Wynalazek dotyczy turbodmuchawy typu za¬ wierajacego turbine i sprezarke, których wir¬ niki sa osadzone wspólosiowo na wspólnym wale podtrzymywanym przez rozmieszczone po- osiowo lozyska, osadzone w srodkowym kadlu¬ bie, znajdujacym sie miedzy kadlubem turbiny i kadlubem sprezarki. Takie dmuchawy turbi¬ nowe sa powszechnie uzywane przy wysoko¬ preznych silnikach spalinowych, przy czym turbina jest napedzana przez spaliny silnika i z kolei napedza sprezarke, która spreza po¬ wietrze dostarczane do silnika. W niektórych urzadzeniach dmuchawy turbinowe sa przysto¬ sowane do dostarczania chlodzonego powietrza doladowczego. Powietrze sprezone, na przyklad w pierwszym zespole turbodmuchawy napedza¬ nej spalinami silnika, jest przetlaczane przez dmuchawe drugiego zespolu turbodmuchawy, który zwieksza cisnienie w jeszcze wiekszym stopniu, nastepnie przez chlodnice posrednia, a potem przez turbine drugiego zespolu, gdzie nastepuje czesciowe obnizenie cisnienia, a wiec i ochlodzenie przez rozprezanie i wreszcie prze¬ chodzi w postaci ochlodzonego powietrza do¬ ladowczego do powietrznego wlotu silnika.Turbodmuchawa wedlug wynalazku znajduje zastosowanie zwlaszcza, lecz nie wylacznie w turbodmuchawach, przystosowanych do wyso¬ kopreznych silników spalinowych, badz w po¬ staci zwyklych zespolów do sprezania powie¬ trza doladowczego, badz tez w postaci bardziej skomplikowanych urzadzen omówionych wy¬ zej, zarówno do chlodzenia, jak i sprezania powietrza doladowczego.Jedynm z celów wynalazku jest wykonanie dmuchawy omówionego typu o konstrukeliprostej, lekkiej i niekosztownej, która mozna latwo rozbierac i skladac dla celów konserwacji lub kontroli.Wedlug wynalazku w dmuchawie turbinowej omówionego typu srodkowy kadlub posiada pierscieniowy lacznik, przez który przechodzi wal oraz zestaw lozyskowy dla walu osadzo¬ nego z obu stron kolnierza.Kazdy zestaw lozyskowy moze posiadac sta¬ la oslone przymocowana do pierscieniowego lacznika oraz luzny pierscien, umieszczony miedzy walem i stala oslona lozyskowa. Pod¬ czas pracy tuleja cylindryczna obraca sie z mniejsza predkoscia niz wal, tak iz wzgledne predkosci powierzchni lozyskowych sa mniej¬ sze, jak w przypadku zwyklego lozyska pel¬ nego. Poza tym w przypadku luznego pierscie¬ nia lozyskowego ogólny luz promieniowy moze byc wiekszy niz luz zwyklego lozyska pelnego.Zaleta takiego rozwiazania jest to, ze zespól wirnikowy nie wymaga tak dokladnego wywa¬ zenia, jak to jest konieczne w innych przypad¬ kach; jezeli bowiem naturalna os obrotu zes¬ polu wirnikowego nie lezy dokladnie na geome¬ trycznej osi podluznej, to nieznaczna wypad¬ kowa mimosrodowosc (lub mimosrodowosci) moze byc wyrównana.Kazdy zespól lozyskowy moze równiez po¬ siadac lozysko oporowe, zawierajace plytke pierscieniowa, zacisnieta miedzy stala oslona zespolu lozyskowego i pierscieniowym laczni¬ kiem oslony srodkowej, przy czym czesc takiej plytki pierscieniowej wystaje do wewnatrz srodkowego otworu pierscieniowego kolnierza w kierunku walu oraz kolnierza na wale wspóldzialajacego z wystajaca czescia plyty pierscieniowej.W jednej z postaci wykonania wynalazku oslony zawierajace lozyska sa umocowane do przeciwleglych stron pierscieniowego kolnierza srodkowego lozyska na zewnatrz zestawów lo¬ zyskowych, przy czym kazda oslona posiada przedzial, który zawiera jeden z zestawów lozyskowych.Pomiedzy walem i oslonami lozyskowymi moga byc umieszczone uszczelnienia, na przy¬ klad uszczelnienia labiryntowe, przy czym dna przedzialów utworzonych przez oslony laczace sie z kanalem olejowym w dolnej czesci pierscieniowego srednika srodkowego kadluba. Gdy uszczelnienia sa typu labirynto¬ wego, to kazde uszczelnienie moze zawierac szereg wspólsrodkowych rowków pierscienio¬ wych w sciance oslony lozyska, w poblizu walu i kolnierza, na wale tuz przy rowkach, przy czym rowki sa nachylone na zewnatrz wzgledem osi walu i jezeli wal jest poziomy, to górne czesci rowka zwrócone sa ku górze, natomiast dolne czesci tych samych rowków zwrócone sa w dól.Oslony lozyskowe moga byc oddalone od scianek wewnetrznych kadlubów turbiny i sprezarki, przy czym przestrzenie posrednie maja polaczenie z atmosfera.Dla ulatwienia obróbki jest pozadane, zeby z kazdej strony pierscieniowego lacznika oslo¬ ny srodkowej, powierzchnia do której jest przymocowany odpowiedni zestaw lozyskowy, byla w tej samej plaszczyznie co powierzchnia, do której jest przymocowana odpowiednia oslo¬ na lozyskowa. W ten sposób obydwie te po¬ wierzchnie moga byc obrobione w jednej ope¬ racji.Kadlub srodkowy moze posiadac na ogól cylindryczna czesc podstawowa otaczajaca pierscieniowy lacznik, przy czym wewnetrzne scianki kadluba turbiny i sprezarki sa przy¬ mocowane do zwróconych na zewnatrz kol¬ nierzy, na przeciwleglych koncach czesci pod¬ stawowej. Sruby laczace lub podobne elementy sa w ten sposób latwo dostepne, co ulatwia skladanie i rozbieranie urzadzenia.Wynalazek moze byc wykonany w róznych odmianach, a jedna z nich jest omówiona w opisie i przedstawiona na rysunku, bedacym przekrojem w plaszczyznie pionowej, zawiera¬ jacej os walu.Turbosprezarka przedstawiona na rysunku posiada kadlub sprezarkowy, skladajacy sie z czesci czolowej lub zewnetrznej 10, posia¬ dajacej srodkowy wlot powietrzny 12 i komore rozprezeniowa 12 oraz czesc tylna lub wewne¬ trzna 13. Zewnetrzna czesc kadluba 10 jest przymocowana do wewnetrznej scianki 13 za pomoca pierscienia zaciskowego 14 i srub 15.Pomiedzy zewnetrzna czescia kadluba 10 i wewnetrzna scianka 13 znajduje sie plyta rozprezeniowa 16, zawierajaca lopatki roz- prezeniowe 17.Na wale 18 jest osadzony wirnik sprezarko¬ wy 19 typu promieniowego. Gdy wal 18 obraca sie, wówczas powietrze jest wciagane przez wlot U i zostaje sprezane za pomoca wirnika 19, przy czym czesc energii kinetycznej prze¬ twarza sie na energie sprezania w dyszach 16, 17 i powietrze przechodzi do obwodowej ko¬ mory rozladowczej 12 w stanie sprezonym. — 2 —Na prawym koncu wal 18 jest polaczony z wirnikiem turbinowym 20 typu wewnatrz- strumieniowego, za pomoca odlaczalnego zla¬ cza 21. Wirnik turbinowy 20 jest osadzony w kadlubie turbiny 22, skladajacej sie z czesci czolowej lub zewnetrznej, która posiada ob¬ wodowa komore wlotowa 23 oraz wylot osio¬ wy 24 i tylna lub wewnetrzna czesc scianki 25. Zewnetrzna oslona 22 jest zacisnieta na wewnetrznej sciance 25 za pomoca pierscienia zaciskowego 24 i srub 27. Wewnetrzna scianka 25 jest wydrazona w celu zmniejszenia ilosci ciepla przechodzacego z turbiny (na lewo na rysunku). Pomiedzy wewnetrzna scianka 25 a kadlubem turbinowym 22 znajduje sie lo¬ patka prowadnicza lub pierscien dyszowy 28, który jest zaopatrzony w lopatki prowadnicze lub dysze dla kierowania spalin do wirnika turbinowego 20, pod odpowiednim katem wejs¬ ciowym.Pomiedzy kadlubami sprezarkowymi 10, 13 i kadlubami turbinowymi 22, 25 znajduje sie srodkowa oslona 29. Oslona ta sklada sie z poprzecznego lacznika pierscieniowego 30, cylindrycznej w zasadzie czesci kadlubowej 31 oraz skierowanych na zewnatrz kolnierzy pro¬ mieniowych 32 i 33 na koncach czesci kadlu¬ bowej. Wewnetrzna scianka 13 kadluba spre¬ zarki i wewnetrzna scianka 25 kadluba turbi¬ ny sa polaczone odlaczalnie z kolnierzami za pomoca srub 34 i 35, które sa latwo dostepne z zewnatrz turbodmuchawy.Pierscieniowy lacznik 30 posiada plaskie wewnetrzne pierscieniowe (powierzchnie opo¬ rowe 36 na jej przeciwleglych stronach oraz plaskie zewnetrzne pierscieniowe powierzch¬ nie oporowe 37 na stronach przeciwleglych, przy czym powierzchnie 36 i 37 znajduja sie na kazdej stronie w tej samej plaszczyznie, wskutek czego moga byc obrabiane w czasie jednej operacji.Do wewnetrznych pierscieniowych powierzch¬ ni oporowych 36 sa przymocowane srubami oslony lozyskowe 38, przy czym pierscieniowa lozyskowa plytka oporowa 39 jest zacisnieta pomiedzy kazda oslona lozyskowa i odpowied¬ nia powierzchnia oporowa. Czesc kazdej plytki oporowej 39 wystaje do wewnatrz srodkowego otworu pierscieniowego lacznika 30 w kierun¬ ku walu 18. Na wale jest osadzona obortowo tuleja 40, posiadajaca pare promieniowych kol¬ nierzy 41, które wspóldzialaja z wystajacymi czesciami plytek oporowych 39 dla umiejsco¬ wienia walu 18, a tym samym i wirników 19 i 20 w kierunku poosiowym i przenoszenia pozostalego parcia poosiowego na plytki opo¬ rowe 39, a wiec i na srodkowy kadlub 29.Tuleja 40 posiada równiez cylindryczne czesci lozyskowe 42 walu. Czesci te wewnatrz oslon lozyskowych 38 sa otoczone luznymi pierscie¬ niami 43, z których kazdy sklada sie ze sztywnej tulei cyliaidrycznej, "podtrzymujacej cienka wkladke cylindryczna z materialu lo¬ zyskowego, przy czym ta wkladka jest odsu¬ nieta na niewielki luz od odpowiedniej czesci lozyskowej 42 tulei walu 40. Kazdy luzny pierscien 33 jest umieszczony w cylindrycz¬ nym wglebieniu, w odpowiedniej oslonie lo¬ zyskowej 38, która jest wylozona materialem lozyskowym. Oslony lozyskowe 38 posiadaja kanaly 44, które lacza sie z kanalem olejowym 45 w kadlubie srodkowym 29, w celu dopro¬ wadzania oleju do smarowania lozysk.Do wewnetrznych oporowych powierzchni 37 lacznika pierscieniowego 30 sa przymocowane srubami oslony lozyskowe 46. Kazda oslona 46 zawiera przedzial zawierajacy jeden z zesta¬ wów lozyskowych. Dno kazdego przedzialu laczy sie z kanalem olejowym 47 w dolnej czesci lacznika pierscieniowego 30. Olej, który wycieka na zewnatrz z lozysk walu do tych przedzialów, scieka do kanalu 47 z dna prze¬ dzialów, natomiast olej przeciekajacy do wew¬ natrz z lozysk walu sluzy do smarowania lo¬ zysk oporowych, a nastepnie scieka do ka¬ nalu 47 poprzez wydrazone wnetrze lacznika 30. Oslony 46 sa uszczelnione wzgledem walu 40 tulei za pomoca pierscieniowych powierzch¬ ni uszczelniajacych typu labiryntowego. Kazde takie uszezelnijenie posiada promieniowy plaski kolnierz 48, osadzony na tulei 40 i sze¬ reg pierscieniowych rowków 49 na wewnetrz¬ nej powierzchni odpowiedniej oslony, przy czym przedzialy miedzy rowkami sa oddzielo¬ ne tylko niewielkim luzem poosiowym od kol¬ nierza 48. Scianki boczne rowków sa nachylone do wewnatrz wzgledem osi walu, wskutek czego górne czesci rowków zwrócone sa ku górze, a dolne czesci — ku dolowi. Olej scie¬ kajacy w dól po wewnetrznej sciance górnej czesci oslony lozyskowej 46 wchodzi do zwró¬ conych ku górze rowków, scieka po tych row¬ kach, a nastepnie wycieka na zewnatrz ze zwróconej ku dolowi czesci rowków ponizej walu do dna przedzialu. Oslony lozyskowe 46 zamykaja wiec zestawy lozyskowe w sposób szczelny na olej i nie pozwalaja na wycieka- — 3 —nic oleju z kadluba srodkowego 29. Oslony lozyskowe 46 sa odsuniete od wewnetrznej scianki 13 kadluba sprezarki i wewnetrznej scianki 25 kadluba turbiny za pomoca prze¬ dzialów 50 i 51. Przedzialy te maja polaczenie z atmosfera przez otwór w srodkowym kadlu¬ bie 29, niewidoczny na rysunku. Z tego wzgle¬ du nie moze powstawac cisnienie w przedzia¬ lach lozyskowych, na skutek przeplywu gazu wzdluz walu 18 z turbiny lub sprezarki. Ta okolicznosc ma szczególne znaczenie, gdy turbo¬ sprezarka wspóldziala z silnikiem, a uklad smarowania lozysk dmuchawy turbinowej jest polaczony z ukladem smarowania silnika, po¬ niewaz uniemozliwia' wystepowanie cisnienia w zbiorniku olejowym silnika, na skutek przedostawania sie gazów z turbiny lub spre¬ zarki, jak równiez zapobiega zanieczyszczaniu oleju do smarowania przez czastki pylu, które moga znajdowac sie w powietrzu sprezanym lub spalinach.W celu zmniejszenia uplywu gazu z kadluba sprezarki i kadluba turbiny, zastosowane sa uszczelnienia labiryntowe 52 i 53 pomiedzy wewnetrznymi sciankami 13 i 25 odpowiednich oslon i cylindrycznych przedluzen kolnierzy uszczelniajacych 48 na wale.Powyzszy opis przykladu wykonania wyna¬ lazku maja lekka konstrukcje, a poszczególne czesci skladowe maja proste ksztalty, w celu ulatwienia i potanienia wyrobu. Ponadto skla¬ dani^ i rozbieranie urzadzenia moze byc do¬ konywane w sposób prosty i dokladny. Zesta¬ wianie srodkowego kadluba i zawartych w nim czesci moze byc dokonywane bezposrednio bez pasowan podczas czynnosci zestawiania. PL