Opublikowano dnia 16. stycznia 1962 r.Vi i p t»re,, \ BIB LIT Urzc-- ¦ POLSKIEJ RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ OPIS PATENTOWY Nr 45267 KI. 42 c, 10/01 Akademia Górniczo-Hutnicza #) Kraków, Polska Kamera ttereometryczna Patent trwa od dnia 30 maja 1960 r.W geodezji coraz szersze zastosowanie znaj¬ duje fotogrametria, która pozwala na podsta¬ wie zdjec fotograficznych, wykonanych za po¬ moca specjalnych kamer, odtwarzac ksztalty, wymiary i polozenia zarówno przedmiotów plaskich jak i przestrzennych. Fotogrametria moze miec równiez 'zastosowanie w górnictwie, miedzy innymi jako metoda do opracowywa¬ nia dokumentacji powypadkowych w kopal¬ niach.W zwiazku z zaistnieniem nieszczesliwych wypadków, awarii czy katastrof kopalnianych zachodzi koniecznosc udokumentowania pew¬ nych faktów. Stosowana do tego celu meto¬ da opisowo-szkieowa, uzupelniana nastepnie pomiarem geodezyjnym, jest zbyt pracochlon¬ na, przy czym nie pozwala na zarejestrowa¬ nie wszystkich szczególów w krótkim czasie.*) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze twórca wynalazku jest prof. dr inz. Zygmunt Ko¬ walczyk, Poza tym przy sporzadzeniu szkiców powy¬ padkowych wiele istotnych zjawisk i faktów, niezbednych dla dokladnego wyjasnienia przy¬ czyn i okolicznosci wypadku, zostaje pominie¬ tych wzglednie niezauwazonych.Zastosowanie do tych celów zdjec stereo- metrycznych za pomoca dostosowanej do wa¬ runków kopalnianych kamery stereometrycznej pozwala na zarejestrowanie w krótkim czasie wszystkich szczególów wypadku, przedstawia¬ jac w sposób obiektywny stan faktyczny. Na podstawie stereogramów mozna bardzo do¬ kladnie przeanalizowac kazdy wypadek bez potrzeby zatrzymywania na dluzszy czas ru¬ chu w kopalni.Stereogramy wykonane kamerami o znanej orientacji wewnetrznej, a takze i zewnetrznej, mozna otrzymac za pomoca znanych fototeodo- litów, kamer stereometrycznych lub aparatów fotograficznych z dodatkowo uzupelnionym wyposazeniem.Fototeodolity uzywane sa glównie do wyko-nywania zdjec naziemnych, a kb wykorzysty¬ wanie do prac pomiarowych w górnictwie podziemnym jest trudne i niewygodne, a w wiekszosci przypadków wrecz niemozliwe.Kamery stereometryczne, na przyklad typu „Wild", „Zeiss", „Zeiss-Aerotopograph" i inne, sa uzywane tylko do wykonywania naziem¬ nych zdjec stereofotogrametrycznych przedmio¬ tów polozonych w odleglosci od 2,5 m do nie¬ skonczonosci.Zazwyczaj sa to komplety kamer, skladaja¬ ce sie z dwóch oddzielnych przyrzadów, o dwóch róznych dlugosciach baz.Kamera z baza równa 0,4 m jest przystoso¬ wana do zdejmowania przedmiotów, znajduja¬ cych sie w odleglosci od 2 m do 6 m od obiek¬ tywu, zas kamera z baza równa 1,2 m — do zdejmowania przedmiotów oddalonych od obiek¬ tywu od 4 m do nieskonczonosci. Kamery te nie maja jednak w swym wyposazeniu urza¬ dzen katomierczych, niezbednie koniecznych w tych warunkach do pomiaru katów pozio¬ mych i pionowych, umozliwiajacych przez to wykonanie pomiarów do wiazania stanowisk bazy do podziemnej osnowy kopalnianej. Po¬ nadto za pomoca tych kamer nie mozna za¬ rejestrowac przedmiotów, odleglych od obiek¬ tywów w granicach od 1,6 m do 10 m, a takze wykonac zdjecia komór.Z tych tez wzgledów nie znalazly one za¬ stosowania w górnictwie podziemnym.Niedogodnosci i wady dotychczas znanych kamer usuwa calkowicie kamera stereometrycz- na wedlug wynalazku, za pomoca której mozna miedzy innymi dokonac stereofotogrametrycz- nego opracowania dokumentacji wypadków i awarii w kopalniach, sytuacyjno-wysokoscio- wego zdjecia komór podziemnych, a takze okreslenia wielkosci ruchów górotworu.Kamera wedlug wynalazku jest tak skon¬ struowana, ze umozliwia przesuwanie kamer na bazie stereometrycznej, dzieki czemu pozwa¬ la fotografowac przedmioty znajdujace sie od obiektywu w odleglosci od 1,6 m do nieskon¬ czonosci. Ponadto kamera wedlug wynalazku pozwala na bezposredni pomiar katów pozio¬ mych w terenie, dzieki czemu mozna wyko¬ nac tym samym przyrzadem zdjecia i pomie¬ rzyc pozioma osnowe fotogrametryczna.Kamera pozwala równiez na pomiar katów pionowych, przy pomocy których mozna okres¬ lic trygonometrycznie wysokosci osnowy.Rysunek przedstawia przekrój kamery we¬ dlug wynalazku wzdluz bazy stereometrycznej.Kamera wedlug wynalazku jest wykonana w ten sposób, ze do alhidady 3 znanego teodo¬ litu jest trwale wmontowana za pomoca pod¬ pory 4 baza stereometryczna 1. Baza 1 jest osadzona w odpowiednio dobranych lozyskach, umieszczonych w obudowie 2, co umozliwia obrót bazy 1 wokól jej osi.Tak polaczona baza z teodolitem stanowi je¬ den przyrzad pomiarowy. Baze 1 stanowi okra¬ gla rura, najlepiej metalowa, o odpowiednio dobranym przekroju i dlugosci na przyklad 1000 mm. Na bazie 1 jest osadzone pionowo kolo 5 zaopatrzone w podzialke katowa, zas do obudowy 2 jest zamontowany noniusz 6, który umozliwia odczyt kata obrotu bazy 1 w granicach od 0° do 360°.Na obu ramionach bazy 1 sa umieszczone dwie spodarki 7 i 8, z którymi sa polaczone za pomoca srub sprzegajacych kamery pomia¬ rowe 9 i 10. Spodarki 7 i 8 moga byc prze¬ suwane wraz z kamerami 9 i 10 wzdluz bazy 1 skokami na przyklad co 50 mm i ustawiane; w zadanej odleglosci jedna wzgledem drugiej.Takie ustawienie kamer zapewniaja trzpienie zapadkowe U i 12 umieszczone w spodarkach i zaciskane do otworów, umieszczonych cen- trycznie w okreslonej odleglosci, na przyklad co 50 mm jeden od drugiego wzdluz calej dlu¬ gosci bazy 1. Otwory sa oznaczone cyframi Mozliwosc przesuwania kamer 9 i 20 wzdluz bazy 1 pozwala na stereoskopowe fotografowa¬ nie przedmiotów, polozonych od obiektywów kamer w odleglosci od 1,6 m do nieskonczo¬ nosci. Kamery pomiarowe 9 i 10 stanowia znane aparaty fotograficzne, odpowiednio przy¬ stosowane do wykonywania zdjec fotogra¬ metrycznych. Zdjecia obu kamer sa dokony¬ wane jednoczesnie za pomoca wspólnego wy- zwalacza migawek.Na obudowie 2 umieszczona jest w sposób trwaly dwuramienna podstawka 13. Wewnatrz ramion podstawki 13 jest umocowana obroto¬ wo na osi luneta 14 wraz z pionowo osadzo¬ nym kolem 15, zaopatrzonym w podzialke ka¬ towa. Luneta 14 stanowi urzadzenie celowni¬ cze zarówno dla bazy 1 jak tez dla teodolitu, zas kolo 15 zezwala na mierzenie katów pio¬ nowych.Libele umieszczone na alhidadzie 3 pozwa¬ laja na poziomowanie zarówno plaszczyzny limbusu jak i bazy 1.W ten sposób skonstruowana kamera stereo¬ metryczna pozwala dokonac na jednym sta¬ nowisku dowolna ilosc zdjec fotogrametrycz¬ nych (stereogramów), zorientowanych wedlug -2 -znanego kierunku za pomoca katów pozio¬ mego i pionowego.Kamera wedlug wynalazku moze byc uzy¬ wana do stereofotogrametrycznego opracowy¬ wania dokumentacji wypadków i awarii w ko¬ palniach, syfcuacyjno-wysokosciowego zdejmo¬ wania komór podziemnych, okreslania wiel¬ kosci ruchów górotworu, a takze do zdjec na¬ ziemnych, jak na przyklad do inwentaryzacji zabytków architektonicznych i innych. PL