Wynalazek dotyczy tensometru elektromagne¬ tycznego o regulowanym napieciu wstepnym, przeznaczonego do mierzenia najmniejszych zmian spowodowanych na przyklad napreze¬ niem w materiale wywolanym przez zmiane temperatury. W tensometrze tym istnieje mozli¬ wosc dowolnego nastawienia napiecia wstepne¬ go, gdy tensometr zostanie juz umieszczony na elemencie mierzonym, a takze mozliwosc pel¬ nego wykorzystania zakresu pomiaru tenso¬ metru.Istnieje duza liczba róznych konstrukcji ten- sometrów, pomiedzy którymi jest wiele podob¬ nych typów elektromagnetycznych. Jedna z tych konstrukcji, podobna do konstrukcji wedlug wynalazku, jest podwójny tensometr elektro¬ magnetyczny, który majac wiele róznych zalet *)Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze wspól¬ twórcami wynalazku sa inz. Borivoj Dubsky i inz. Oldrich Stroska. w porównaniu z innymi podobnymi typami wy¬ kazuje pewna liczbe niepozadanych wad. Zgod¬ nie z ukladem tego tensometru, sila elektro¬ magnetyczna jest wytwarzana przez dwie rów¬ nolegle rurki skrecane, wykonane z materialu ferromagnetycznego, wewnatrz których prze¬ chodzi wspólne uzwojenie wzbudzajace. Kon¬ ce tych rurek sa sztywno wzajemnie polaczone, a ich rdzenie w postaci pierscienia, zaopatrzo¬ ne na swych dwóch koncach w cewki odbior¬ cze, sa laczone z przedmiotem mierzonym.Glówna wada tego typu tensometru polega na tym, ze nie ma moznosci unikniecia pewnego napiecia wstepnego, a nawet nie ma moznosci regulowania tego napiecia wstepnego w sposób umozliwiajacy dzialanie tensometru w jego czesci liniowej i wykorzystywania go w calosci.Inna wada jest trudne uszczelnienie tensome¬ tru w taki sposób, aby mozna bylo go stoso¬ wac na przyklad w wodzie, w srodowisku wy¬ buchowym itd. Jeszcze inna niekorzystna wadacharakterystyczna jest niepozadana wrazliwosc na obce niejednorodne pole magnetyczne.Czesc tensometru elektromagnetycznego stano¬ wiaca przedmiot wynalazku tworzy mechanizm, który transformuje odksztalcenia mierzonego materialu na naprezenia czterech malych ele¬ mentów ferromagnetycznych, przeznaczonych do indukowania w obwodzie odbiorczym sily elektromotorycznej, której wartosc jest pro¬ porcjonalna do wartosci odksztalcenia na mie¬ rzonym materiale. Poczwórny uklad elementów ferromagnetycznych eliminuje w sposób znacz¬ nie doskonalszy dzialanie bardzo mocnych pól magnetycznych, na przyklad w porównaniu z podwójnymi potencjometrami, zachowujac jednakze korzystne cechy charakterystyczne tych tensometrów, które wynikaja z symetrii, malej wysokosci konstrukcji, jak równiez cal¬ kowitego wykorzystania przewodu powrotne¬ go w uzwojeniu wzbudzajacym, Poczwórny uklad elementów ferromagnetycznych pozwala ponadto duzo latwiej rozwiazac pelne uszczel¬ nienie tensometru, a przede wszystkim regu¬ lacje napiecia wstepnego. To nastawianie na¬ piecia wstepnego jest umozliwione równiez przez to, ze wewnetrzne konce kazdej pary malych elementów rurowych, sa sztywno osa¬ dzone w chomatku, którego czesc srodkowa jest zaopatrzona z obydwóch stron w ukosne prze¬ ciecia i sruby regulacyjne.Konstrukcyjnie tensometr mozna wykonac w rózny sposób, w zaleznosci od jego zasto¬ sowania i od rozporzadzalnego miejsca. Przy¬ klad wykonania tensometru elektromagnetycz¬ nego, wedlug wynalazku, jest przedstawiony na rysunku, przy czym fig. 1 uwidacznia ten¬ sometr w rzupie z przodu, fig. 2—tensometr w przekroju poziomym, a fig. 3—szczegól cho- matka, zaopatrzonego w sruby regulacyjne.Tensometr elektromagnetyczny wedlug wy¬ nalazku sklada sie z czterech malych elemen¬ tów rurowych 1, na których sa umieszczone cewki odbiorcze 2. Male elementy rurowe 1 swymi zewnetrznymi powierzchniami bocznymi sa wcisniete w koszulki 3, a swymi wewnetrz¬ nymi powierzchniami bocznymi w chomatko 4.Uzwojenie wzbudzajace 5 przechodzi przez wnetrzne malych elementów rurowych 1. Uz¬ wojenie cewek odbiorczych 2, jak tez i uz¬ wojenie wzbudzajace wychodza z tensometru i sa doprowadzone do lacznika wtykowego 6.Plytki 7 sa przyspawane lub zgrzane punkto¬ wo lub jeszcze korzystniej przylutowane twar¬ dym lutowiem do koszulek 3. Lapki 8 sa w ta¬ ki sam sposób przymocowane do plytek 7.Przestrzen 9 pomiedzy koszulkami 3 jest z oby¬ dwóch stron zamknieta przez okladke 10.Chomatko 4 jest zaopatrzone w wytoczenia 13. w które sa wsuniete wewnetrzne konce malych elementów rurowych 1 oraz w przeciecia 14, które w srodku chomatka 4 tworza przewezenie 15. Dwie sruby 16, które mozna wkrecac od góry tensometru za pomoca wkretaka, sa umiesz czone w odleglosci r od osi chomatka 4. Tenso¬ metr wedlug wynalazku mozna zaopatrzyc w znane urzadzenie przytrzymujace lub inne elementy, zamiast plytek 7 i lapek 8.Wykonanie pomiaru za pomoca tensometru elektromagnetycznego wedlug wynalazku od¬ bywa sie w taki sposób, ze przykleja sie, lu¬ tuje lub spawa jego lapki 8 z materialem mie¬ rzonym. Sruby 16 znajduja sie mniej wie¬ cej w polozeniu srodkowym lub obydwie moga byc wykrecone. Zalezy to od sposobu, w jaki stosuje sie tensometr. Gdy klej stwar¬ dnieje lub po tym, gdy nastapi wyrównanie temperatury, jezeli tensometr zostal przyluto- wany lub przyspawany, nastawia sie jego na¬ piecie wstepne za pomoca srub 16, przy czym na ogól napiecie wstepne nastawia sie na war¬ tosc zerowa. Przeznaczony do mierzenia ma¬ terial, podczas wydluzania lub kurczenia, przekazuje nieznaczny ruch wypadkowy na male elementy rurowe 1 za posrednictwem plytek 7 i koszulek 3, w których to elemen¬ tach rurkowych 1 wytwarza sie naprezenie skrecajace.Jezeli prad wzbudzenia w malych elementach rurowych 1 wytworzy za pomoca uzwojenia wzbudzajacego 5 pole elektromagnetyczne w postaci wspólsrodkowych kól, to naprezenie skrecajace spowoduje znieksztalcenie tego pola elektromagnetycznego w taki sposób, ze zostaje wytworzona skladowa wzdluzna, proporcjonal¬ na do wielkosci tego skrecenia, lub tez do wielkosci wydluzenia materialu, natomiast w cewkach odbiorczych 2 zostaje zaindukowana sila elektromotoryczna, która mozna mierzyc na przyklad za pomoca woltomierza. Urzadze¬ nie, przeznaczone do nastawiania napiecia wstepnego za pomoca chomatka 4 i sruby 16, zmienia w istocie wzajemna odleglosc lapek 8 w taki sposób, ze wkrecanie lub wykrecanie srub 16 powoduje czesciowy bardzo maly obrót chomatka 4 dokola przewezenia 15, spo¬ wodowany przecieciami 14.Na skutek tego czesciowego obrotu zmienia sie odleglosc miedzy wytoczeniami 13, a tak samo równiez dlugosc tesometru. Biorac pod uwage, ze tensometr jest sztywno umocowany — 2 —na mierzonym materiale, wie/:: wytwarza sie pewne; napiecie wstepne, które mozna zmniej¬ szyc za pomoca odpowiedniego urzadzenia po¬ miarowego, najkorzystniej woltomierza elek¬ tronowego lub obserwowac na oscyloskopie.W miare potrzeby mozna nastawiac dowolna wartosc napiecia wstepnego tensometru.Tensometr elektromagnetyczny wedlug wyna¬ lazku znajduje bardzo szerokie zastosowanie we wszystkich galeziach pomiarów technicz¬ nych, np. tam, gdzie dotychczas nie mozna by¬ lo przeprowadzac pomiarów za pomoca tenso- metrów znanych dotychczas, na przyklad wwo¬ dzie lub w poblizu silnych pól magnetycznych, przy czym zakres pomiaru zwieksza sie wraz z zwiekszajaca sie dokladnoscia, wlasnie na sku¬ tek moznosci uprzedniego nastawiania napiecia wstepnego. Dzieki swej mocnej konstrukcjii swej wyjatkowej czulosci, tensometr wedlug wyna¬ lazku znajduje zastosowanie nawet w przed¬ siebiorstwach przemyslowych, odznaczajacych sie bardzo trudnymi warunkami pracy* PL