Wynalazek dotyczy urzadzenia zaplonowe¬ go dla wyladowan w zbiornikach prózniowych z katoda rteciowa, przy stale trwajacym wzbu¬ dzeniu, przy którym wyladowanie na powierz¬ chni rteci rozpoczyna sie bez pomocy czesci ruchomych, celem wytworzenia iskry, powsta¬ jacej przy przerwaniu obwodu.Zbiorniki prózniowe, w których wyladowa¬ nia zachodza przy stale trwajacym wzbudze¬ niu, wymagaja urzadzenia zaplonowego, które po uruchomieniu zapala wzbudzajacy luk ele¬ ktryczny i w ten sposób czyni zbiornik próz¬ niowy zdolny do pracy. Poniewaz zbiorniki prózniowe dla wyladowan w parach metalicz¬ nych posiadaja te zalete, ze w swym wne¬ trzu nie maja zadnych czesci ruchomych, wiec *) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze wspól¬ twórcami wynalazku sa inz. Wolfganga Richter i Karl-Heinz Petrasek. równiez urzadzenie zaplonowe powinno spel¬ niac warunek nie posiadania czesci ruchomych, które ulegaja zuzyciu. Nastepnie konieczne jest przystosowanie urzadzenia zaplonowego pod wzgledem budowy do mocnego naogól sposobu wykonania zbiorników prózniowych w obudo¬ wie metalowej. Poniewaz urzadzenie zaplono¬ we, ze wzgledu na prostote, umieszczone jest najczesciej w samej katodzie, wynika stad dalszy warunek, zajmowania przez nie mozli¬ wie malo miejsca, azeby nie utrudniac chlodze¬ nia dna katody oraz odprowadzania ciepla z rteci.Oprócz ogólnie stosowanej w technice zasa¬ dy wykonania urzadzenia zaplonowego przy uzyciu mozliwie najmniejszej ilosci czesci, waz¬ ne jest tez osiagniecie malego poboru mocy.W miare wzrostu poboru mocy, wzrasta równiez naklad koniecznej aparatury, celem dostarczenia tej mocy.Zasadniczym warunkiem jest absolutna pe¬ wnosc pracy, Jc znaczy w normalnych warun¬ kach pracy nagly'zaplon i stala gotowosc do pracy, przy czesto po sobie nastepujacych za¬ plonach, jak równiez absolutna nieczulosc na wszelkie mozliwe zanieczyszczenia.Korzystnie jest równiez, gdy elektroda ,za- pionowa moze byc pominieta, gdy iskra za¬ plonowa jest tak mocna i w swym polozeniu tak korzystna, ze rozpoczyna ona bezposrednio wyladowanie pomocnicze, przy wlaczeniu lam¬ py.Dotychczas znane sa liczne rodzaje urzadzen zaplonowych dla wyladowan w zbiornikach prózniowych z katoda rteciowa. Najwazniejsze z dotychczas wykonywanych sa zaplony wtrys¬ kowe zanurzeniowe i kontaktowe. Zaplony wtry¬ skowe i zanurzeniowe nie moga sie obejsc w swej zwyklej postaci bez czesci ruchomych, nie spel¬ niajac w ten sposób podstawowego warunku do¬ brego urzadzenia zaplonowego.W patencie niemieckim nr. 888 437 opisane jest wtryskowe urzadzenie zaplonowe, które pozbawione jest czesci ruchomych. Rtec poru¬ szana jest przy pomocy sil elektrodynamicz¬ nych i wtryskiwana naprzeciw elektrody za¬ plonowej. Za1eta nie stosowania czesci rucho¬ mych jest jednak wzgledna, gdyz dla jej osiag¬ niecia konieczne sa znaczne naklady srodków mechanicznych i elektrycznych, jak równiez znaczny pobór mocy, wynikajacy z duzej róz¬ nicy wysokosci do pokonania. Poza tym ko¬ nieczne jest umieszczenie elektrody zaplonowej wzgledem której wtrysniety zostaje strumien rteci Przy innym sposobie zaplonu wtryskowego zapas rteci zamkniety w pojemniku moze byc podgrzewany sztucznie, az od wyparowania.Przy pomocy cisnienia pary rtec jest wtrys¬ kiwana przez dysze do anody zaplonowej. To proste samo w sobie urzadzenie posiada dwie zasadnicze wady. Powrót rteci do zasobnika nie jest pewny. Tworzy sie podklad z pary który doprowadza do przerwania ciagu nitki rteci w dyszy i uniemozliwia w ten sposób rozgrzanie rteci impulsem pradowym, a tym samym powtórny zaplon. Szkodliwe jest rów¬ niez wystepujace w krótkim czasie zwilzenie scian dyszy.Inny sposób rozgrzania, np. przy pomocy bez¬ posredniego przeplywu pradu, trzeba wykluczyc ze wzgledu na dlugi czas ogrzewania.Zaplony kontrakcyjne wykorzystuja zjawis¬ ko przewezenia i przerywania nitki rteciowej przez która przeplywa prad, uzyskujac w ten / sposób powstanie iskry, a tym samym rozpo¬ czecie wyladowania pomocniczego. Znane sa wykonania, w których nitka rteci tworzy sie na powierzchni rteci, w innych wykonaniach tworzy sie ona pod powierzcniia rteci przez ograniczenie jakims cialem izolujacym. Pierwszy sposób dziala tylko przy czystej powierzchni rteci. Zanieczyszczenia przez pyl grafitowy lub zapylenie czesci izolujacych utrudniaja przebiec zaplonu wzglednie uniemozliwiaja go. Poniewaz wskutek wyladowan zachodzi ciagle rozpylanie elementów wewnetrznych, ten sposób zaplonu nie jest zbyt pewny.Jezeli nitka rteci tworzy sie pod powierzch¬ nia, to wzrasta znacznie naklad pod wzgledem konstrukcyjnym (DPS patent niemiecki 642764).Czesci izolujace, ograniczajace nitke rteci, na¬ razone sa na bardzo wysokie naprezenia, spo¬ wodowane zmiana temperatury w scisle ogra¬ niczonych miejscach.Inne rozwiazanie wykorzystuje zjawisko Thomsona dla wytworzenia krótkotrwalego po¬ laczenia pomiedzy katoda rteciowa a elektro¬ da zaplonowa. Na skutek malego ruchu rte¬ ci, przy tym sposobie, konieczne jest utrzyma¬ nie bardzo malego odstepu pomiedzy elektro¬ da zaplonowa a powierzchnia rteci. Poniewaz jednak wibracja zbiornika, wzglednie ukosne jego polozenie, nie okresla jednoznacznie po¬ lozenia powierzchni rteci, wynika stad duza wrazliwosc takiego urzadzenia zaplonowego.Znaczny jest równiez naklad pod wzgledem konstrukcyjnym, gdyz konieczne jest umiesz¬ czenie elektromagnesu w kapieli rteciowej.Oprócz tego konieczne jest umieszczenie elektro¬ dy zaplonowej.Przyklad wedlug wynalazku, usuwajacy wszy¬ stkie omówione braki i spelniajacy wszystkie stawiane zadania, objasniony jest na podsta¬ wie rysunku.W misce katodowej 2 znajduje sie rtec 2, która pokrywa zujelnie elektrode 4, otoczo¬ na materialem izolacyjnym 3. Elektroda 4 wy¬ konana jest z materialu, którego opór wlasci¬ wy jest maly w stosunku do oporu wlasciwe¬ go rteci, oraz który posiada mala zdolnosc roz¬ pylania sie (np. wolfram lub molibden). Gdy pomiedzy 1 i 4 przylozy sie napiecie, to po¬ plynie prad przez elektrode i rtec. Na powie¬ rzchni styku elektrody z rtecia rtec osiaga bar¬ dzo szybko wysoka temperature z powodu du¬ zej gestosci pradu i duzego oporu wlasciwego.Wytwarzajacy sie pecherz pary odrzuca rtec znajdujaca sie ponad elektroda, co powoduje powstanie iskry i rozpoczecie wyladowania, — 2 —Jak wynika z rysunku, to urzadzenie zaplono¬ we wymaga bardzo malego nakladu srodków mechanicznych. Nie potrzebna jest równiez zadna specjalna elektroda zaplonowa izolowana wzgledem katody. Poniewaz zaplon nastepuje tuz pod powierzchnia rteci, nawet znaczne za¬ nieczyszczenie tej powierzchni nie ma wplywu na dzialanie urzadzenia zaplonowego. Impuls pradowy moze byc pobrany np. z transforma¬ tora pradowego obliczonego na pobór pradów 0 wielkim natezeniu, a o malym napieciu na uzwojeniu wtórnym, który moze byc umiesz¬ czony poza dnem katody, azeby nie utrudniac chlodzenia katody. Przy odpowiednich wymia¬ rach, zaplon moze nastapic w czasie kilku milisekund. Wymiary moga tak byc dobrane, azeby plaszczyzna styku pomiedzy rtecia i elek¬ troda byla tego rzedu, aby opór przejscia (sty¬ ku) pomiedzy rtecia i elektroda 4 byl co naj¬ mniej dwa razy wiekszy niz opór samej elek¬ trody. Dalsza zaleta tego urzadzenia polega na tym, ze przy przylozonym napieciu pomiedzy 1 i 4 zaplony powtarzaja sie stale, gdyz po przerwaniu polaczenia pomiedzy 2 i 4 rtec opa¬ da i nastepuje powrót do polozenia wyjsciowe¬ go. Dla dalszego odciazenia elektrody 4 pod wzgledem termicznym przekrój jej moze byc powiekszony, az do samej prawie plaszczyzny styku. PL