Wynalazek dotyczy sposobu i urzadzenia do pomiaru, w celu ochrony przed promieniowa¬ niem, radioaktywnego skazenia powierzchni, wywolanego aktywnoscia promieniowania al- fa^ przy czym pomiar ten jest w znacznym stopniu niezalezny od energii tego promienio¬ wania.Ze wzgledu na zagrozenie biologiczne wywo¬ lane przez substancje radioaktywne, oraz z po¬ wodu duzej aktywnosci pod wzgledem biolo¬ gicznym, zwlaszcza promieni alfa, kazde slu¬ zace do tego celu urzadzenie pomiarowe musi byc bardzo czule, a ponadto musi ono umo¬ zliwiac odróznienie mierzonego promieniowania alfa od promieniowania beta i gamma, która *) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze wspól¬ twórcami wynalazku sa dr Karl — Heinz We¬ ber i inz. Rainer Galie. pod wzgledem biologicznym sa mniej szkodli¬ we.W znanych . urzadzeniach-, jako detektory stosowane sa z reguly proporcjonalne liczniki jonizacyjne lub liczniki scyntylacyjne. Zasad¬ niczo nadaja sie do tego celu równiez liczniki Geigera — Mullera i komory jonizacyjne, je¬ zeli .wyposazone sa w odpowiednie, cienkie okienka pomiarowe, jednakze detektory tego typu nie daja mozliwosci rozrózniania wymie¬ nionych rodzajów promieniowania.Wszystkie wymienione urzadzenia posiadaja te wade, ze gestosc impulsów (liczba impulsów w jednostce czasu) wykazywana przez detek¬ tor zalezy od odstepu pomiedzy skazona po¬ wierzchnia i detektorem, oraz od wymiarów detektora i skazonej powierzchni, a takze od 'energii promieniowania. Z tego powodu znane przyrzady przeznaczone do pomiaru promie¬ niowania alfa posiadaja skale o podzialcew imp./min. (impuls na minute) lub imp./sek. (impulsach na sekunde). Dlatego przyrzady tego rodzaju nie moga byc stosowane jako przyrzady do pomiaru aktywnosci, lecz jedynie jako przyrzady wykrywajace.Nawet przy stalych wymiarach geometrycz¬ nych gestosc impulsów wykazywana przez miernik wartosci sredniej (dawkomierz) zale¬ zy tak silnie od energii promieniowania, ze wycechowanie aktywnosci w czasteczkach na^ minute i na centymetr kwadratowy (z/min. cm2), gdzie Z oznacza wynik liczenia w im¬ pulsach na jednostke cz4sujv jlub w irukrocurje na centymetr kwadratowy (\l C/cm2) mozliwe jest tylko dla bardzo malego zakresu energii.Wada znanych urzadzen polega na tym, ze albo energia mierzonego promieniowania musi byc znana, albo pomiar obarczony jest duzym bledem, który dla okreslonych celów jest nie¬ dopuszczalny.Zadaniem niniejszego wynalazku jest usunie¬ cie tych braków. Osiaga sie to w ten sposób, ze pomiedzy detektorem i skazona powierzch¬ nia umieszczone sa elementy cylindryczne z jednym lub z kilkoma cylindrycznymi otwo¬ rami o osiach równoleglych, które to elemen¬ ty okreslaja jednoznacznie zarówno skazona po¬ wierzchnie przeznaczona do pomiaru, jak i czyn¬ na powierzchnie detektora. Przez wlasciwy wybór i ustalenie wysokosci cylindra, jego srednicy oraz liczby otworów o równolegle skierowa¬ nych osiach wedlug wynalazku, wskazania miernika gestosci impulsów, powyzej okreslo¬ nej energii czasteczek, sa niezalezne od ener¬ gii promieniowania.Zasada wynalazku objasniona zostanie na przykladzie. Detektor 1, na przyklad powie¬ lacz elektronowy, wyposazony jest w scynty¬ lator 2, skladajacy sie ze zwiazku ZnS (Ag) i zaopatrzony w folie ochronna 3 o gramaturze f (np. 1 mg/cm2 Al). Pod tym detektorem znaj¬ duje sie element cylindryczny 4 wedlug wy¬ nalazku, o wysokosci a i srednicy 2 go, która jest mniej wiecej zgodna ze srednica scynty¬ latora 2.Srednice cylindrycznych otworów 5 wynosza 2 r0. Dla uproszczenia przyjmuje sie, ze wszyst¬ kie otwory maja te sama srednice.Opisane urzadzenie zapewnia scisle okres¬ lone i stale wymiary, poniewaz zarówno prze¬ znaczona do pomiaru skazona powierzchnia, jak i czynna powierzchnia detektora ograniczone sa jednoznacznie.Detektor rejestruje wtedy wszystkie czastki, które wpadaja z energia ES*Ed (na przyklad energia dyskryminatora).Przy zastosowaniu liczników scyntylacyjnych i liczników proporcjonalnych, energie dyskry¬ minatora Ed mozna nastawiac w znany sposób za pomoca srodków elektronowych (np. za po¬ moca dyskryminatora). Nastawianie nastepuje w ten sposób, ze promieniowanie beta i gam¬ ma nie jest rejestrowane. Przy zastosowaniu liczników Geigera — Mullera wartosc energii dyskryminatora zalezy od odleglosci pomiedzy licznikami i czula na promieniowanie obje¬ toscia, oraz od rodzaju/jgazu:( i vjego cisnienia.Czastki alfa emitowane ze skazonej po¬ wierzchni 6 traca, na skutek absorbcji czesc ertergii proporcjonalna do przebytego odcinka drogi w warstwie powietrza lub w folii ochron¬ nej, wzglednie w liczniku. Jezeli wszystkie czastki okreslonej energii poczatkowej EQ, które na podstawie wymiarów geometrycznych moglyby dotrzec do detektora, osiagna, detek¬ tor z energia E^Ed i zostana zarejestrowane, to musi to obowiazywac równiez dla wszyst¬ kich czastek o wiekszej energii poczatkowej.Rejestrowana gestosc impulsów nie zalezy wiec iuz od absorbcji miedzy skazona powierzchnia i detektorem, lecz wylacznie od wymiarów geo¬ metrycznych okreslonych przez, urzadzenie: Po¬ miar jest wiec praktycznie niezalezny od ener¬ gii padajacych czastek.Najmniejsza energia poczatkowa Eo min,, po¬ wyzej której rejestrowana gestosc impulsów nie zalezy juz od energii, okreslona jest przez to, ze czastki, które przebyly najdluzsza za¬ znaczona droge PD i tym samym stracily naj¬ wiecej energii, wpadaja do detektora z ener¬ gia dyskryminatora Ed.Pod pojeciem energia poczatkowa EQ rozu¬ mie sie zawsze te energie, z która czastki wy¬ chodza ze skazonej powierzchni.Urzadzenie Wedlug wynalazku posiada te zalete równiez\przy pomiarach aktywnosci po¬ wierzchniowej innych rodzajów promieniowa¬ nia, gdyz zaleznosc wskazan od energii cza¬ steczek, na przyklad dla promieniowania beta, jest mniejsza w porównaniu do znanych urza¬ dzen. \ # Stezenie czolowej powierzchni cylindra zwró¬ conej do mierzonej- powierzchni moze byc zmniejszone w ten sposób, ze zetkniecie na¬ stepuje na malej powierzchni lub tylko w trzech punktach. \ Przy wyposazeniu przyrzadu W dajace sie wymieniac elementy mozna wedlug wynalaz- — 2 —ku wykonac urzadzenie pomiarowe o uniwer¬ salnym zastosowaniu. PL