Przedmiotem niniejszego wynalazku jest urzadzenie do pomiaru temperatury uzwojen wirujacych, oparte na kompensacyjnej meto¬ dzie pomiaru zmian opornosci tych uzwojen ze zmiana temperatury i wykorzystujace jako opornosc wzorcowa opornosc istniejacego bocz¬ nika w obwodzie wzbudzenia.Przy ustalaniu wlasciwego sposobu eksploa¬ tacji turbogeneratorów wazna role odgrywaja pomiary temperatury uzwojen wirników w czasie pracy. Okazalo sie mianowicie, ze (prze¬ kraczanie okreslonej granicznej wartosci tem¬ peratury uzwojenia oraz jej zmiany, wskutek czestego zatrzymywania i uruchamiania gene- *) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze wspóltwórcami wynalazku sa mgr inz. Ryszard Matusiak, mgr inz.Jerzy Walkiewicz i Ireneusz Kosucinski. ratora powoduja trwale odksztalcenia i usz¬ kodzenia uzwojen.Znane dotychczas urzadzenia do pomiaru temperatury uzwojen wirujacych zlozone z ukladu elementów oporowych, umieszczanych w róznych punktach wirnika i polaczonych za pomoca pierscieni slizgowych i szczotek z ukladem pomiarowym, opartym na mostku Winstona, sa dla warunków ruchowych zbyt skomplikowane i stosowane wylacznie w przy¬ padku badania prototypów turbogeneratora duzej mocy.Ostatnio zastosowano równiez do tego celu uklady elementów oporowych, polaczonych z nadajnikami radiowymi, których sygnaly w postaci zmiennej czestotliwosci odbierane sa przez odbiornik w miejscu pomiaru, jednak doswiadczenie wykazalo, ze doswiadczenia tedzialaja wlasciwie przy niskich obrotach (nie przekraczajacych/ lflOO obrotów fsia minute), wobec czego znalazly izastasoweniie wylacznie do badania maszyn wolnoobiiojtowych na przy¬ klad hydrogeneratorów.Znany i stosowany w. warunkach ruchowych sposób pomiaru temperatury uzwojen wirni¬ ków, polegajacy na mierzeniu pradu i napie¬ cia w uzwojeniu za pomoca dwóch, oddziel¬ nych przyrzadów, posiada te zasadnicza wade, ze wskutek trudnosci równoczesnego odczytu obydwu przyrzadów wynik pomiaru obarczony jest znacznym bledem, a ponadto wymaga on pracochlonnych obliczen. W celu usuniecia tej wady wykonywano próby z zastosowaniem logometrów wskazujacych bezposrednio iloraz mierzonego napiecia i pradu, jednak wskutek powiekszenia bledów pomiaru zmianami opor¬ nosci przewodów laczacych oraz wahaniami pradu w obwodzie wzbudzenia generatora, sposób ten okazal sie zbyt niedokladny.Powyzsze wady i niedogodnosci usuwa urza¬ dzenie do pomiaru temperatury uzwojen wi¬ rujacych wedlug wynalazku, oparte na kom¬ pensacyjnej metodzie pomiaru zmian opor¬ nosci uzwojenia ze zmiana temperatury, któ¬ re wykorzystuje jako opornosc wzorowa — opornosc istniejacego bocznika w obwodzie wzbudzenia, a ponadto zaopatrzone jest w przelacznik wielozakresowy do zmiany opor¬ nosci (regulowanej, (umozliwiajacy bezposred¬ ni odczyt temperatury uzwojenia w stopniach C. Dzieki zastosowaniu metody kompensacyj¬ nej uzyskuje sie wysoka dokladnosc pomiaru wynoszaca +!%, a prosta konstrukcja urza¬ dzenia i jego niewielkie wymiary gabarytowe umozliwiaja zastosowanie go w warunkach ruchowych, przy czym zainstalowanie przy¬ rzadu nie wymaga dodatkowych zmian w ukladzie wzbudzenia generatora.Wynalazek jest przykladowo wyjasniony na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia sche¬ mat elektryczny ukladu pomiarowego, fig. 2 — urzadzenie pomiarowe z przelacznikiem do równoczesnej regulacji dwóch opornosci nas¬ tawnych w przekroju osiowym, fig. 3 — to samo urzadzenie w widoku z góry.Urzadzenie wedlug wynalazku oparte jest na kompensacyjnej metodzie pomiaru zmian opornosci Rx uzwojenia wirujacego na przy¬ klad wirnika generatora, spowodowanych zmia¬ na temperatury. Do badania cpornosci Rx uz¬ wojenia wirujacego (fig. 1) — zasilanego z wzbudnicy W, w obwód której jest szeregowo wlaczony bocznik o opornosci Rb, przylaczony za posrednictwem szczotek s i pierscieni sliz¬ gowych P wirnika — przewidziano urzadzenie pomiarowe, zlozone ze sprzezonych ze soba dwóch oporników nastawnych Ri, galwanonietru G oraz z dwóch jednakowych opornosci stalych R2, przylaczonych do bocznika Rb.Najistotniejsza czescia urzadzenia jest wielo¬ zakresowy przelacznik regulowanej opornosci Ri zlozony z dwóch polaczonych ze sdba ko¬ mutatorów 1 i 2, stanowiacych zespól Obwodo¬ we umieszczonych styków, w postaci pretów mosieznych 3 z wycieciami 4, po których sliz¬ gaja sie szczotki 5, zwiazane za pomoca tar¬ czy 6 z obrotowa osia 7 przelacznika i polaczo¬ ne za pomoca sprezyn 8 z jego zaciskami. Do korpusu 1 komutatora sa sztywno przymoco¬ wane za pomoca pretów 11 plytki izolacyjne 12 z nawinietymi na nie elementami oporowymi 13, tworzacymi opornosc nastawna Ri, dzieki czemu uzyskuje sie zmniejszenie wymiarów gabarytowych urzadzenia oraz zwiekszenie od¬ pornosci na drgania, co ma istotne znaczenie dla jego pracy w warunkach ruchowych. Na osi 7 jest osadzona tarcza 9 z naniesiona skala temperatury w °C, a nad nia umieszczony jest galwanometr G, którego wskazówka 10 w swoim polozeniu zerowym wskazuje na skali wartosc mierzonej temperatury uzwojenia Rx, przy czym dzieki zastosowaniu styków obwo¬ dowych uzyskuje sie zmniejszenie opornosci przejscia i bardziej plynne slizganie sie szczo¬ tek po utworzonym w ten sposób komutato¬ rze.Dzialanie urzadzenia wedlug wynalazku opi¬ sano ponizej. Wlaczenie urzadzenia w uklad pomiarowy odbywa sie przez polaczenie dwóch jego zacisków ze szczotkami pomiar owymi s, zainstalowanymi na pierscieniach p wirnika generatora, a dwóch pozostalych z zaciskami bocznika Rb obwodu wzbudzenia. W celu do^ konania pomiaru temperatury uzwojenia Rx pokreca sie tarcza 9 przelacznika wiieloza- kresowego, nastawiajac taka wartosc sprze¬ zonych opornosci Ri której oodpowiada zerowe polozenie wskazówki galwanometru G. Uklad znajduje sie wtedy w stanie równowagi, w której wobec stalych wartosci opornosci Rb i R2 opornosc mierzona Ra: ma wartosc wprost proporcjonalna dio nastawionej cpornosci Ru Poniewaz, jak wiadomo dla mierzonego za¬ kresu temperatur mnozna z wystarczajaca "do¬ kladnoscia przyjac zaleznosc liniowa tempe¬ ratury uzwojenia i jego opornosci Rx, a tym samym i opornosci Ri regulowany przelaczni- — 2 —kiem opornik nastawny moze byc wyskalowany bezposrednio w stopniach C tak, ze umiesz¬ czana nad skala tarczy 9 opornika (fig. 3) wskazówka 10 gadwanometmi G, wskazuje w swoim [polozeniu zerowym bezposrednio mie¬ rzona -temperature uzwojenia PL