Wynalazek dotyczy ukladu do jednoczesnej stabilizacji napiecia stalego i zmiennego przy zastosowaniu diody Zenera.Znane sa uklady, w których za pomoca dio¬ dy Zenera sa stabilizowane napiecia stale. Jed¬ nakze równiez amplitudy napiec zmiennych mozna jak wiadomo ograniczyc za pomoca dio¬ dy Zenera i osiagnac w ten sposób efekt sta¬ bilizacji.Wszystkie tego rodzaju uklady wymagaja jednak duzego nakladu elementów konstruk¬ cyjnych, co dla wielu celów jest nie do przy¬ jecia.Zadaniem ukladu wedlug wynalazku jest usuniecie braków, które wystepuja w znanych *) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze twórca wynalazku jest Rolf Mohring* ukladach. Stabilizacje napiec osiaga sie przez to ze ze zródlem napiecia zmiennego po¬ laczona jest szeregowo opornosc omowa lub zespolona lub tez kombinacja opornosci oraz dioda Zenera lub tp z ustalonym napieciem przebicia, a takze kondensator, przy czym amplituda pierwotnego zródla napiecia zmien¬ nego jest co najmniej równa napieciu przebicia diody Zenera sposób uzyskuje sie jednoczesnie stabilizacje napiecia stalego i zmiennego, Za pomoca jedtu&j i tej sanlej diody Zenera mozna wedlug wynalazku Uzyskac bardzo do¬ bra stabilizacje jednoczesnie napiecia italegó i zmiennego, stosujac minimalna liczbe ele¬ mentów skladowych i minimalna konserwacje, osiagajac przy tym najwieksza niezawodnosc pracy*cha- uprosz- ;^/pomoca diody Zenera wedlug wynalazku, fig. 3 — ten sam uklad stabilizujacy wedlug wynalazku z poda¬ nymi przykladowo wielkosciami poszczególnych elementów ukladu, fig. 4 — charakterystyki zmian napiec zachodzacych w ukladzie stabili¬ zujacym i nie atabillizujacym, uzyskane za po¬ moca ukladu wedlug fig. 3, a fig. 5 — uklad stabilizujacy wedlug wynalazku, w przyrzadzie do wykrywania promieniowania radioaktyw¬ nego.Wedlug fig. 1, dla kierunku przeplywu pra¬ du, wedlug charakterystyki 2 diody. Zenera, istnieje 'niewielki spadek napiecia wynoszacy okolo 0,5 V. W kierunku zaporowym prad ply¬ nie tylko przy przekroczeniu napiecia przebi¬ cia Vz, które dla diod znajdujacych sie w han¬ dlu wynosi 3 do 20 V.Na fig. 2 dioda Zenera 2 jest polaczona sze¬ regowo ze zródlem napiecia zmiennego 3 oraz z opornoscia 4. Kondensator 5 uzupelnia (po¬ laczenie szeregowe.' Jezeli 'zasilajace napiecie zmienne 3 zostaje wlaczone, to w przypadku, gdy amplituda napiecia zmiennego 3 jest mniej¬ sza io polowe napiecia przebicia diody :Zenera, kondensator 5 laduje sie do napiecia, które jest równe maksymalnej wartosci amplitudy na¬ piecia zmiennego 3. W kierimkttr zaporowym dioda Zenera 2 jest obciazona suma zlozona z napiecia stalego 6 i amplitudy napiecia zmiennego 3. Jezeli jednak amplituda napie¬ cia zmiennego 3 jest wieksza niz polowa na¬ piecia" Uz, to napiecie przebicia Uz zostaje przekroczone w kierunku zaporowym i prze¬ plynie prad, który na opornosci 4 powoduje tak duzy spadek napiecia, ze napiecie 7 istnie¬ jace na diodzie Zenera 2 nie moze przekroczyc wartosci napiecia przebicia Uz. Kondensator 5 podczas tego kierunku zaporowego troche sie rozladowuje. Podczas fazy przeplywu pradu dla diody Zenera kondensator 5 laduje sie po¬ nownie ta sama iloscia ladunku. Dlatego w fa¬ zie przeplywu pradu nie ma tego samego spadku napiecia na opornosci 4, co podczas kierunku zaporowego. W ten sjfcosófo amplitu¬ da napiecia jest przez zródlo napiecia 3 i opornosc 4 ograniczona w tym samym stopniu w obu kierunkach. - .Mozna wykazac teoretycznie i praktycznie, ze srednie napiecie stale 6 i amplituda napie¬ cia pradu plynacego przez zródlo 3 i opornosc 4 polaczone szeregowo, sa stabilizowane do polowy wartosci napiecia przebicia Uz diody Zenera 2. Uklad wedlug fig. 2 umozliwila sta¬ bilizacje zarówno amplitudy napiecia pradu plynacego przez zródlo 3 i opornosc 4 polaczo¬ nych szeregowo, jak i napiecia stale 6, do wartosci polowy napiecia przebicia Ux, przy czym stabilizacja ta jest w znacznym stopniu niezalezna od kazdorazowego obciazenia oraz od zmian amplitudy zródla napiecia zmienne¬ go 3.W samej zasadzie tego ukladu lezy zjawis¬ ko, ze napiecie stale 6, wykazuje pewne falo¬ wanie wywolane przez ciagle ladowanie i roz¬ ladowywanie kondensatora 5. Alby to falowa¬ nie moglo byc dostatecznie male, przesuniecie ladunku przypadajace na jeden okres pradu zmiennego musi byc równiez duze albo nalezy uzyc kondensator 5 o mozliwie duzej pojem¬ nosci. * ¦ Na fig. 3 przedstawiony jest rozszerzony i uzupelniony schemat teoretyczny ukladu we¬ dlug wynalazku, ze stabilizowanym zródlem wysokiego napiecia. Napiecie stale 6 jest mie¬ rzone na kondensatorze 5 o pojemnosci 5O0(jtF, a wysokie napiecie uzyskuje sie z ukladu pod¬ wajajacego. Na fig. 4 naniesione jest wysokie napiecie zmienne 8 oraz napiecie stale 6 w zaleznosci od wielkosci napiecia wejsciowego 3.Z fig. 4 widac, ze napiecie stale jest stabi¬ lizowane przy wartosci okolo 6 V, Stabilizo¬ wana amplituda napiecia zmiennego o wartos¬ ci 6 V jest przetwarzana w transformatorze 9 na wysokie napiecie i w dolaczonym ukladzie prostownikowym 10 podwajana w znany spo¬ sób. Jak widac z krzywej 8 równiez i wyso¬ kie napiecie zmienne jest dobrze stabilizowane przy wartosci 460 V odpowiednio do stosunku x „ TT 10.000 ¦ __ '.'¦'. liczby zwojów 6 V • —---— • 2. Napiecie prze- 260 bicie Uz zastosowanej diody 2 wynosi okolo 12,5 V.Na fig. 5 przedstawione jest praktyczne zas^ tosowanie ukladu stabilizujacego wedlug wy¬ nalazku, w polaczeniu z urzadzeniem do wy¬ krywania promieniowania radioaktywnego.Generator 3 lub inne zródlo napiecia zmien¬ nego dostarcza napiecia zmienniego, które jest stabilizowane wedlug wynalazku. W ten spo¬ sób stabilizowane jest równiez napiecie robo¬ cze licznika „Geiger-Muller" 13 (komora joni¬ zacyjna lub powielacz elektronowy). Gdy do licznika „Geiger-Muller" 13 wpadnie kwant promieniowania, to powstaljacy impuls elek¬ tryczny jest doprowadzany poprzez transfor¬ mator 14 do tranzystora 15, który go wzmacnia — 2 —tak, ze impuls ten mozna uslyszec w zalaczo¬ nym glosniku. Poniewaz uklad stabilizujacy wedlug wynalazku stabilizuje równiez napiecie stale na kondensatorze 5, mozna wieje równiez mierzyc srednia gestosc impulsów za pomoca przyrzadu pomiarowego 18 zalaczonego sto¬ sownie do zyczenia za pomoca przelacznika 17 oraz zasalac wzmacniacz (akustyczny, impul¬ sowy) lub miernik gestosci impulsów.Jezeli zamiast generatora 3 zastosuje sie dy¬ namo reczne jako wzmacniacz impulsów lub miernik gestosci impulsów, które zuzywa moc tylko wtedy, gdy wpada impuls z licznika, a przy tym kondensatory 5 i 12 sa dostatecznie duze, to wystarczy krótkotrwale uruchomienie dynama recznego aby utrzymac urzadzenie przez kilka minut zdolne do pracy, przy stale trwajacym wskazaniu akustycznym i optycz¬ nym miernika gestosci impulsów. Jedynie przy odczytywaniu gestosci impulsówna przyrzadzie 18 nalezy uruchomic reczne dynamo, alby na kondensatorach 5 i 12 istnialo pelne stabili¬ zowane napiecie, jakie jest konieczne do do¬ kladnego wskazania gestosci - impulsów.Zamiast zastosowanej diody Zenera mozna uzyc równiez element lub kombinacje elemen¬ tów o podobnych wlasnosciach co dioda Zenera.Uklad wedlug wynalazku nadaje sie do uzys¬ kiwania stabilizowanych napiec pradu zmienne¬ go oraz stalego i to zarówno niskiego jak i wysokiego napiecia, 'do urzadzenia o malym poborze mocy.Aby uklad wedlug wynalazku mozna bylo zastosowac w taki sam sposób do przenosnych jak i stalych urzadzen, nalezy ten uklad przys- stosowac do pracy z zasilaniem z sieci, przez uzycie transformatora dzwonkowego, który zastepuje zródlo* napiecia zmiennego lub jest do niego wlaczony równolegle. PL