W hamulcach na sprezone powietrze pojazdów szynowych stosuje sie zawory sterujace do od¬ hamowywania ciaglego lub skokami. Pierwsze z tych zawarów oprózniaja calkowicie cylindry hamulcowe juz przy malym wzroscie cisnienia w przewodzie glównym i sa odpowiednie dla dlugich pociagów jezdzacych po terenach rówv ninnych, poniewaz zapewniaja latwe odhamo- wanie calego pociagu. Zawory sterujace do od¬ hamowywania skokami zmniejszaja stopniowo cisnienie powietrza w cylindrze hamulcowym w miare juk zwieksza sie cisnienie powietrza w przewodzie glównym. Nadaja sie one do po¬ ciagów na terenach górzystych, poniewaz za¬ pewniaja one nieopróznianie zupelne urzadzenia hamulcowego w czasie hamowania.*) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze twórca wynalazku jest Josef DanSk.W glównym przewodzie powietrznym hamulca powstaja male wahania cisnienia powietrza, np. po zakonczeniu jednego stopnia hamowania, kie¬ dy cisnienie powietrza w przewodzie glównym nieznacznie wzrasta w przedniej czesci pociagu.Jezeli ten maly wzrost cisnienia w przewodzie glównym n;e ma spowodowac niezmierzonego odhamowania, to zawory sterujace do odhamo- wania w sposób cirgly musza byc w dostatecz¬ nym stopniu nieczule. Nieczulosc zaworu steru¬ jacego powoduja bierne opory elementów urza¬ dzenia sterujacego, które sklada sie z uszczel¬ nionego piescieniem tloka i plaskiego suwska rozrzadczego. Z powodu powstajacego w tych elementach oporu przeciwstawiajacego sie ru¬ chowi osiaga sie wprawdzie potrzebna nieczulosc zaworu sterujacego, jednakze podczas odhamo¬ wywania skokami nieczulosc urzadzenia steru¬ jacego zaworu sterujacego okazuje sie jednakniekorzystna wskutek tego, ze skoki hamowania sa zbyt duze. Równiez na inne charakterystyki zaworu sterujacego, które warunkowane sa czu¬ loscia sterujacego urzadzenia zaworu sterujace¬ go, zwlaszcza predkosc przeplywu powietrza, wplywaja niekorzystnie znaczne opory bierne urzadzenia sterujacego.Wspomniane wyzej wady zostaja usuniete za pomoca niniejszego wynalazku. W urzadzeniu wedlug wynalazku mechanizm sterujacy sklada sie z gumowych przepon i gumowych zaworów, a wiec czesci których dotykaniu towarzysza ma¬ le opory bierne, wskutek czego zapewnione zo¬ staja bardzo drobne skoki dzialania hamujacego podczas odhamowywania skokami, przy czym konstrukcja zaworu sterujacego w taki sposób zapewnia dostateczna nieczulosc przeciwko nie¬ zamierzonemu odhamowaniu, ze zawór sterujacy zostaje przestawiany do polozenia odhamowania dopiero Wówczas, gdy cisnienie powietrza w przewodzie glównym wzrosnie o okreslona wiel¬ kosc, np. o 0,2 kG/cm2. Przy mniejszym niz 0,2 kG/cm2 wzroscie cisnienia w przewodzie glównym nie nastepuje przestawienie do poloze¬ nia odhamowania i zawór sterujacy staje sie za¬ tem nieczuly na male wahania cisnienia w prze¬ wodzie glównym.Urzadzenie wedlug wynlazku jest przedsta¬ wione schematycznie na rysunku, na którym fig. 1 pokazuje zawór sterujacy do odhamowa¬ nia w sposób ciagly wraz z innymi przyrzadami hamulca, fig. 2 — inne rozwiazanie konstruk¬ cyjne zaworu wylotowego i fig. 3 — inna kon¬ strukcje zaworu sterujacego wedlug wynalazku.Na fig. 1 glówny przewód powietrzny 11 jest polaczony przez odgalezienie 38 z zaworem zwrotnym 12, a ten poprzez dysze 13 i przewód 39 z przewodem 14, który laczy sie z rurocia¬ giem 40. Rurociag 40 laczy pomocniczy zbiornik powietrzny 15 z przestrzenia 28 urzadzenia ste¬ rujacego A. Drugi koniec przewodu 14 polaczony jest z przestrzenia 16 urzadzenia sterujacego A.Urzadzenie to sklada sie z ograniczonej prze¬ pona 17 przestrzeni 16. Na przeponie 17 spoczy¬ wa tarcza naciskajaca 19. Nad przepona znaj¬ duje sie przestrzen 18, która polaczona jest z glównym przewodem powietrznym 11. W prze¬ strzeni 18 jest umieszczona opora 20 ze spre¬ zyna 21, która dociska te opore20 do pierscienia kolnierzowego 46. Opora 20 i sprezyna 21 tworza razem element sprezynujacy 20, 21.Tarcza naciskajaca 19 wyposazona jest w dra¬ zek 22, którego wydrazenie 23 ma otwór 37. Na górnym koncu drazka 22 znajduje sie gniazdo zaworowe 35. Drazek 22 przechodzi przez prze¬ strzenie 18 i 43 i konczy sie w przestrzeni 25, która po przez dysze 29 i rurociag 44 polaczona jest z cylindrem hamulcowym 30. Przestrzen 43 jest polaczona z atmosfera poprzez dysze 24.Przestrzen 25 w górnej swej czesci jest zamknie¬ ta gniazdem 45 w przestrzeni 41. Na gniezdzie 45 uklada sie grzybek zaworu wylotowego 26, przy czym przestrzen 41 w górnej swej czesci zamy¬ kana jest gniazdem 42. Na gniezdzie 42 spoczy¬ wa grzybek 27 zaworu zasilajacego. Ponad grzybkiem 27 zaworu zasilajacego znajduje sie przestrzen 28.Podczas napelniania sprezonym powietrzem zawór sterujacy wedlug wynalazku dziala w spo¬ sób nastepujacy: Przez doprowadzenie sprezonego powietrza do glównego przewodu powietrznego U zostaja na¬ pelnione przestrzenie 16, 18 i 28 zaworu steruja¬ cego oraz pomocniczy zbiornik powietrzny 15.Sprezone powietrze z glównego przewodu po¬ wietrznego U podnosi do góry grzybek 12 za¬ woru zwrotnego i poprzez dysze 13, przewód 39 i 14 plynie do zbiornika powietrznego 15. Takie same cisnienie jak w pomocniczym zbiorniku powietrznym 15 panuje równiez w przestrzeni 16 pod przepona 17 i w przestrzeni 28 nad grzybkiem 27 zaworu zasilajacego. Przestrzen 18 nad przepona 17 polaczona jest z glównym prze¬ wodem powietrznym 11. W ten sposób pomocni¬ czy zbiornik powietrzny 15 zostaje napelniony do cisnienia roboczego, które normalnie wynosi 5 kG/cm2.Podczas procesu napelniania cylinder hamul¬ cowy 30 jest polaczony z atmosfera poprzez przewód 44 i dysze 29, wydrazenie 23 w drazku 22, otwór 37, przestrzen 43 i dysze 24.Podczas hamowania zawórr sterujacy wedlug wynalazku dziala w sposób nastepujacy: Hamowanie nastepuje wskutek spadku cisnie¬ nia w glównym przewodzie powietrznym 11, a przez to równiez w przestrzeni 18. Wskutek nadcisnienia w przestrzeni 16 pomocniczego zbiornika powietrznego 15, przepona 17 z tarcza naciskajaca 19 zostaje podniesiona. Podczas ru¬ chu w góre gniazdo 35 drazka 22 dochodzi do grzybka 26 zaworu wylotowego, przez co przer¬ wane zostaje polaczenie hamulcowego cylindra 30 z atmosfera, a grzybek 26 zaworu wylotowego zostaje podniesiony do góry. Po podniesieniu grzybka 26 zaworu wylotowego, tarcza naciska¬ jaca 19 styka sie z opora 20, obciazona sprezyna 21. Opora 20 jest dociskana sprezyna 21 z taka sila, która odpowiada dzialaniu na przepone 17 cisnienia powietrza wynoszacego 0,2 kG/cm2.Dalsze podnoszenie do góry drazka jest wiec do- — 2 —piero wówczas mozliwe, jezeli cisnienie po¬ wietrza w glównym przewodzie powietrznym 11 iw przestrzeni 18 jest mniejsze o 0,2 kG/cm2 od cisnienia powietrza w pomocniczym zbiorniku powietrznym 15 i przestrzeni 16. Dopiero przy tej i wiekszej róznicy cisnien opora 20 i spre¬ zyna 21 zostaja przesuniete do góry przez tar¬ cze naciskajaca i grzybek 27 zaworu zasilaja¬ cego zostaje podniesiony przez grzybek 26 za¬ woru wylotowego. Sprezone powietrze z pomoc¬ niczego zbiornika powietrznego 15 plynie do cy¬ lindra hamulcowego 30 poprzez odsloniete gniaz¬ da 45 i 42 grzybków zaworowych 26 i 27, po¬ przez dysze 29 i rurociag 44. Wskutek tego spa¬ da cisnienie w pomocniczym zbiorniku powietrz¬ nym 15 i skoro tylko róznica cisnienia w po¬ mocniczym zbiorniku powietrznym 15 i w glów¬ nym przewodzie powietrznym 11 osiagnie war¬ tosc 0,2 kG/cm2 tarcza naciskajaca 19 zostaje przesunieta w dól przez sprezyne 21, grzybek 27 zaworu zasilajacego osiada na gniezdzie 42 i napelnienie cylindra hamulcowego 30 zostaje przerwane. Przy dalszym spadku cisnienia w glównym przewodzie powietrznym 11 tarcza 19 i grzybek zaworu zasilajacego 27 zostaja znów podniesione i cylinder hamulcowy 30 zostaje dalej napelniany sprezonym powietrzem. Ponie¬ waz bierne opory, przeciwdzialajace ruchom tarczy 19 i grzybka 27 sa bardzo male, wiec cy¬ linder hamulcowy 30 moze byc napelniany przy bardzo drobnym stopniowaniu. Przy odhamo- wywaniu zawór sterujacy dziala w sposób na¬ stepujacy: Odhamowywanie nastepuje wskutek zwie¬ kszenia cisnienia w glównym przewodzie po¬ wietrznym 11 i przez to równiez w przestrzeni 18. Skutkiem tego tarcza 19 i przepona 17 prze¬ suwaja sie w dól.Skoro tylko opora 20 osiadzie na pierscieniu kolnierzowym 46 w odbudowie zaworu steruja¬ cego, nacisk sprezyny 21 zostaje przejety przez opore 20 i przesuw tarczy 19 zostaje wstrzy¬ many.Grzybek 26 zaworu wylotowego pozostaje przy tym podniesiony i gniazdo zaworowe 35 drazka 22 jest zamkniete tak, ze sprezone po¬ wietrze nie moze uchodzic z cylindra hamulco¬ wego 30. Jezeli tarcza 19 ma sie przesunac da¬ lej w dól, to nacisk sprezyny 21 musi byc za¬ stapiony przez wieksze cisnienia w glównym przewodzie powietrznym 11 i w komorze 18, tzn. ze cisnienie w glównym przewodzie powietrz¬ nym 11 musi wzrosnac co najmniej o 0,2 kG/cm2.Dopiero wówczas tarcza 19 z przepona 17 prze¬ sunie sie w dól, zawór wylotowy 26 osiadzie na nieruchomym gniezdzie 45 i nastepuje otwarcie ruchomego gniazda 35, utworzonego przez ko¬ niec drazka 22. Sprezone powietrze z cylindra hamulcowego 30 odplywa do atmosfery przez przewód 44, dysze 29 komore 25, wydrazenie 23 w trzonie 22, otwór 37, komore 43 i dysze 24.Przy odhamowaniu wzrost cisnienia w prze¬ wodzie glównym powietrza 11 musi nastepnie zastapic nacisk elementu sprezynujacego 20, 21, tzn. 0,2 kG/cm2, a przy mniejszym wzroscie cis¬ nienia zawór sterujacy nie zostaje przestawiony w polozenie odhamowania. Zawór sterujacy zo¬ staje wiec zabezpieczony przed niezamierzonym powodujacym odhamowanie otwarciem, wsku¬ tek malego wzrostu cisnienia w glównym prze¬ wodzie powietrznym 11.Na fig. 2 jest pokazane inne konstrukcyjne rozwiazanie zaworu wylotowego i zasilajacego.Grzybek 26 zaworu wylotowego ma w górnej swej czesci pierscien kolnierzowy 47, za pomo¬ ca którego zostaje on zawieszony na tulei 48, polaczonej z zaworem zasilajacym 27. Sposób dzialania tego urzadzenia jest taki sam jak urzadzenie na fig. 1.Na fig. 3 pokazany jest inny uklad zaworu sterujacego, w którym obok sprezyny 21 jako dodatkowy element dziala równiez tloczek 31.Tloczek 31 jest osadzony przesuwnie na draz¬ ku 22. Podczas hamowania tloczek 31, na który cisnie powietrze sprezone w cylindrze hamulco¬ wym 30, zostaje podniesiony przez kolnierz 32.Komora 49 ponizej tloczka zostaje polaczona z atmosfera przez przewód 33. Podczas odhamo- wywania, mniej wiecej w chwili, w której opora 20 osiada na pierscieniu kolnierzowym 46 w obu¬ dowie zaworu sterujacego i przez to przejmuje nacisk sprezyny 21, równiez dodatkowy tloczek 31 osiada na odsadzeniu 34, tak ze wskutek tego jego nacisk nie zostaje przenoszony na tarcze naciskajaca 19. Dla dalszego przesuwu w dól tarczy 19, aby mogla ona umozliwic opróznie¬ nie cylindra hamulcowego 30, trzeba zwiekszyc cisnienie powietrzne w glównym przewodzie po¬ wietrznym 11 o wielkosc, która równa sie su¬ mie nacisku sprezyny 21 i cisnienia powietrza na tloczek 31, np. o 0,3 kG/cm2. PL