Przedmiotem patentu glównego jest ogrze¬ wanie niskoprezne dó pojazdów szynowych, W którym para z glównego przewodu paro¬ wego doprowadzana jest do ukladu grzejnego za posrednictwem termostatycznie sterowane¬ go zaworu regulacyjnego, który reguluje do¬ plyw pary do ukladu grzejnego, w zaleznosci Od temperatury wylotowej na koncu tego ukladu, przy czym termostat sterujacy zawór regulacyjny daje sie nastawiac na stopnie ogrzewania, a tworzace sie z pary niskoprez¬ nej skropliny zostaja spietrzane pod cisnie¬ niem w ukladzie grzejnym, w celu uzyskania regulowanego parowego ogrzewania nisko- preznego z kondensacja. W celu osiagniecia tego nadcisnienia moze byó w mysl patentu 42950 przylaczony za termostatem przewód pionowy do przewodu odprowadzajacego skro¬ pliny, do którego moze byc wlaczony co naj¬ mniej jeden grzejnik dodatkowy oraz/albo posia¬ dajacy na koncu zbiornik wody uzytkowej.Urzadzenie wykonane wedlug patentu glów-* nego umozliwia wykorzystywanie ukladu grzejnego nie tylko jako grzejnika parowego, lecz równiez czesciowo albo calkowicie jako grzejnik wodny. Im nizsza nastawia sie tem¬ perature przy pomocy recznie dowolnie na- st&wialnego urzadzenia, przy której termostat otwiera zawór regulacyjny, to znaczy ze im chlodniejsze sa skropliny dostajace sie z wylotu grzejnika do termostatu, tym wiecej strefa wodna zbliza sie w ukladzie grzejnym do wlotu grzejnika. Wówczas grzejnik jest w wiekszym lub mniejszym stopniu wypelniony skrcplinami, przy czym równiez przez odpo¬ wiednie nastawienie termostatu mozna nasta¬ wiac róznie temperature woiy w grzejniku.Przy tego rodzaju parowym ogrzewaniu ni- skopreznym z kondensacja wedlug patentu glównego, grzejnik moze byc calkowicie albo czesciowo wypelniony woda.W wykonaniu wedlug patentu 42950 otrzy-muje sie ogrzewanie dajace sie regulowac w szerokich granicach, poniewaz temperatura grzejników moze byc zmieniana od tempe¬ ratury pary, do stosunkowo niskiej tempera¬ tury wody. Taka zmiana temperatury grzejni¬ ków nie moze nastapic gwaltownie, a im szersze sa granice, w zakresie których tem¬ peratura grzejnika podlega wahaniom, tym dluzszy okres jest potrzebny do tej zmiany.Celem wynalazku jest ulepszenie, pozwala¬ jace wykorzystac w calej pelni duza zdolnosc regulacji ogrzewania wedlug patentu glówne¬ go. Istota wynalazku polega zasadniczo na tym, ze zawór regulacyjny podlega dodatkowo dzialaniu czujnika, wystawionego na wplyw temperatury pomieszczenia i temperatury ze¬ wnetrznej. W ten sposób wynalazek umozli¬ wia kombinowana regulacje ogrzewania, w zaleznosci od temperatury grzejników, tem¬ peratury pomieszczenia i temperatury ze¬ wnetrznej, przy czym ta ostatnia posiada de¬ cydujace znaczenie do regulacji wagonowych instalacji grzejnych, poniewaz warunki chlo¬ dzenia pomieszczenia i tym samym zapotrze¬ bowanie energii przez urzadzenie grzejne jest w duzym stopniu zalezne od temperatury ze¬ wnetrznej. Temperatura zewnetrzna oddzialuje na temperature wnetrza wagonu z pewnym opóznieniem i zmiana temperatury zewnetrz¬ nej z góry okresla zapotrzebowanie mocy przez urzadzenie grzejne. Dzieki temu, iz za¬ wór regulacyjny podlega dodatkowo równiez dzialaniu czujnika wystawionego na wplyw temperatury zewnetrznej, mozna z góry do¬ stosowac sie do koniecznych zmian wydajnosci cieplnej ogrzewania i przez to zyskuje sie czas potrzebny do dostosowania wydajnosci urzadzenia grzejnego do rzeczywistego zapo¬ trzebowania ciepla. Dzieki temu, iz do regu¬ lacji wykorzystuje sie równiez temperature pomieszczenia, unika sie w duzym stopniu przekroczenia granicy regulacji. Przez to zas, iz wszystkie urzadzenia regulacyjne dzialaja na ten sam zawór, osiaga sie prosta konstrukcje.W mysl wynalazku urzadzenie jest tak wy¬ konane, iz termostat jest polaczony z zawo¬ rem regulacyjnym za pomoca elementu po¬ sledniego, sterowanego przez czujnik wysta¬ wiony na wplyw temperatury pomieszczenia, albo przez czujnik wystawiony na wplyw tem¬ peratury zewnetrznej, przy czym zgodnie ze specjalna postacia wynalazku, element posred¬ ni sterowany jest róv noczesnie przez czujnik temperatury, wystawiony na wplyw tempe- iatury pomieszczenia i czujnik wystawiony na wplyw temperatury zewnetrznej. Przez wlaczenie elementu posredniego wplyw termo¬ statu na zawór regulacyjny jest zmieniany, wzglednie korygowany, w zaleznosci od tem¬ peratury pomieszczenia oraz temperatury ze¬ wnetrznej. Nastepuje to w urzadzeniu, w któ¬ rym drazek termostatu dziala na zawór regu¬ lacyjny za pomoca tloczka w prosty sposób tak, ze czlon posredni sterowany przez czuj¬ niki wlaczony zostaje miedzy drazek i tlo¬ czek.W mysl wynalazku do zlacza czujników z elementem posrednim moze byc jeszcze do¬ laczony dowolnie nastawiamy przyrzad ste¬ rujacy, który powoduje zwiekszenie doplywu medium cieplnego do ukladu grzejnego i któ¬ ry dziala celowo w zaleznosci od recznego nastawienia termostatu na najwyzszy stopien ogrzewania. W ten sposób mozna dostosowac sie do warunków, iz w okresie wstepnego nagrzewania doplyw medium cieplnego zwiek¬ szony zostaje poza zakres okreslony czujni¬ kami, przez co nagrzewanie wstepne zostaje przyspieszone.Na rysunku pokazano schematycznie przy¬ klady wykonania wynalazku, przy czym fig. 1 przedstawia uklad, w którym element po¬ sredni jest sterowany mechanicznie przez czujniki, fig. 2 — odmiane ukladu wedlug fig. 1, fig. 3 — uklad, w którym element posredni jest sterowany hydraulicznie, fig. i — uklad w którym element posredni-jest wy¬ konany jako hydraulicznie sterowany mieszek, fig. 5 — odmiane wykonania urzadzenia w postaci, w której element posredni wykonany jest jako mieszek sterowany, a fig. 6 — inny przyklad wykonania, w którym temperatura oddzialuje na zawór regulujacy czesciowo za pomoca elementu posredniego, czesciowo zas w inny sposób.W przykladzie wykonania wedlug fig. i, liczba 1 oznaczono doplyw pary, a liczba 2 zawór regulacyjny, wykonany jako zawór kulowy, pozostajacy pod dzialaniem sprezyny, przez który para zredukowana do niskiego cis¬ nienia przeplywu do przewodu doprowadzajacego 3 ukladu grzejnego. Z tego ukladu grzejnego para niskoprezna albo kondensat doplywa w zalez¬ nosci od nastawienia termostatu przewodem 4 do wnetrza 5 temostatu, utworzonego z roz¬ szerzajacej sie rury 6 i drazka zaworowego 7.W termostacie skropliny zostaja spietrzone i odprowadzone przewodem 8 do wyzej po¬ lozonego zbiornika. Na koncu drazka wyko¬ nanego z materialu o malym .wspóczynniku — 2 —rozszerzalnosci zalozona jest sprezyna 9. Bu¬ ra ochronna 10 zabezpiecza drazek przed bez¬ posrednim stykaniem sie z para lub skropli- namL Raczka 13 znanego urzadzenia do recz¬ nego nastawiania, przestawia przy pomocy mi- mosrodu 14 lozysko oporowe 15 drazka 7.Polozenie raczki 13, uwidocznione pelnymi liniami, stanowi nastawienie zerowe ogrzewa¬ nia, a liniami kreskowanymi 13a — nastawie¬ nie na pelne ogrzewanie.Koncówka 7' drazka 7 termostatu nie dziala bezposrednio na zawór regulacyjny 2, lecz za pomoca tloczka 11. Miedzy drazkiem 7 i tloczkiem 11 wlaczony jest klinowy element posredni 12. Zastosowano dwa czujniki 16 i 17, przy czym na czujnik 16 dziala temperatura panujaca w pomieszczeniu, a na czujnik 17 temperatura panujaca na zewnatrz. Oba czuj¬ niki sa wykonane z rur rozszerzajacych sie 18 i 19, polaczonych ze soba przy zastosowa¬ niu przegrody izolacyjnej 20. Obie rury 18 i 19 wykonane sa z materialu o duzym wspólczyn¬ niku rozszerzalnosci cieplnej, jak np. ebonit lub cynk. Jeden koniec 21 slupa utworzonego z obu rur rozszerzajacych sie 18 i 19 jest przy¬ mocowany na stale, podczas gdy drugi koniec 22 jest polaczony z drazkiem 23 z materialu o malym wspólczynniku rozszerzalnosci ciepl¬ nej, zakonczonym klinem 12. W miejscu prze¬ grody wewnatrz obu rur 18 i 19 znajduje sie izolacja cieplna 24.Klin 12 jest w ten sposób poddany kom¬ binowanemu dzialaniu obu czujników 16 i 17 dla temperatury pomieszczenia i dla tempe¬ ratury zewnetrznej, przy czym wplyw tem¬ peratury pomieszczenia i temperatury ze¬ wnetrznej mozna wyregulowac przez dobór dlugosci rur albo materialów obu rur 18 i 19.Jesli polaczony wplyw temperatury ze¬ wnetrznej i temperatury pomieszczenia spo¬ woduje ogrzanie wzglednie wydluzenie rur 18 i 19, wówczas klin 12 przesuwa sie do góry (patrzac na rysunek) i wywiera wplyw na za¬ wór regulacyjny 2, powodujac jego zamkniecie.Uklad wedlug fig. 2 rózni sie jedynie tym od ukladu wedlug fig. 1, iz drazek 23 obu czujników 16* i 17 nie jest polaczony z klinem 12 bezposrednio, lecz dziala na klin 12 opie¬ rajacy sie na sprezynie 25, za posrednictwem elementu sterujacego w postaci klina regu¬ lacyjnego 26. Klin 26 umozliwia, niezaleznie od wplywu obu czujników 16 i 17, osiagniecie pelnego ogrzewania przez przesuniecie go w lewo, przez co klin 12 zostaje zepchniety w dól. Klin regulacyjny 26 uruchamiany jest przez przycisk 27 drazka 28, który dociskany jest w prawo sprezyna 29. Jak widac na ry¬ sunku, raczka 13 uderza przed osiagnieciem pozycji 13a pelnego ogrzewania przycisk 27 i przesuwa klin 26 w lewo. Umozliwia to osiagniecie stromej krzywej ogrzewania przy uruchamianiu instalacji. Wplyw klina 12 sta¬ nowiacego element posredni i wplyw klina regulacyjnego 26 sa tak dobrane, iz w polo¬ zeniu 13, ponizej np. +18°C w pomieszczeniu i +15CC na zewnatrz, instalacja zaczyna pod wplywem termostatycznego ukladu rozszerzal¬ nego 6 i 7 ponownie grzac przez to, iz za pomoca tloczka 11 otwarty zostaje zawór ku¬ lowy 2. Wynika z tego, iz ponizej -l-15cC na zewnatrz, instalacja grzejna zaczyna dzialac w kazdym polozeniu drazka 13. To samo dzie¬ je sie ponizej +18°C w pomieszczeniu. Przez odpowiednie wykonanie urzadzenia nastawcze- go mozna uzyskac ustawienie temperatury pomieszczenia w sposób ciagly przez to, iz np. w polozeniu 1/12 (caly zakres 13 — 13a podzielony jest na 12 czesci) temperatura po¬ mieszczenia odpowiada +18CC, podczas gdy w pozycji 11/12 temperatura odpowiada npt +23°C. Czujnik 17 dla temperatury zewnetrz¬ nej steruje przy tym dodatkowo polozenie wentyla regulacyjnego i tym samym wydzie¬ lania ciepla tak, iz odpowiednio do tempera¬ tury zewnetrznej i polozenia drazka 13 dopro¬ wadzone zostaje tyle ciepla, ile wynosi zapo¬ trzebowanie. Jesli temperatura zewnetrzna spadnie do niskiej wartosci, np. do — 20°C wydziela sie w polozeniu 1/12 tylko tyle ciep¬ la, ile potrzeba do utrzymania przyjetej tem¬ peratury pomieszczenia, to jest + 18-C, a dla przyjetej temperatury pomieszczenia +23°C, odpowiadajacej polozeniu 11/12, nastepuje ma¬ ksymalne dla normalnego ruchu wydzielanie ciepla.W polozeniu 13 dzialanie urzadzenia grzej¬ nego jest przerwane, za wyjatkiem wspom¬ nianego na wstepie przypadku, gdy tempera¬ tura pomieszczenia spadnie ponizej +18°C, a temperatura zewnetrzna ponizej +15°C. W polozeniu 13a wplyw temperatury zewnetrznej i temperatury pomieszczenia na urzadzenie ogrzewcze jest, jak wspomniano równiez na wstepie, wylaczony w celu osiagniecia szybkiego ogrzania wstepnego. To polozenie mozna przeto okreslic jako polozenie wstep¬ nego ogrzewania.Przyklad wykonania przedstawiony na fig. 3 rózni sie od ukladu wedlug fig. 2 tylko tym, ze jako czujniki cieplne stosuje sie naczynia — 3 —29 t 30 wypelnione ciecza, jak np. alkoholem.Czujnik 29 podlega dzialaniu temperatury po¬ mieszczenia, a czujnik 30 temperatury ze¬ wnetrznej. Przy pomocy przewodów 31 i 32 oraz cienkiej rury 33, czujniki 29 i 30 sa po¬ laczone z mieszkiem 34, który steruje klin 12 w analogiczny sposób jak drazek 23 na lig. 2.Przyklad wykonania wedlug fig. 4 rózni sie od urzadzenia wedlug fig. 1 tym, ze element posredni miedzy drazkiem 7 i tloczkiem U wykonany jest jako mieszek 35 wprawiany w ruch hydraulicznie. Czujnik 36 podlegaja¬ cy wplywowi temperatury pomieszczeria i czujnik 37 podlegajacy wplywowi tempera¬ tury zewnetrznej wykonane sa obecnie z ply¬ tek bimetalowych, które w dolnym koncu osadzone sa na stalej podstawie 38, a w gór¬ nym koncu polaczone sa z drazkiem 39 na¬ ciskajacym na mieszek 40, Mieszek 40 pola¬ czony jest przy pomocy cienkiej rury 41 z mieszkiem 35 i przenosi ruch sterujacego drazka 39 na mieszek 35.Przyklad wykonania wedlug fig. 5 rózni sie od przykladu na fig. 4 tym, ze na mieszek 40 nie dziala drazek, lecz koniec 41 dzwigni 43 osadzonej wahliwie na osi 42. Przy pomocy sprezyny 44 dzwignia ta utrzymywana jest za posrednictwem sruby nastawnej 45 w sta¬ nie styku z mieszkiem 46, który analogicznie jak mieszek 34 na fig. 3 jest sterowany przy pomocy czujnika 29, podlegajacego wplywowi temperatury pomieszczenia i czujnika 30, pod¬ legajacego wptywowi temperatury zewnetrznej.Oba czujniki 29 i 30 sa wypelnione ciecza, jak np. alkohol i polaczone przewodami 31. 32, 33 z mieszkiem 46.Urzadzenie wedlug fig. 6 rózni sie od urza¬ dzenia na fig. 1 tym, ze klin 12 jest stero¬ wany za pomoca drazka 23, przy pomocy tylko jednego czujnika 17, podlegajacego wply¬ wowi temperatury zewnetrznej. Oddzialywanie temperatury pomieszczenia odbywa sie przy pomocy nie przedstawionego na rysunku czuj¬ nika, który za pomoca elektrycznego przewodu 47 uruchamia elektromagnes 48 i otwiera i za¬ myka elekromagnetycznie zawór regulacyjny 2 w zaleznosci od temperatury. PL