Opublikowano dnia 31 pazdziernika 1961 r. owego iPalsklej rzcczyiisspcliiej Ludowej! POLSKIEJ RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ OPIS PATENTOWY Nr 45220 Stanislaw Dominko Warszawa, Polska &<2. JZS~/Od Trójfazowy, transformatorowy przesuwnik fazowy Patent trwa od dnia 20 lutego 1960 r.Trójfazowe przenosne urzadzenia do badania przyrzadów pomiarowych i przekazników za¬ opatrywane sa najczesciej w przesuwniki fa¬ zowe dzialajace na zasadzie zahamowanego silnika indukcyjnego. Podstawowa wada prze¬ suwników wykonanych na tej zasadzie jest tak klopotliwa technologia, ze zupelnie nie oplaca sie ich produkcja w malych ilosciach.Oprócz przesuwników zbudowanych w posta¬ ci zahamowanego silnika istnieja jeszcze prze¬ suwniki budowane w postaci transformatorów, w którym przez dodawanie wektorów napiec otrzymuje si$ przesuniecie fazowe. Znane roz¬ wiazania, tych przesuwników nie nadaja sie do wyzej wymienionych urzadzen, poniewaz powoduja zbyt duze wahania napiecia przy regulacji kata fazowego oraz nie pozwalaja na plynna regulacje kata fazowego, poza tym po¬ siadaja stosunkowo duzy ciezar.Trójfazowe przenosne urzadzenie do badania przyrzadów pomiarowych i przekazników skla¬ da sie z dwóch niezaleznych czesci, stanowia¬ cych dwa zródla regulowanego pradu trójfa¬ zowego. W jednej z tych czesci, zwykle zasila¬ jacej obwody napieciowe badanych przyrzadów, znajduje sie przesuwnik fazowy.Przedmiotem wynalazku jest ta czesc wspom¬ nianego urzadzenia, która zawiera przesuwnik fazowy, przy czym wynalazek nie dotyczy tyl¬ ko wlasciwego przesuwnika fazowego lecz rów¬ niez ukladu regulujacego wartosc napiecia, któ¬ rego rozwiazanie musi byc przystosowane do przesuwnika.Przesuwnik fazowy z nowym regulatorem napiecia wedlug wynalazku sklada sie z szes¬ ciu jednofazowych transformatorów, trzy z nich^ oznaczone na fig. la, b, c sa trójuzwojeniowe i stanowia przesuwnik fazowy, pozostale trzy — d, e, / sa dwuuzwojeniowe i stanowia regulator napiecia. Po zewnetrznym uzwojeniu kazdego z transformatorów slizga sie suwak.Przesuwnik fazowy z regulatorem napiecia wedlug wynalazku moze byc wykonany w dwóch alternatywach.Alternatywa pierwsza uwidoczniona jest na fig. 1. Uzwoicnia* al,\ bj,i ef. transformatorów trójuzwojeniowych a, b+b policzone sa w trój¬ kat. Uzwojenia at, b2, c2/a3, b3, c3 polaczone sa w szesc^okat. Kazde z tych uzwojen posiada po dwa odczepy w takich miejscach, ze miejsca odczepów widziane sa ze srodka szesciokata pod katem 30°.Czesci uzwojen a2, b2, c2 miedzy odczepami (narysowane na rysunku linia gruba) sa Wy¬ konane jako zewnetrzne uzwojenie transforma¬ torów trójuzwojeniowych a, b, c i po nich slizgaja sie trzy sprzezone ze soba suwaki.Jedne z uzwojen dl, el, fi transformatorów dwuuzwojeniiowych d, e, f sa polaczone w trój¬ kat, pozostale uzwojenia d2, e2, 12 tych trans¬ formatorów — w gwiazde.Napiecie z sieci niskiego napiecia doprowa¬ dza sie do styków g, h, i przelacznika zaczeT pów, natomiast do suwaków slizgajacych sie po uzwojeniach a2, b2, c2 przylacza sie trójkat utworzony z uzwojen pierwotnych dl, el, fi transformatorów dwuuzwojeniowych lub na odwrót to znaczy punktami zasilania moga byc suwaki, a punktami odbioru styki g, h, i prze¬ lacznika. Uzwojenie trójkatowe al, bl, cl nie jest koniecznie potrzebne przy zalozeniu ideal¬ nego wykonania wszystkich trzech transforma¬ torów a, b, c, to znaczy takiego, ze prady mag¬ nesujace kazdego z nich sa jednakowe, podob¬ nie ilosci zwojów sa jednakowe i wszystkie trzy suwaki odcinaja zawsze . jednakowe ilosci zwojów. W uzwojeniu trójkatowym nie plynie wtedy zaden prad. Prad plynie natomiast w tym uzwojeniu i uniemozliwia deformacje szes¬ ciokata, jezeli chociaz jeden z wymienionych warunków nie jest spelniony.Wystarcza jezeli uzwojenie trójkatowe al, bl, cl posiada okolo 'Vi do xk objetosci miedzi uzwojen a2, b2, c2.Na fig. 2 uwidocznlgny jest "sposób polacze¬ nia uzwojen. Przez p ozn^c^n^pó^z^lki uzwo¬ jen, przez k — konce.Moze byc zastosowany przelacznik, tak jak w zastrz. 6, który wraz ze zmiana zakresu regulacji kata co 30° zamienia miejscami k^nce i poczatki boków uzwojenia szesciokatnego, w ten sposób przez pokrecenie wyzej wymie¬ nionych suwaków reguluje sie kat np. od 0° do 30°, po zmianie zakresu przesuwa sie te suwaki w przeciwna strone i zmienia sie kat od 30° do 60° itd.Osiaga sie przez to plynnosc regulacji kata w zakresie od 0° do 360°.Fakt, ze uzwojenia zewnetrzne, po których poruszaja sie suwaki zawieraja tylko okolo polowe zwojów uzwojen stanowiacych odpo¬ wiednie boki szesciokata i znajduja sie tylko w trzech bokach szesciokata, stanowi jedna z zasadniczych zalet rozwiazania przesuwnika wedlug wynalazku, poniewaz chodzi tu o prze¬ suwnik malej mocy i uzwojenie regulowane musi byc wykonane na male napiecie. Napiecie okolo 110 V przy zasilaniu napieciem 380 V jest juz wlasciwie za duze i zmusza do wy¬ konania uzwojenia z duzej ilosci zwojów cien¬ kiego drutu, skutkiem tego wypada niekorzyst¬ ny stosunek objetosci miedzi do objetosci ma¬ terialu magnetycznego i calosc urzadzenia staje sie zbyt ciezka.Z tego samego wzgledu zaleca sie wykonanie uzwojen wtórnych d2, e2, f2 transformatorów dwuuzwojeniowych regulatora napiecia z dwóch czesci, regulowanej i nieregulowanej, jezeli górna wartosc napiecia przekracza 100 V. Czesc regulowana moze byc wlaczana odpowiednim przelacznikiem w rózne miejsca uzwojen d2, e2, f2. Otrzymuje sie w ten sposób regulacje wartcsci napiecia nie zawsze od 0, lecz moc urzadzenia znacznie zwieksza sie przy nie- znac:nie wiekszym ciezarze.Druga istotna zaleta opisanej konstrukcji jest latwosc zastosowania nowoczesnych ma¬ terialów magnetycznych o duzej przenikalnosci i duzej indukcji nasycenia, jak np. anizoperm, poniewaz rdzenie sa torroidalne.Trzecia zaleta sa male wahania napiecia przy regulacji kata fazowego, które w stanie jalo¬ wym przesuwnika wynosza + 1,5% wartosci sredniej napiecia.Uzwojenia regulowane stanowia tylko okolo Va czesc boków szesciokata, wiec przesuwnik posiada stosunkowo niewielki opór indukcyjny nawet przy polozeniu suwaków na srodku uzwojenia. Alternatywa druga uwidoczniona jest na fig. 3.Jest to transformatorowy przesuwnik fazo¬ wy zasiany cd straiy trójkata al, bl, cl.Przelac enie zaczepów na trójkacie przekreca zarówno trójkat jak i szesciokat o 30°. Uzwo¬ jenia dl, el, fi transformatorów dwuuzwoje- ni wych stanowiacych regulator napiecia nie sa polaczone miedzy scba. Sa one przylaczone do przeciwleglych boków szesciokata, miano¬ wicie do srodka jednego boku i do suwaka przeciwleglego boku.W rozwiazaniu tym objetosc miedzi szescio¬ kata bedzie w przyblizeniu równa objetosci — 2 —miedzi trójkata, lecz szesciokat moze byc wy¬ konany na dowolne napiecie, odpowiadajace najmniejszemu ciezarowi przesuwnika w sto¬ sunku do mocy, co przy malych mocach mimo wszystko sie oplaca.Alternatywa druga pozwala na wieksze ob¬ ciazenie przesuwnika, poniewaz wahania na¬ piecia przy duzym obciazeniu podczas regulacji kata fazowego sa mniejsze.Na fig. 4 uwidocznione sa rózne przypadki polaczenia boków szesciokata, zasilanie zacze¬ pów trójkata i sposób przylaczenia jednego z uzwojen pierwotnych (el) regulatora napiecia przy regulacji kata fazowego w granicach od 0° do 180°. Liczby (1 do 6) oznaczaja kolejne polozenia jednego z uzwojen (el) regulatora napiecia. PL