizej objasniony na podstawie schematu blokowego uwidocznionego ma rysunku.W modulatorze 1 jest wytwarzane okresowo modulowane (w ksztalcie sinusoidailnego mean¬ dra) promieniowanie wyrównujace 2, którego moc dawki naklada sie w liczniku scentyla- cyjnym 3 z mierzona moca dawki, tworzac razem wspólny sygnal calkowity. Z anody po¬ wielacza elektronowego, licznika scyntylacyj¬ nego, znajdujacego sie w glowicy pomiarowej 3, impulsy przechodza przez wtórnik katodowy, wzmacniacz szerokopasmowy 4, dyskryminator 5 (z ukladem normowania impulsów na wyj¬ sciu detektora), okreslajacy punkt pracy na Charakterystyce licznika, do czlonu calkuja¬ cego 6.W tym czlonie oddzielana jest czesc zmien¬ na sygnalu calkowitego od czesci stalej, przy czym wskazywana jest tylko czesc stala stano¬ wiaca miare mierzonej mocy dawki. Calkowa¬ nie powoduje zamiane czesci zmiennej na na¬ piecie pradu zmiennego, które jest doprowa- - dzone poprzez stopien korekcji fazy 7 do wzmac¬ niacza malej czestotliwosci 8, z którego prze¬ chodzi do prostownika 9, którego praca zalezy od fazy. Modulacja musi byc przeprowadzona przy stalej fazie wzgledem napiecia porów¬ nawczego 10, które w tym celu jest pobierane bezposrednio z ruchu silnika modulujacego.Róznica pomiedzy napieciem stalym, powsta¬ jacym na wyjsciu prostownika 9, zaleznego od fazy, a napieciem kompensacyjnym 11 dla syg¬ nalu wyrównujacego (wartosc nastawcza), jest wykorzystywana do wplywania na zmienna czesc sygnalu calkowitego (wartosc regulowa¬ na). Podczas, gdy amplituda calkowanego na¬ piecia zmiennego jest utrzymywana przez te regulacje jako stala, zmiany parametrów ele¬ mentów konstrukcyjnych 3 do 6, w grani¬ cach nie powodujacych odchylen w regulacji, nie wplywaja na wynik pomiaru (czesc stala sygnalu calkowitego). Calkowane napiecie zmienne moze byc regulowane w znany spo¬ sób przez zmiane zawartosci energii lub zmia¬ ne ilosci calkowanych impulsów. Przy rozdzia¬ le czesci stalej od zmiennej w stopniu calku¬ jacym, na czesc stala pochodzaca z promie¬ niowania pomiarowego naklada sie czesc stala powstala z modulowanego promieniowania wy¬ równujacego. Ta dodatkowa czesc stala jest jed¬ nak taka sama w calym zakresie pomiarowym i dlatego moze byc skompensowana. Napiecie kompensacji 12 nadaje sie jednoczesnie do okreslenia punktu zerowego, to znaczy, ze wychylenie wskazówki przyrzadu pomiarowego wskazuje wtedy bezposrednio odchylenie mocy dawki od wartosci zadanej. Podobnie jak licz¬ niki scyntylacyjne, w sposobie pomiaru wedlug wynalazku mozna zastosowac równiez jako de¬ tektory jonizacyjne liczniki cylindryczne.Bardzo korzystne jest zastosowanie sposobu wedlug wynalazku do bezdotykowego pomiaru grubosci lub gestosci mierzonego obiektu. Po¬ trzebne sa do tego dwa zródla promieniowania.Jedno, którego promieniowanie przenika przez mierzony obiekt, i drugie, którego promienio¬ wanie jest modulowane, a którego moc dawki przy detektorze nie zalezy od grubosci lub ge¬ stosci mierzonego obiektu. Jezeli stosuje sie zródla promieniowania o takiej samej lub zbli¬ zonej stalej rozpadu, to spadek aktywnosci jest skompensowany czesciowo lub zupelnie. PL