Wynalazek niniejszy dotyczy udoskonalen konstrukcji kopuly geodezyjnej, zwlaszcza gdy chodzi o wytwarzanie wyjatkowo lekkich ko¬ pul, wykonywanych z plyt tekturowych lub plastykowych elementów warstwowych skla- dijacych siQ z cienkich dolnych i górnych arkuszy okladzinowych, polaczonych z rdze¬ niem i wzajemnie oddalonych o grubosc tego rdzenia, wykonanego z mocnego, lekkiego jak piórko materialu, takiego jak porowaty poli¬ styren.Gdy tego rodzaju warstwowe elementy sa ulozone na zakladke i sa wzajemnie polaczone za pomoca srodków sklejajacych, to napreze¬ nia 'pomiedzy dwoma sasiednimi elementami musza byc przenoszone poprzez te ich po¬ wierzchnie zewnetrzne, które bezposrednio do siebie wzajemnie przylegaja. Jeden element bedzie mial zakladke od góry, a drugi zaklad¬ ke od dolu, tak ze przenoszenie naprezen be¬ dzie przebiegalo od dolnych arkuszy okladzi¬ nowych jednego elementu do górnego arkusza okladzinowego elementu drugiego. Wynikiem tego jest takie umieszczanie laminatów, ze pracuja one na scinanie. To obciazenie scina¬ jace bedzie przekazywane do materialu rdze¬ nia zlozonego laminatu i poprzez niego do przeciwleglych arkuszy okladzinowych, podczas gdy brzegi lezacych po przeciwnej stronie ar¬ kuszy okladzinowych tj. brzegi, które znajduja sie po przeciwnej stronie sklejonej zakladki nie moga byc wykorzystywane do bezposred¬ niego przenoszenie naprezen. Nalezy zaznaczyc ze to zagadnienie jest specyficzne dla kon¬ strukcji skladajacych sie z takich specjalnych rodzajów ukladanych na zakladke plyt, które skladaja sie z górnych i dolnych arkuszy okla¬ dzinowych z oddzielajacym je rdzeniem. Przed¬ miotem wynalazku jest, jak nalezy wzajemnie przeplatac dolne i górne arkusze okladzinowe, kolejno po sobie nastepujacych plyt tego ro¬ dzaju we wzmocnionej konstrukcji, która cha-rakteryzuje. polepszona ciaglosc zarówno dol¬ nych jak i górnych arkuszy okladzinowych, rozciagajacych^ sie zasadniczo poprzez cala kon¬ strukcje kopuly. Istote tego pomyslu odnosnie tego zagadnienia mozna krotko strescic ,w spo¬ sób nastepujacy.W kopule geodezyjnej, skladajacej sie z ukla¬ danych na zakladke plyt rombowych, wykona¬ nych z dolnego i górnego arkusza okladzino¬ wego oraz elementu oddzielajacego umieszczo¬ nego pomiedzy tymi arkuszami, plyty rombo¬ we beda laczone w ten sposób, ze ich zakladki sa symetrycznie umieszczone parami, uklada¬ nymi naprzeciw siebie. W ten sposób poje¬ dyncza .plyta bedzie miala jedna pare naprze¬ ciw siebie polozonych zakladek od góry i jedna pare naprzeciw siebie podlozonych zakladek od dolu. Nakladajace sie na siebie, czesci plyt sa wzajemnie laczone na klej, z tym ze dolny arkusz okladzinowy kazdej plyty jest przy¬ klejony do górnych arkuszy pary sasiednich plyt, a górny arkusz okladzinowy kazdej plyty jest przyklejony do dolnych arkuszy innej pary sasiednich plyt. Stwarza, to „przeplatanie" domych i górnych arkuszy okladzinowych, które mozna uwazac za podobne do osnowy i watku tkaniny i ta przeplatana konstrukcja stwarza ciaglosc pracujacych na scinanie dol¬ nych i górnych arkuszy okladzinowych. W ten sposób kazda zlozona plyta rombowa bedzie miala górna powierzchnie przenoszaca napre¬ zenia wzdluz jednej ciaglej linii dzialania lub jednego kierunku i dolna powierzchnie prze¬ noszaca obciazenia wzdluz innej ciaglej linii dzialania lub innego kierunku. Te przenoszace obciazenia linie dzialania sa tak wzajemnie ulozone w calej konstrukcji, ze naprezenia roz¬ ciagajace, obydwóch arkuszy okladzinowych mo¬ ze byc lepiej wykorzystane z wiekszym po¬ wodzeniem niz to bylo poprzednio uzyskiwane dla konstrukcji geodezyjnych z laminatów.Zostalo ponadto odkryte, jak uzyskac taki wzór ciaglego przetykania naprezen w kon¬ strukcji, w której polozone naprzeciw siebie zakladki na górnych koncach plyt rombowych sa zakladkami od dolu, podczas gdy takie zakladki na dolnych koncach plyt rombowych sa zakladkami od góry, tak ze konstrukcja ta jest wlasciwie konstrukcja krycia gontami w celu odprowadzania wody, chociaz daje ciag¬ losc przetykanych dolnych i górnych okladzi¬ nowych arkuszy plyt Inne korzysci zostaly uzyskane przez zasto¬ sowanie plyt rombowych, skladajacych sie z plaskich arkuszy, zginanych wzdluz jednej z osi rombów w celu utworzenia konstrukcji skladajacej sie tylko z trójkatów z zakladkami wzdluz czterech brzegów rombów. Niektóre lub wszystkie rombowe plyty moga byc zginane badz wypukloscia na zewnatrz dokola ich ma¬ lej osi, badz wklesloscia na zewnatrz dokola ich malej osi, badz tez wedlug róznych kom¬ binacji tego rodzaju plyt. Równiez niektóre lub wszystkie plyty moga skladac sie z dwóch arkuszy, z których zewnetrzny jest zgiety wzdluz malej osi wypukloscia na zewnatrz, a wewnetrzny jest zgiety wzdluz duzej osi wypukloscia do wewnatrz, tak ze te dwa arku¬ sze stykaja sie wzdluz brzegu rombu i sa od siebie oddalone w srodku. Prowadzi to do wydrazonej plyty majacej cztery powierzchnie i szesc krawedzi, a zatem do nieregularnego czworoscianu o duzej wytrzymalosci i sztyw¬ nosci, majacego duze znaczenie dla celów izolowania od ciepla lub zimna.Te i inne korzysci niniejszego wynalazku zostana ujawnione bardziej szczególowo w dal¬ szym ciagu opisu najlepszego sposobu jego zrealizowania.Na rysunkach fig. 1 jest schematycznym rzutem kuli, na której pokazano sferyczny dwudziestoscian foremny oraz 3-dzielny uklad plyt na jednej z powierzchni sferycznego dwu- dziestoscianu, fig. 2 jest wykresem przykry¬ wajacym mniej wiecej pole plyt pokazanych na fig. 1, fig. 3 jest rzutem z przodu jednej z plyt, pokazanych na fig. 1 przed jej zgieciem, fig. 4 jest pokazanym w zwiekszajacej po¬ dzialee szczególem poprzecznego przekroju, wy¬ konanego plaszczyzna oznaczona linia .4—4 na fig. 3, w poprzek linii zginania jednej z klap plyty, fig. 5 — jest rzutem podobnym do fig. 4, pokazujacym odgiecie klapy pod takim katem jaki ona przyjmuje, gdy plyta jest umocowana do sasiedniej plyty podobnej konstrukcji, fig. 6 jest schematycznym przekrojem poprowadzo¬ nym przez szereg wzajemnie polaczonych plyt, fig. 7 — rzutem zespolu podwójnej plyty, skladajacej sie z zewnetrznej plyty zgietej wy¬ pukloscia na zewnatrz dokola malej osi oraz z wewnetrznej plyty zgietej" wypukloscia do wewnatrz dokola swej duzej osi, fig. 8a i 8b sa schematycznymi przekrojami poprzecznymi, siegajacymi poprzez szereg polaczonych plyt podwójnych typu pokazanego na fig. 7, fig. 9 jest rzutem aksonometrycznym szesciu wza¬ jemnie polaczonych plyt, z których kazda jest zgieta wypukloscia na zewnatrz dokola ich malych osi, fig. 10 — podobnym rzutem, na którym trzy z plyt sa zgiete wklesloscia na — 3 ¦ —zewnatrz dokola ich duzej osi, fig. 11 jest podobnym rzutem innego ukladu trzech wy¬ puklych i trzech wkleslych plyt, fig. 12 jest rzutem z przodu 5/8 czesci kuli, która jest skonstruowana zgodnie z ukladem plyt po¬ kazanym na fig. 1, i na której wszystkie plyty sa zgiete wklesloscia na zewnatrz, dokola ich dlugiej osi, fig. 13 jest rzutem z przodu polowy kuli, majacej ta sama konstrukcje plyt jak kula na fig. 12, ale z linia odciecia podstawy, przebiegajaca tak, jak to na fig. 1 pokazuje linia oznaczona „1/2", fig. 14 jest rzutem z gó¬ ry konstrukcji z fig. 12, widzianej w kierunku strzalek 14—14, 4ig. 15 jest rzutem z góry konstrukcji z fig. 13 widzianej w kierunku strzalek 15—15, fig. 16 jest rzutem z przodu konstrukcji, skladajacej sie z konców w ksztal¬ cie 5/8 czesci kuli, z których kazdy stanowi polowe 5/8 czesci kuli z fig. 12, oraz z czesci srodkowej, zawierajacej dwa segmenty sferycz¬ ne, stanowiace kopie segmentu odcietego i za¬ wartego pomiedzy liniami odciecia oznaczony¬ mi „3/8" i „5/8", na fig. 12, fig. 17a pokazuje 5/8 czesci kuli, zawierajacej 3-dzielny uklad plyt *z fig. 9 ze zmodyfikowanym ukladem za¬ kladek miedzy plytami, i na której jest nary¬ sowane schematyczne przedstawienie ciaglych linii dzialania naprezen, przekazywanych przez dolne i górne arkusze okladzinowe przeplata¬ jacych sie plyt, fig. 17b jest aksonometrycznym schematycznym rzutem ' zespolu poszczególnych zgrupowan plyt w konstrukcji podobnej do konstrukcji pokazanej na fig. 17a, fig. 18 jest schematycznym rzutem kuli, która moze byc odcinana dowolnie dajac 3/8, 1/2 i 5/8 czesci kuli, pokazujacym 4-dzielny uklad plyt typu, który jest zginany wklesloscia na zewnatrz dokola swej duzej osi, fig. 19 jest wykresem pokrywajacym mniej wiecej pole plyt z fig. 18, fig, 20 jest rzutem aksonometrycznym plyt po¬ dobnych do pokazanych na fig. 18, za wyjat¬ kiem tych, które sa typu zginanego wypuklos¬ cia na zewnatrz dokola malej osi, fig. 21 jest podobnym rzutem, pokazujacym kombinacje na zewnatrz wypuklych i wkleslych plyt, fig. 22 -r- podobnym rzutem, pokazujacym inna kom¬ binacje na zewnatrz wypuklych i wkleslych plyt, fig. 23 jest rzutem aksonometrycznym 5/8 czesci 4-dzielnej kuli, pokazujacym zmodyfiko¬ wany uklad nakladania sie plyt, fig. 24 jest rzutem z góry 5/8 czesci 4-dzielnej kuli z fig. 25, widzianym w kierunku strzalek 24—24, fig. 25 jest rzutem z przodu 5/8 czesci kuli z fig. 24, fig. 26 jest rzutem z przodu wydluzonej kon¬ strukcji, majacej konce w postaci 5/8 czesci kuli, z których kazdy zawiera polowe kon¬ strukcji pokazanej na fig. 25 oraz czesc srod¬ kowa, zawierajaca dwa sferyczne segmenty, stanowiace kopie odjetego segmentu zawartego pomiedzy liniami odciecia oznaczonymi „3/8" i „5/8" na fig. 25.Na fig. 1 kreskowe linie 1 przedstawiaja sferyczny dwudziestoscian foremny, skladajacy sie z dwudziestu równobocznych sferycznych trójkatów, boki których leza wszystkie na duzych kolach kuli. Jezeli przyjmie sie punkt S jako zenit, to piec trójkatów sferycznych, któ¬ rych wierzcholki schodza sie razem w zenicie, uwaza sie czasami za „kolpak dwudziestos- cianu". Piec linii duzych kól wychodzacych z punktu 5 mozna by uwazac badz za boki sfe¬ rycznych trójkatów, tj. za linie przeciecia z ku¬ la plaszczyzn przechodzacych przez jej srodek i zawierajacych punkt S, badz tez za cieciwy albo podzialki cieciwowe tego rodzaju prze¬ ciec wedlug duzych kól. Kreskowe linie 2, tworzace obwodowe brzegi kolpaka dwudzie- stoscianu sa pokazane jako podzialki cieciwo- we duzych kól. Budowa sferycznego dwudzie- stoscianu jest znana w dziedzinie konstrukcji geodezyjnych i byla juz opisana w patencie amerykanskim tego) samego wynaflazcy nr 2682235, udzielonym 29 czerwca 1954 r. w zwiaz¬ ku z opisem jego trójkierunkowej kraty, zgod¬ nie z którym kazdy ze sferycznych trójkatów, skladajacych sie na sferycznym dwudziestoscia- nie jest podzielony dalej na zasadniczo równo¬ boczne trójkaty lub romby. Zgodnie z jedna cecha znamienna niniejszego wynalazku kon¬ struowanie trójkierunkowej kraty jest zmo¬ dyfikowane w sposób, który przewiduje moz¬ nosc odcinania kuli wzdluz linii, które beda dawac w wyniku badz polowe kuli, badz trzy ósme jej czesci, badz tez piec ósmych jej czesci, bez zadnego zwiekszania liczby róz¬ nych rodzajów plyt stosowanych w tej kon¬ strukcji, przy czym lezaca w jednej plaszczyz¬ nie linia podstawy jest stworzona za pomoca brzegów rombowych plyt lub pólplyt, utworzo¬ nych przez podzielenie plyty na dwie czesci wzdluz jednej lub drugiej jej osi.Szczególna uwage nalezy zwrócic na to, ze podzialki cieciwowe linii odciec, oznaczonych przez „3/8" i „5/8" na fig. 1, gdy patrzy sie na nie z jednej strony, wydaja si$ byc po- dzialkami cieciwowymi mniejszych okregów.Niemniej jednak za pomoca konstrukcji na sfe¬ rycznym dwudziestoscianie, w którym wszyst¬ kie wierzcholki, a zatem i obydwie osie rom¬ bowych , plyt leza w plaszczyznie duzego kola, - I —te podztelki cieciwowe w rzeczywistosci leza w plaszczyznach przechodzacych przez srodek kuli, których przeciecia z kula opisuja okregi duzych kól. Fakt moznosci odcinania moze byc uwazany za „pozorne" wystepowanie malych kól lub „równolezników" przy trzech ósmo- wych i piecio ósmowych liniach odcinania, wystepujacych jednakze jako przypadki odci¬ nania wedlug scisle duzego kola tj. wedlug konstrukcji geodezyjnej.Zgodnie z fig. 2 zostanie teraz opisane jak uzyskac przy 3-dzielnym zalamaniu specjalna trójkierunkowa konstrukcje kratowa, która be¬ dzie dawac w wyniku poszczególne plaszczyzny wyzej opisanego odcinania, i która da znaczne uproszczenie montazu, przy czym calosc kon¬ strukcji moze byc montowana tylko z ele¬ mentów dwóch rodzajów. Ten rzut jest wy¬ kresem jednego z sferycznych trójkatów RST dwudziestoscianu z fig. 1. Sferyczny trójkat jest pokazany liniami kreskowymi. Na bokach sferycznego trójkata sa narysowane podzialki cieciwowe, oznaczone literami A i fi. Cieciwy C przecinaja kule w srodku sferycznego trójkata oraz, w punktach, w których spotykajace sie konce cieciw A i fi przecinaja kule. Cieciwy D przecinaja, kule w punktach przecinania sie cieciw A, B i C. Cieciwa E tworzy duza os takich typów rombów, których mala os lezy w plaszczyznie duzego kola i stanowi czesc jednego z boków (ST) sferycznego trójkata.Na fig. 1, E = E = E. W ten sposób szesc plyt rombowych, któro sa zawarte wewnatrz zakreslonego pola fig. 1, sa dwóch typów, przy czym jeden typ 3 jest przedstawiony w ciemniejszym odcieniu, a drugi 4 — w od¬ cieniu jasniejszym.Jezeli dana jest srednica kuli, na której ma byc skonstruowana wymagana kopula geo¬ dezyjna, to podstawowe wymiary rombowych plyt wyznacza sie jak nastepuje, o ile chodzi o cieciwy wedlug oznaczen z fig. 2.A = 0,32968 B = 0,44112 C = 0,42154 D = 0,38216 E = 0,71364 Kazdy z tych wspólczynników mnozy sie przez promien wymaganej kopuly, wyrazony w do¬ wolnych jednostkach jakie chce sie zastoso¬ wac/takich jak stopy, cale, metry lub' cen¬ tymetry. Iloczyn da dlugosci cieciw w wybra¬ nych jednostkach pomiarowych, dajac w ten sposób wymiary dlugosci boków kazdego z dwóch rodzajów rombów. W przypadku rom¬ bu, w którym duza os jest oznaczona litera E (fig. 2), wymiary zewnetrznej pary boków wy-< nikaja z dlugosci innych cieciw, które zostaly podane wyzej.^ Fig. 3, 4 i 5 ilustruja konstrukcje jednej z plyt, z których typ 3 jest podany jako re¬ prezentatywny. Plyty skladaja sie z dolnego 6 i górnego 5 arkuszy okladzinowych oraz ele¬ mentu oddzielajacego 7, umieszczonego pomie¬ dzy tymi arkuszami. Górny i dolny arkusze okladzinowe 5 16 moga byc wykonane z do¬ wolnego, odpowiedniego do tego celu mate¬ rialu, takiego jak tektura, folia metalowa, plastyk itd. Przedzielajacy arkusze material, lub rdzen 7 jest najkorzystniej wykonany z pewnego rodzaju pianowych materialów, ta¬ kich jak porowaty polistyren, chociaz i inne rodzaje wypelniajacego materialu * moga byc stosowane, na przyklad blacha falista. Naj¬ korzystniejsza plyta zlozona jest wykonana z porowatego rdzenia polistyrenowego z okla¬ dzinami lub arkuszami okladzinowymi z bru¬ natnego papieru siarczanowego, materialu zna¬ nego jako „Fome-Cor". Papier siarczanowy lub tektura moga byc wodoodporne i wzmoc¬ nione plastykowym lub innym powleczeniem.Elementy zlozone, stosujace porowate rdzenie polistyrenowe, zostaly dlatego wybrane, ponie¬ waz maja wyjatkowo dobre cechy charaktery- styczne, wymagane dla konstrukcji kopul wed¬ lug niniejszego wynalazku, tworzac laminaty, które sa mocne, sztywne i lekkie jak piórko prawie. Kazda plyta 3 (i 4) ma na ogól ksztalt rombu pokazanego na fig. 3 i ma cztery wy¬ stajace klapy 8 wzdluz jej brzegów, stwarza¬ jace elementy dla laczenia z sasiednimi plyta¬ mi. Plyty moga miec rowki 9 (fig. 4) wzdluz linij cieciw A, C itd., które wyznaczaja brzegi wlasciwych plyt i linie zaginania klap 8.Kazda plyta moze miec równiez rowek wzdluz duzej osi, badz tez malej osi rombu, jak to jest pokazane liniami punktowymi na fig. 3.W ten sposób (fig. 1) kazda z plyt 4 ma rowki i jest zgieta wzdluz swej duzej osi, która sta¬ nowi cieciwe E wyzej omówiona, przy czym zgiecie to przebiega w takim kierunku, aby tworzylo wkleslosc od zewnatrz na powierzchni kopuly. (Na fig. 1 wszystkie pokazane plyty sa zgiete wklesloscia od zewnatrz, dokola ich duzych osi).Fig. 6 pokazuje szereg polaczonych plyt ta¬ kiego ksztaltu. Linie rowków 9 sasiednich plyt sa umieszczone nad soba dajac podwójna grubosc konstrukcji plyty na zgieciu ich pola¬ czenia. Plyty sa wzajemnie laczone na klej.*-Stwierdzone zostalo, ze stykowy rodzaj kleju, takiego jak klej na bazie neoprenu, dobrze nadaje sie dla tego rodzaju konstrukcji.Niektóre lub wszystkie plyty moga skladac sie z dwóch arkuszy 3 i 3' (fig. 7), przy czym arkusz 3 jest jak widac zgiety wypukloscia do wewnatrz, dokola swej dlugiej osi, a arkusz 3* jest zgiety wypukloscia na zewnatrz, dokola swej krótkiej osi. Klapy tych dwóch plyt sa wzajemnie polaczone na klej. Tworzy to wy¬ drazona plyte majaca cztery powierzchnie i szesc krawedzi, a wiec nieregularny czworos¬ cian, który jest bardzo mocny i sztywny oraz daje izolacje od ciepla i zimna. Zewnetrzna plyta 3* moze miec odciety swój dolny koniec wzdluz linii b, a wewnetrzna plyta — swój górny koniec wzdluz linii a, stwarzajac za¬ bezpieczona od dostawania sie wody wewtylacje konstrukcji. Fig. 8a i 8b pokazuja szereg polaczonych podwójnych plyt ksztaltu przedsta¬ wionego na fig. 7, z tym wyjatkiem, ze nie¬ które z plyt beda zwyklego typu 3, a inne zwyklego typu 4, wykonane zgodnie z poprzednim opisem tych zwyklych typów. Gdy te podwójne plyty sa wykonane przez polaczenie poszcze¬ gólnych plyt w zmieniajacej sie kolejnosci, na przyklad plyta 3, za plyta 4', plyta 3 za plyta 4, tak jak to jest pokazane na fig. 8b, to uzyska sie wyjatkowo mocna konstrukcje przeplatana.Fig. 9, 10 i 11 przedstawiaja poszczególne róznego rodzaju uklady plyt typów 3 i 4, przy czym niektóre z tych plyt sa zgiete do¬ kola malej osi, inne natomiast dokola duzej osi. A zatem fig. 9 pokazuje zespól plyt 3' i 4\ które wszystkie sa zgiete wypukloscia na zew¬ natrz. Na fig. 10 niektóre z plyt, a mianowi¬ cie oznaczone liczba 3 sa zgiete z wklesloscia na zewnatrz, dokola ich dlugiej osi. W ukladzie na fig. 11 wklesle od zewnatrz plyty 3 z kon¬ strukcji fig. 10 sa zastapione przez wypukle na zewnatrz plyty 3\ natomiast wypukle od zewnatrz plyty 4* z fig. 10 sa zastapione przez wklesle na zewnatrz plyty 4, ukazujac pelna wzajemna zamiennosc ksztaltów wkleslych i wypuklych. Równiez mozna by sobie wyobra¬ zic, ze konstrukcja pokazana na kazdej z fig. 9, 10 i 11 moze skladac sie podwójnych plyt o ksztalcie pokazanym przykladowo na fig. 7.W celu uproszczenia opisu, jezeli nazwaloby sie wypukle od zewnatrz plyty „zewnetrznymi", wklesle na zewnatrz plyty — „wewnetrznymi", a kombinacje tych dwóch ksztaltów plyt — „podwójnymi", to z takiego punktu widzenia wynalazek niniejszy moze byc podsumowany jako zawierajacy wszystkie z nastepujacych mozliwych kombinacji: 1. Wszystkie plyty sa „wewnetrzne", 2. wszystkie plyty sa „zewnetrzne", 3. wszystkie plyty sa „podwójne" (wewnetrz¬ ne i zewnetrzne), 4. czesc plyt „wewnetrznych" czesc „zew¬ netrznych", 5. czesc plyt „wewnetrznych" czesc „podwój¬ nych", 6. czesc plyt „zewnetrznych" czesc „podwój¬ nych", 7. czesc plyt „wewnetrznych", czesc „zew¬ netrznych^ * czesc „podwójnych".Fig. 12 i 14 przedstawiaja pelna konstrukcje 5/8 czesci kuli, zbudowana w sposób opisany z powolaniem sie na fig. 1 — 5 wlacznie.Fig. 13 i 15 przedstawiaja te sama konstrukcje zastosowana do polowy kuli odcietej wzdluz linii „1/2" na fig. 1.Jezeli wezmie sie konstrukcje pokazana na fig. 12 i podzieli sie ja na dwie czesci wzdluz linii A—B (lub A'—B') to ukaze sie nowy aspekt moznosci odcinania kopuly od kuli.W ten sposób uzyskuje sie dwie polówki ABC i A'B'C 5/8 czesci kuli. Na fig. 16 jedna z tych polówek, a mianowicie ABC jest widoczna po prawej stronie, a druga AyB*C* — po lewej stronie, przy czym jedna zostala obrócona o 90° w kierunku zgodnym z ruchem wska¬ zówek zegara z polozenia przedstawionego na fig. 12, a druga o 90° w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara. Pomiedzy plasz¬ czyznami BC i B'C* na fig. 16 umieszczone sa dwa sferyczne segmenty stanowiace kopie odcietego segmentu kuli, zawartego pomiedzy liniami odciecia oznaczonymi „3/8" i „5/8" na fig. 12. W skompletowanej na fig. 16 kopule srodkowa czesc robi wrazenie, ze ma zasadni¬ czo ksztalt walcowy, ale z poprzednich roz¬ wazan mozna wywnioskowac, ze w rzeczywi¬ stosci sklada sie ona z dwóch segmentów sfe¬ rycznej kopuly geodezyjnej. W ten sposób zo¬ stal odkryty sposób, za pomoca którego sferycz- nosc moze w rzeczywistosci siegac albo „roz¬ ciagac sie" dla stwarzania wydluzonych kopul geodezyjnych. Jesli trzeba to srodkowa sekcja BB*C'C moze byc opuszczona w konstrukcji na fig. 16, a jej koncowe czesci moga byc wza¬ jemnie zsuniete i zetknac sie plaszczyznami BC i R'C', tworzac wydluzona konstrukcje, nieco krótsza niz pokazana w tym rzucie na rysunku.Jako dalsza alternatywe mozna zastosowac dwie lub wiecej sekcji BB'C'C, dla stworzenia tune- — 0 -lowej konstrukcji geodezyjnej o kazdej wyma¬ ganej dlugosci. Równiez przez usuniecie sekcji w postaci polówki 5/8 czesci kuli, która lezy po lewej stronie plaszczyzny B'C na fig. 16 i uwazajac plaszczyzne B'C jako podstawe po¬ zostalej konstrukcji otrzymuje sie polowe silo¬ sowej konstrukcji, która wraz z dostawiona Wzdluz plaszczyzny AB* druga konstrukcja o identycznym ksztalcie da wieze o wierzchol¬ ku w postaci 5/8 czesci kuli i zazwyczaj wal¬ cowych scianach. Rózne konstrukcje tego ro¬ dzaju maja jednoczesnie zazwyczaj walcowa czesc srodkowa o^ zasadniczych wlasciwosciach dokladnej konstrukcji geodezyjnej, o ile chodzi o jej jedyna zdolnosc maksymalnego wyko¬ rzystania wlasciwosci rozciagajacych materia¬ lów i zapewniaja bardziej korzystny stosunek: ciezar/wytrzymalosc, niz kiedykolwiek byl on uzyskany przy stosowaniu konwencjonalnych pomyslów konstrukcji budowlanej.Powracajac znów do fig. 6, mozna zaobser¬ wowac, ze plyty 3 maja zakladki od dolu, natomiast plyty 4 maja zakladki od góry, a wiec przekazywanie naprezen w plaszczyznie po¬ wierzchni konstrukcji odbywa sie pomiedzy dolnym arkuszem okladzinowym plyty 4 i gór¬ nym arkuszem okladzinowym sasiedniej plyty 3.Wynikiem tego jest takie ulozenie plyt, ze pracuja one na scinanie, przy czym naprezenie scinajace moga byc przekazywane do rdzenia materialu zlozonego laminatu i poprzez niego do przeciwleglego arkusza okladzinowego Brze¬ gi tego przeciwleglego arkusza okladzinowego, tzn. brzegi które leza po przeciwnej stronie przyklejonej zakladki, nie moga byc wykorzy¬ stywane do bezposredniego przekazywania ob¬ ciazen. Zagadnienie to jest specyficzne dla konstrukcji skladajacych sie z takich szcze¬ gólnych rodzajów ukladanych na zakladke plyt, które skladaja sie z górnych i dolnych arku¬ szy okladzinowych z oddzielajacym je rdzeniem.Prowadzi to do tego aspektu niniejszego wyna¬ lazku, który dotyczy odkrycia, jak przetykac wzajemnie dolne arkusze okladzinowe kolejno po sobie nastepujacych plyt we wzmocnionej konstrukcji, która charakteryzuje polepszona ciaglosc zarówno dolnych jak i górnych arku¬ szy okladzinowych rozciagajacych sie zasadni¬ czo poprzez cala konstrukcje kopuly, jak to zostanie w dalszym ciagu opisane z powola¬ niem sie na fig. 17a i 17b. Tu laminaty w po¬ staci rombowych plyt sa laczone w taki spo¬ sób, ze ich zakladki sa umieszczane syme¬ trycznie parami ukladanymi naprzeciw siebie.W ten sposób pojedyncza plyta 3* bedzie miala jedna pare naprzeciw siebie polozonych za¬ kladek od góry 8 i jedna pare naprzeciw siebie polozonych zakladek od dolu S\ Nakla¬ dajace sie na siebie czesci plyt sa laczone wzajemnie na klej, przy czym dolny arkusz okladzinowy plyty 3' jest przyklejony do gór¬ nych arkuszy okladzinowych pary sasiednich plyt 4\ a górny arkusz plyt 3* jest przyklejony do dolnych arkuszy innej pary sasiednich plyt 4". W ten sposób stwarza sie bezposrednie przekazywanie naprezen pomiedzy dolnym ar¬ kuszem plyty 3* i górnymi arkuszami plyty 4* wzdluz linii dzialania pokazanej schematycznie za pomoca linii 10 (fig. 17b). Podobnie istnieje bezposrednie przekazywanie obciazen z górne¬ go arkusza plyt 3* do dolnych arkuszy plyt 4", przedstawione schematycznie za pomoca linii 11, pokazujacej poprzeczne przetykanie linii dzia¬ lania naprezen. Linie dzialania naprezen 10 i 11 sa narysowane ciaglymi liniami gdy napre¬ zenia przenosza górne arkusze okladzinowe konstrukcji, a kreskowymi liniami, gdy obcia¬ zenia przenosza dolne arkusze. Te linie prze¬ noszenia naprezen tworza „splot" naprezen w dolnych i górnych arkuszach okladzinowych, który moze byc upodobniony do osnowy i wat¬ ku tkaniny i te linie splotu tworza ciaglosc pracujacych na scinanie dolnych i górnych arkuszy okladzinowych, które rozciagaja sie zasadniczo na cala konstrukcje kopuly. Prze¬ cinajace sie linie naprezen same tworza trój- kierunkowa krate linii naprezen, i sa tak wzajemnie rozlozone w calej konstrukcji, ze naprezenia na rozciaganie obydwóch arkuszy okladzinowych moze byc wykorzystywane bar¬ dziej skutecznie, na czym wydaje sie polegac wspóldzialanie uzupelniajace podstawowe zja¬ wisko wspóldzialania, jakie bylo ustalone przez naukowców i budowniczych we wspólczesnych geodezyjnych konstrukcjach budowlanych i stra¬ tegii.Inna jeszcze korzysc przeplatania linii dzia¬ lania krzyzujacych sie naprezen, pokazanych przykladowo na fig. 17a, 17b i 23, moze byc podana z powolaniem sie na fig. 6, na której pokazano w jaki sposób, o ile chodzi o wybrana plyte 3, naprezenia w dolnych arkuszach okla¬ dzinowych dwóch sasiednich plyt 4 stwarzaja skierowany do wewnatrz nacisk, przy przykry¬ tych od góry brzegach plyty 3, tak jak to jest uwidocznione za pomoca strzalek i, natomiast naprezenia w górnych arkuszach okladzino¬ wych dwóch innych sasiednich plyt (jednej powyzej i jednej ponizej plaszczyzny rysunku, a zatem nie pokazanych na fig. 6, lecz daja- .— e —cych sie porównac z dwoma zespolami sasied¬ nich plyt 4* i.4" na fig. 17b) stwarzaja skie¬ rowany na zewnatrz docisk, przy przykrytych od dolu brzegach plyty 3, jak to jest uwidocz¬ nione za pomoca strzalek o. Krzyzujace sie, skierowane ku górze i ku dolowi sily dociska¬ jace, wywierane na dana plyte, wywoluja na¬ prezenia sciskajace w rdzeniu 7 materialu ply¬ ty, a zostalo stwierdzone, ze kombinacja ta¬ kich skierowanych ku dolowi i ku górze sil dociskajacych ma dzialanie sciskajace, które usiluje przyciagac wzajemnie brzegi plyty, tak ze dolny i górny arkusze okladzinowe plyty sa w pewnym stopniu zwiazane ze soba bez odstawania. Porównaj takze strzalki i oraz o na fig. 8.Na fig. 18 zostalo ujawnione w jaki sposób uzyskac ciagle przetykane linie dzialania na¬ prezen konstrukcji, której przeciwlegle zaklad¬ ki przy górnych koncach rombów sa zaklad¬ kami- od dolu, natomiast zakladki na dolnych koncach rombów sa zakladkami od góry, tak ze konstrukcja jest wlasciwie kryciem gontami w celu odprowadzenia wody, przy zachowaniu ciaglosci naprezen górnych i dolnych przepla¬ tanych arkuszy okladzinowych plyt. Linie dzia¬ lania ciaglych linii naprezen sa pokazane sche¬ matycznie za pomoca kilku linii 12. Istnieje tu para przeciwleglych zakladek od dolu 13 i para przeciwleglych zakladek od góry 13'.W konstrukcji przedstawionej na fig. 18 wszystkie plyty sa zgiete wklesloscia od zew¬ natrz, dokola ich duzych osi. Na fig. 20 to sa¬ mo przetykanie linii dzialania naprezen w kry¬ tej gontami konstrukcji zostaje uzyskane z za¬ stosowaniem plyt zginanych wypukloscia na zewnatrz dokola ich malej osi, tj. wszystkie plyty sa „zewnetrzne", stosujac poprzednio przyjeta terminologie skrócona.Na fig. 21 stosuje sie to samo przetykanie linii dzialania naprezen i krycie gontami w konstrukcji skladajacej sie z kombinacji plyt „zewnetrznych" i „wewnetrznych".Fig. 22 przedstawia inna kombinacje plyt „zewnetrznych" i „wewnetrznych". Tak jak to podane bylo w rozwazaniach poprzednich, po¬ winno byc, ze gdziekolwiek sa pokazywane plyty „zewnetrzne", rysunek moze byc odczy¬ tywany jako ilustrujacy badz plyty „zewnetrz¬ ne", badz tez kombinacje plyt „zewnetrznych" i „wewnetrznych" („podwójnych"), a o ile cho¬ dzi* o plyte „podwójna" to jej konstrukcja byla opisana z powolaniem sie na fig. 7.Fig. 23 przedstawia wlasnie dalsza odmiane ukladu plyt i ich nakrywanie sie. Jak poprzed¬ nio pojedyncza plyta ma jedna pare prze¬ ciwleglych zakladek od góry i jedna pare za¬ kladek od dolu. Linie bezposredniego przeka¬ zywania naprezen w pokryciu sa pokazane schematycznie za pomoca linii 14 i 15, przepla¬ tanych w ciaglej konstrukcji przetykanej.Podsumowujac to co bylo omówione z po¬ wolaniem sie na fig. 17—23, mozna stwierdzic, ze fig. 17 stanowi typowy wzór przeplatania linii dzialania naprezen w 3-dzielnej kopule, natomiast fig. 18—23 sa przykladem przeplata¬ nia linii dzialania naprezen w 4-dzielnej ko¬ pule. Czterodzielna kopula stwarza wlasciwa dla niej sobie moznosc odcinania taka sama jaka byla opisana o ile chodzi o 3-dzielna ko¬ pule i jaka byla pokazana liniami odcinania, oznaczonymi „3/8", „1/2" i „5/8". Mozna zauwa¬ zyc, ze na fig. 1 linia odcinania dla polowy kuli jest pod pewnym katem do linii odcina¬ nia 3/8 czesci i 5/8 czesci kuli, natomiast na fig. 18 wszystkie trzy linie odcinania znajduja sie w równoleglych plaszczyznach.Fig. 19 pokazuje zalamania dla trójkierun- kowej kraty w 4-dzielnej kopule. Ten rzut jest wykresem jednego z trójkatów AAA sferycz¬ nego dwudziestoscianu odpowiadajacego trój¬ katowi AAA na fig. 18. Jak poprzednio, sfe^ ryczny trójkat jest narysowany liniami kres¬ kowymi. Pokazane sa równiez nalozone na boki sferycznego trójkata, pokazane sa podzialki cieciwowe, oznaczone AB, BC, CD itd. Jezeli dana jest srednica kuli, na której nalezy skon¬ struowac wymagana kopule geodezyjna, to podstawowe wymiary rombowych plyt Ustala sie jak nastepuje, o ile chodzi o cieciwy wed^ lug oznaczen z fig. 19: AB =¦= 0,22019 BB = 0,25958 BC = 0,32942 BD = 0,30907 CD = 0,31287 DD = 0,32492 Kazdy z tych wspólczynników mnozy sie przez promien wymaganej kopuly, wyrazony w do¬ wolnych jednostkach, jakie chce sie zastosowac, takich jak stopy, cele, metry, lub centymetry.Iloczyn da dlugosci cieciw w wybranych jed¬ nostkach pomiarowych, dajac w ten sposób wymiary dlugosci boków kazdego typu rombu.Moznosc odcinania moze byc zasadniczo uzys¬ kiwana w kopulach, w których trójkierunko- wa krata trójkatów dwudziestoscianu zostala skonstruowana przy podzialach 2, 3 lub 4-krot-nych lub tez ich wielokrotnosciach, ha przy¬ klad przy podzialach 6 i 12-krotnyeh. Nalezy przypomniec, ze podzielnosc byla zdefiniowana jako liczba podzialek, na jakie kazdy bok trój¬ kata dwudziestoscianu jest dzielony przy pla¬ nowaniu trójkierunkowego modelu kraty. W te¬ go rodzaju konstrukcjach, wszystkie wierzchol¬ ki rombów, leza na duzych kolach kuli. Wynika stad,, ze wszystkie linie osiowe rombów tzn. ich dlugie i krótkie osie sa cieciwami duzych kól kuli. W zwiazku z tym wszystkie opisane tu kopuly poza specjalnymi zaletami tu opisa¬ nymi, maja te podstawowa zalete, ze sa kon¬ strukcja scisle geodezyjna lub konstrukcja du¬ zych kól.W 4-dzielnej kopule, która skonstruowano w sposób wyzej opisany, i w której zastoso¬ wano uklad plyt przedstawiony na fig. 24 be¬ dacej rzutem z góry 5/8 czesci 4-dzielnej kuli z fig. 25, wykonanym w kierunku strzalek 24—34 i tak zorientowanej, ze srodek kolpaka dwudziestoscianu jest zenitem, uzyskana zo¬ stala zmodyfikowana postac odcietego segmentu, który rozciaga sie pomiedzy liniami odcinania 3/8 i 5/8. To z kolei stwarza zmodyfikowana postac wydluzonych konstrukcji poprzednio opisanych z powolaniem sie na fig. 12 i 16.W tym przypadku jezeli wezmie sie konstrukcje pokazana na fig. 25 i podzieli sie ja na dwie czesci plaszczyzna oznaczona DE (lub D* E'), to utworzy sie dwie sekcje polówkowe DEF i WET* pieciu ósmych czesci kuli.Na fig, 26 widoczna jest jedna z tych sekcji, a mianowicie DEF po prawej stronie, a druga D'E'F' — po lewej stronie, przy czym jedna zostala obrócona o 90° w kierunku zgodnym z ruchem wskazówek zegara, z polozenia po¬ kazanego na fig. 25, a druga o 90° w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara. Po¬ miedzy plaszczyznami EF i EF* na fig. 26, ma¬ my umieszczona sekcje srodkowa EE'F'F, skla¬ dajaca sie z dwóch sferycznych segmentów, stanowiacych kopie odcietego segmentu kuli, rozciagajacego sie pomiedzy liniami odcinania oznaczonymi „3/8" i „5/8" na fig. 25. Na skom¬ pletowanej tak kopule (fig. 26) sekcja srodko¬ wa robi wrazenie jakoby miala ksztalt walco¬ wy, lecz jak to bylo opisane z powolaniem sie na fig. 16, zrozumiale jest samo przez sie, ze w rzeczywistosci sklada sie ona z dwóch segmentów sferycznej kopuly geodezyjnej.Srodkowa sekcja z konstrukcji przedstawionej na fig. 26 w przeciwienstwie do sekcji poka¬ zanej na fig. 16, jest wykonana calkowicie z. „jwwnetrznych" plyt rombowych, zginanych dokola ich malej osi i pól sekcji z „wewnetrz¬ nych" plyt rombowych odcietych wzdluz ich malej osi. Wynika to z obwodowego pofalowa¬ nia jakie jest dobrze widoczne przy doklad¬ nym przestudiowaniu fig. 26. Jezeli trzeba, to sekcja srodkowa EE'F'F moze byc usunieta z konstrukcji przedstawionej na fig. 26, a jej koncowe czesci zsuniete wzajemnie do zetknie¬ cia sie plaszczyzn EF i E'F\ tworzac pewnego rodzaju wydluzona konstrukcje, krótsza jednak od pokazanej na fig. 26. Jako nastepna z ko¬ lei alternatywe mozna zastosowac dwie lub wiecej sekcji EE'F'F dla stworzenia tunelowej konstrukcji geodezyjnej kazdej wymaganej dlu¬ gosci. Oprócz tego, jak to bylo opisane z po¬ wolaniem sie na fig. 16, rózne konstrukcje tego rodzaju maja jednoczesnie zazwyczaj walcowa sekcje srodkowa, odznaczajaca sie pierwszo¬ rzednymi wlasciwosciami teoretycznej kon¬ strukcji geodezyjnej.Jako przyklad wyjatkowo korzystnego sto¬ sunku ciezaru do wytrzymalosci, uzyskanego w szczególnej postaci konstrukcji laminamej, mozna przytoczyc kopule wykonana z „Fome Cor", skladajacego sie z arkuszy okladzino¬ wych z tektury z papieru siarczanowego, na¬ lozonych na rdzen polistyrenu porowatego, o lacznej grubosci 6,35 mm, przy zastosowaniu pojedynczych plyt w geodezyjnej konstrukcji o srednicy 5,8 m, majacej nastepujaca charakte¬ rystyke: Uklad Wykorzystanie pomieszczenia glowicy Przykrywane pole podlogi Objetosc oslaniana Ciezar (wraz z wyposazeniem) Objetosc czesci skladowych zapakowanych do przewo¬ zu morskiego —* 5/8 czesci kuli — 98«/« ' — 25,2 ms — 77,7 m» — 79,0 kG — 0,7 m8 (paka o boku kwa¬ dratu 1,2 m i wysokosci 0,46 m) Ciezar na jednostke przykry¬ wanego pola podlogi — 3,1 kG/m* Jezeli wynalazek niniejszy zastosuje sie do kopul wiekszych wymiarów, to ciezar kopuly na m* przykrywanej podlogi moze byc jeszcze mniejszy, w znacznym stopniu spowodowany ksztaltem i ukladem zachodzacym za siebie zlozonych plyt, w których dolne i górne arku¬ sze okladzinowe kolejnych plyt sa wzajemnie przetykane we wzmocniona konstrukcje, która - 9 -uzupelnia wlasciwa wytrzymalosc geodezyjnej trójkierunkowej konstrukcji kratowej.Terminy i wyrazenia jakie byly tu stosowa¬ ne, zostaly uzyte w sensie opisowym a nie wiazacym i nie bylo zamiarem opisu wylacze¬ nie takich równowaznych odmian opisywanego wynalazku, jakie mieszcza sie w zasiegu za¬ strzezen patentowych. PL