Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do wytwarzania wlókien sztucznych ciaglych oraz wiazek wlókien z tworzywa sztucznego me¬ toda przedzenia przez stapianie, skladajace sie z prasy slimakowej i dolaczonej do niej pom¬ py przedzalniczej, umozliwiajace w prosty spo¬ sób nastawianie i regulacje cisnienia masy, znajdujacej sie pomiedzy koncem slimaka a pompa przedzalnicza.Do przedzenia topliwych tworzyw sztucznych znane jest stosowanie urzadzen wspólpracuja¬ cych z tak zwana pompa dawkujaca (pompa zebata), w których to urzadzeniach cisnienie potrzebne dla pompy dawkujacej (cisnienie wstepne) jest wytwarzane przez pracujaca z poslizgiem pompe tloczaca. Ostatnio zamiast *) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze twórca wynalazku jest inz. Erich Beck. omawianych pomp tloczacych stosuje sie cze¬ stokroc w celu wytworzenia cisnienia ogrze¬ wane prasy slimakowe, które sluza równo¬ czesnie do stapiania surowca w postaci ma¬ terialu ziarnistego. W wymienionych urzadze¬ niach wielkosc wytworzonego cisnienia zalezy w wiekszym lub mniejszym stopniu od liczby obrotów slimaka i ilosci dostarczanego mate¬ rialu.Celem niniejszego wynalazku jest umozli¬ wienie w urzadzeniu skladajacym sie z prasy slimakowej i dolaczonej do niej pompy prze¬ dzalniczej nastawiania i regulacji w prosty sposób cisnienia stopiwa, znajdujacego sie po¬ miedzy koncem slimaka i pompa przedzalni¬ cza, niezaleznie od liczby obrotów slimaka i wielkosci zasilania.W urzadzeniu wedlug wynalazku slimak jest osadzony przesuwnie w wzdluznym lozyskuopierajacym sie na sprezynie, bedac w równo¬ wadze z sila omawianej sprezyny, przy czym na slimaku przewidziano urzadzenie, dzieki któremu przy przesuwaniu wzdluznym slima¬ ka zmienia sie ilosc pobieranego przez niego materialu ziarnistego. Pod pojeciem materialu ziarnistego rozumie sie tu kazdy material w momencie jego zasypywania, nadajacy sie do wyrobu wlókien ciaglych, oraz wiazek wló¬ kien z tworzywa sztucznego.W celu umozliwienia zmieniania ilosci wpro¬ wadzonego materialu ziarnistego za pomoca wzdluznego przesuwania slimaka, mozna na przyklad — jak to dalej bedzie omówione — w miejscu znajdujacym sie ponizej pierscienio¬ wego otworu doprowadzajacego material ziar¬ nisty, wyposazyc trzpien slimaka w kol¬ nierz, rozszerzajac odpowiednio w tym miejscu tuleje dla slimaka. W ten sposób zostanie utworzony dlawik, którego szerokosc szczeliny, przy przesuwaniu slimaka, bedzie wzrastac lub malec wskutek zmian cisnienia stopiwa pomiedzy koncem slimaka i pompa przedzalni¬ cza. Ze wzrostem cisnienia stopiwa szczelina dlawiaca bedzie sie zwezac, w zwiazku z czym zmniejszy sie ilosc doprowadzonego materialu ziarnistego, natomiast przy spadku cisnienia zwiekszy sie szczelina dlawiaca a wraz z nia ilosc doprowadzonego materialu ziarnistego.Jezeli wskutek wzrostu cisnienia w stopiwie, znajdujacym sie pomiedzy koncem slimaka i pompa przedzalnicza, slimak przesunie sie do tylu, ewentualnie do góry, to nastepuje zdlawienie doplywu materialu ziarnistego; po¬ mimo to jednak pompa przedzalnicza bedzie otrzymywac w dalszym ciagu stopiwo w nie¬ zmiennej ilosci. W zwiazku z tym zacznie ma¬ lec cisnienie masy, wstepnie napieta sprezyna odepchnie slimak z powrotem do przodu, ewen¬ tualnie ku dolowi i ponownie rozpocznie sie zwiekszony doplyw materialu ziarnistego. W ten sposób raz ustawione cisnienie stopiwa przed pompa przedzalnicza bedzie sie dalej nastawiac samoczynnie, a wiec zostala umozliwiona sa¬ moczynna regulacja cisnienia stopiwa.Ustawienie w zaleznosci od przerabianego materialu cisnienia stopiwa pomiedzy koncem slimaka i pompa przedzalnicza mozna latwo dokonac w urzadzeniu wedlug wynalazku przez zmiane wstepnego napiecia sprezyny, na przy¬ klad za pomoca nakretki kapturkowej.Znane sa wprawdzie wzdluznie przesuwane slimaki jak równiez dlawiki o przelocie na¬ stawnym za pomoca wzdluznego przesuwania slimaka, jednak w innym zestawieniu i do innych zupelnie celów. Proponowano juz rów¬ niez w urzadzeniach wyposazonych w prase slimakowa i pompe dawkujaca wprowadzenie przed lub wewnatrz bocznego kanalu pompy dawkujacej komory regulacyjnej, zamknietej z jednego konca tlokiem zaopatrzonym w wstep¬ nie napieta sprezyne i sterujacy regulator urzadzenia dawkujacego. Jakkolwiek wymie¬ nione ostatnio urzadzenia wykazuja w stosunku do znanych uprzednio szereg istotnych zalet, to jednak w porównaniu do bardzo prostego urzadzenia wedlug wynalazku sa one skompli¬ kowane i sa podatne na uszkodzenia.W przeciwienstwie do wszystkich znanych urzadzen do przedzenia przez stapianie, pra¬ cujacych za pomoca pompy slimakowej i pom¬ py przedzalniczej, urzadzenie wedlug wyna¬ lazku oprócz prostej konstrukcji ma jeszcze jedna duza zalete, polegajaca na mozliwosci utrzymywania raz nastawionego cisnienia sto* piwa przed pompa przedzalnicza' w stanie praktycznie zupelnie niezmiennym.Zgodnie z dalsza propozycja, moze byc ko¬ rzystne zastosowanie prasy slimakowej w posta¬ ci szybkobieznej prasy slimakowej pracujacej adiabatycznie, poniewaz dzieki niej osiaga sie duza wydajnosc oraz dobre i szybkie przeto¬ pienie masy, przy czym odpada koniecznosc stosowania specjalnego ogrzewania wraz z jego wadami w postaci dluzszego czasu pozostawa¬ nia materialu w urzadzeniu i skomplikowanej konstrukcji.Wskutek krótkiego czasu martwego i samo¬ czynnego dostosowywania sie zdolnosci cieplnej do kazdorazowej ilosci materialu w urzadzeniu, równiez zdolnosc regulacyjna omawianych pras jest korzystniejsza niz normalnych pras wolno¬ bieznych.W celu dalszego ujednostajnienia materialu mozna wedlug dalszych propozycji wynalazku tak uksztaltowac dlawik, znajdujacy -sie przy koncu slimaka, ze jego przelot nie bedzie ulegal zmianie przy przesuwaniu wzdluznym slimaka.Na rysunku przedstawiono schematycznie przyklad wykonania urzadzenia wedlug wy¬ nalazku.Przeznaczony do stopienia material ziarnisty jest doprowadzony do ustawionej pionowo adiabatycznie pracujacej prasy slimakowej przez pierscieniowy otwór wlotowy 1, od góry na szybkobiezny slimak 2. W wielu przypadkach — 2 —korzystne Jest doprowadzanie materialu ziar¬ nistego w dokladnie odmierzonych ilosciach, na przyklad za pomoca wagi dawkujacej. Wew¬ natrz zwojów szybkobieznego slimaka 2 ma¬ terial ziarnisty ulega stopieniu w znany spo¬ sób, w wyniku przemiany energii mechanicz¬ nej na cieplo, a nastepnie jako stopiwo zostaje wtloczony przez przewód 3 i otwór 4 do wla¬ czonej za nim pompy przedzalniczej, nie po¬ kazanej na rysunku. Slimak 2 spoczywa prze¬ suwnie we wzdluznym ulozyskowaniu 5, któ¬ rego pierscien 6 opiera sie za posrednictwem tulei prowadzacej 7 na sprezynie • dociskaja¬ cej 8. Obracajac nakretke kapturowa 9 mozna nastawic wstepne napiecie sprezyny 8, a tym samym uzyskac wymagane cisnienie stopiwa w przewodzie 3, pomiedzy koncem slimaka i pompa przedzalnicza. Ponizej otworu wloto¬ wego 1, doprowadzajacego material ziarnisty z góry poprzez lejowaty lub zwezajacy sie stozkowo kanal pierscieniowy 10 do tulei 11 slimaka, trzon slimaka jest zaopatrzony w kol¬ nierz 12, tworzacy wraz z odpowiednim roz¬ szerzeniem 13 tulei 11 slimaka szczeline dla¬ wiaca 14, która jest usytuowana ponizej otwo¬ ru wlotowego 1, i której przelot zmienia sie przy przesuwaniu wzdluznym slimaka 2.W przypadku, gdy wskutek wzrostu cisnienia stopiwa w przewodzie 3, slimak 2 przesunie sie do góry, to zweza sie szczelina dlawiaca 14, przy czym po dalszym przetloczeniu przez pompe przedzalnicza pewnej ilosci stopiwa i ponownym spadku jego cisnienia w kanale 3, sprezyna 8 przesuwa z powrotem slimak 2, rozszerzajac w ten sposób ponownie szczeline dlawiaca 14.W ten sposób raz nastawione cisnienie sto¬ piwa w kanale 3 prowadzacym do pompy prze¬ dzalniczej, utrzymuje sie stale bez zmian.Szczelina dlawiaca 16, znajdujaca sie przy koncu slimaka 2 jest tak uksztaltowana, ze przy wzdluznym przesuwaniu slimaka przelot jej nie zmienia sie. PL