Wynalazek dotyczy urzadzenia do pomiaiu natezenia promieniowania radioaktywnego lub rentgenowskiego za pomoca licznika scyntylacji.W urzadzeniach pomiarowych, które wyko¬ rzystuja natezenie promieniowania radioaktyw¬ nego lub rentgenowskiego jako miare dla ok¬ reslenia specjalnych parametrów stanu lub skladu mierzonej materii, jak to ma miejsce w przyrzadach do pomiaru grubosci lub gesto¬ sci przy uzyciu promieni beta, gamma lub rentgena, promieniowanie, które pochlaniane jest przez materie, wzglednie na które mate¬ ria ta w jakis sposób wplywa, wykazywane jest ilosciowo za pomoca odpowiednego przyrzadu.Przyrzad wykazujacy wielkosc natezenia pro¬ mieniowania sklada sie w tym przypadku z de¬ tektora promieniowania, w którym kwanty pro- *)Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze twórca wynalazku jest Reinhard Heimann., mieniowania przemienione zostaja w wielkosci elektryczne, oraz z dolaczonych urzadzen elek¬ tronowych, które dostarczaja nadajacych sie do zarejestrowania elektrycznych wielkosci wyjsciowych. W tym celu uzywane sa znane sposoby, przy których odbierane promieniowa¬ nie jest przemieniane w proporcjonalna bez¬ wzgledna wielkosc elektryczna, lub przy któ¬ rych, przez porównanie promieniowania w glo¬ wicy pomiarowej z drugim, znanym i zmien¬ nym promieniowaniem, jest przeprowadzone porównanie przez zrównanie wielkosci nateze¬ nia jednego i drugiego promieniowania (spo¬ sób kompensacyjny). Polozenie np. pokretla urzadzenia wyrównujacego, najczesciej mecha¬ nicznego, uwidacznia jednoczesnie szukana wielkosc mierzona.Zastosowanie opisanego sposobu pomiaru w produkcji przemyslowej stwarza pewne trudnosci, gdyz (przy dzisiejszym stanie tech-nlki) nawet przy najwiekszym nakladzie sród* ków jest niezwykle trudno wzmacniac i do¬ kladnie mierzyc, bardzo male prady detektorów promieniowania, jak np. prady komór joniza¬ cyjnych. 'Poniewaz operowanie malymi wiel¬ kosciami pradu zmiennego jest latwiejsze, w wielu przypadkach nastepuje dodatkowo prze¬ miana pradu sygnalu elektrycznego, proporcjo¬ nalnego do wykazanego natezenia promienio¬ wania, ze stalego na zmienny. Stosowane do tego zwykle przeksztaltniki elektromechanicz¬ ne lub elektronowe pracuja równiez z zakló¬ ceniami (np. ze zmiennym potencjalem styku) i wymagaja ponadto regularnej kontroli, co jest niepozadane dla aparatów pomiarowych pracujacych w produkcji.Dlatego tez próbowano juz wytwarzac sy¬ gnal pradu zmiennego bezposrednio w detek¬ torze promieniowania. W tym przypadku trze¬ ba pracowac przy uzyciu promieniowania mo¬ dulowanego, to znaczy przerywanego. Uzyska¬ ne ono bylo dotychczas przez mechaniczne prze¬ rywanie (przy pomocy przeslony szczelinowej) lub przy pomocy zródla promieniowania wa¬ hajacego sie przed przeslona szczelinowa. Ze wzgledu na wystepujaca absorbcje materialu z którego wykonana jest przeslona jest szcze¬ gólnie trudne zastosowanie techniczne tego spo¬ sobu przy promieniach gamma.Jako detektory korzystniejsze pod wzgledem energetycznym sa liczniki scyntylacji, jednak ze wzgledu na koniecznosc duzych nakladów dotychczas raadko byly w technice stosowane.Zadaniem wynalazku jest usuniecie koniecznos¬ ci duzych nakladów szczególnie przy modu¬ lacji promieniowania, oraz koniecznej konser¬ wacji tych urzadzen, laczac jednoczesnie tech¬ niczne zalety detektora scyntylacyjnego, w po¬ miarowych przyrzadach przemyslowych, z ko¬ rzystna modulacja promieniowania. W ten spo¬ sób osiaga sie, ze modulacja promieniowania, po przeksztalceniu promieniowania w scynty¬ latorze na swiatlo, zachodzi w stalym wzgled¬ nie elektrycznie sterowanym elemencie. pQla- ryzujacym lub sterujacym, umieszczonym po¬ miedzy scyntylatorem i fotokatoda powielacza elektronowego.Na anodzie powielacza elektronowego moga byc tu odbierane sygnaly pradu zmiennego o czestotliwosci napiecia sterujace w filtrze polaryzujacym.W sposobie polegajacym na kompensacji pro¬ mieniowania promieniowanie mierzone i pro¬ mieniowanie porównawcze padaja na urzadze¬ nie licznika scyntylacji, pracujace jako detek¬ tor zerowy, które laczy w sobie scyntylator ze wspólnym powielaczem elektronowym. Je¬ den scyntylator odbiera przy tym promieniowa¬ nie pomiarowe, a drugi scyntylator promienio¬ wanie porównawcze. Za kazdym ze scyntyla¬ torów znajduje sie elektryczne urzadzenie mo- dulacyjne wedlug wynalazku. Przy wystero¬ waniu obu modulatorów swietlnych z przeciw¬ na faza, na wyjsciu urzadzenia licznikowego scyntylacji, otrzymuje sie sygnal, którego am¬ plituda i faza stanowia miare odchylenia pro¬ mieniowania mierzonego od porównawczego.W razie potrzeby sygnal ten moze dzialac na czlon nastawczy, który powoduje zrównanie wielkosci jednego i drugiego promieniowania. PL