W patencie glównym nr 44461 zostal opisany sposób i urzadzenie do mierzenia pól magne¬ tycznych nawet o bardzo malym natezeniu, a zwlaszcza do mierzenia pól magnetycznych ziemskich, korzystajace z wzorca cieklego, utworzonego z roztworu zawierajacego, z jed¬ nej strony w rozpuszczalniku, jadra atomów (a w szczególnosci protony lub jadra wodoru) majace rózny od zera moment kinetyczny (spin) i rózny od zera moment magnetyczny, a z drugiej strony substancje paramagnetyczne w stanie rozpuszczonym w tym rozpuszczalniku o budowie typu stalego lub zwiazanego tzn. zawierajacego co najmniej jeden elektron bez pary w konfiguracji S w stosunku do jadra wspomnianej substancji (równiez) o róznym od zera momencie kinetycznym i o róznym od ze¬ ra momencie magnetycznym) i majacy waskie, rózne od zera widmo rezonansu elektronowego, nawet w polu o natezeniu zerowym.Mierzenie pól magnetycznych, nawet o ma¬ lym natezeniu, jest mozliwe za pomoca takie¬ go wzorca dlatego, ze czestotliwosc rezonansu jadrowego (nazywana równiez czestotliwoscia Larmora) jader rozpuszczalnika jest dokladnie proporcjonalna do natezenia pola magnetycz¬ nego, w którym jest umieszczony wzorzec oraz, ze gdy do roztworu tego rodzaju substancji paramagnetycznych zastosuje sie intensywne pola magnetyczne o czestotliwosci rezonansu elektronowego wspomnianej substancji para¬ magnetycznej, to uzyska sie wzrost polaryzacji jadrowej rozpuszczalnika (utworzonego na przyklad z takiej cieczy jak woda zawierajaca protony), to znaczy wzrost impulsu makrosko¬ powego rezonansu jadrowego tego rozpuszczal*nika, przy czym impuls ten jest wykrywalny w obwodzie dajacym sie nastrajac na czesto¬ tliwosc jadrowa; przy./czym czestotliwosc na¬ strojenia jest proporcjonalna do pola magne¬ tycznego, w którym jest umieszczony wzorzec.Po nasyceniu pasm rezonansu elektronowego wzorzec absorbuje lub emituje energie o cze¬ stotliwosci rezonansu jadrowego jader rozpusz¬ czalnika ale o natezeniu zwiekszonym przez ciagle lub dynamiczne przenoszenie energii spinów elektronowych do spinów jadrowych (okreslajac przez spin czasteczke lub czesc atomu majaca rózny od zera moment magne¬ tyczny i rózny od zera moment kinetyczny) i powodujac to co moznaby nazwac „polary¬ zacja dynamiczna" tzn. ciagla. W przypadku pola magnetycznego o matym natezeniu, ta* kiego jak pole magnetyczne ziemskie (rzedu 0,5 gausa) obserwowane zwiekszenia polaryza¬ cji jader atomowych rozpuszczalnika jest spo¬ wodowane tym, ze nie zwiazany elektron pa¬ ramagnetyczny jest zalezny, nie tylko od ze¬ wnetrznego pola magnetycznego o malym na¬ tezeniu, ale równiez od pola wytworzonego przez moment magnetyczny jadra wspomnia¬ nej substancji paramagnetycznej, z którym jest on sprzezony przez swoja budowe.W patencie glównym zostalo podane, ze przy zrealizowaniu warunków dotyczacych znaku momentu magnetycznego, to uzyskuje sie z ja¬ der atomowych rozpuszczalnika emisje energii o czestotliwosci ich rezonansu jadrowego, za¬ miast zwyklego absorbowania energii. Na fig. 4 i 5 patentu glównego uwidoczniono urzadze¬ nie, pozwalajace na mierzenie bez zadnego za¬ klócenia natezenia pól magnetycznych (zwlasz¬ cza ziemskich pól magnetycznych). Urzadzenie to oparte na tego rodzaju spontanicznej emisji energii, zawiera zasadniczo elementy do na¬ sycania czestotliwosci rezonansu elektronowego roztworu, elementy do gromadzenia energii emitowanej przez wspomniany roztwór z cze¬ stotliwoscia rezonansu jadrowego jader roz¬ puszczalnika oraz elementy do mierzenia cze¬ stotliwosci w ten sposób zgromadzonej energii, przy czym jak to bylo podane wyzej, czesto¬ tliwosc ta jest scisle proporcjonalna do nate¬ zenia pola magnetycznego, w którym jest umieszczony roztwór, a wspólczynnik propor¬ cjonalnosci jest znany z bardzo duza doklad¬ noscia. Z literatury wynika, iz czestotliwosci rezonansu jadrowego (lub Larmera) w mega- cykiach sa znane dla pól o natezeniu 10000 gausów.Zgodne z patentem glównym urzadzenie do pomiaru pól magnetycznych, stosujace spon¬ taniczna emisje energii o czestotliwosci pro¬ porcjonalnej do pola magnetycznego za pomoca roztworu zawierajacego z jednej strony jadra atomowe o róznym od zera momencie kinetycz¬ nym i róznym od zera momencie magnetycz¬ nym, a z drugiej strony przytoczona wyzej substancje paramagnetyczna, sklada sie z: 1) naczynia zawierajacego wymieniony wyzej roztwór, którym moze byc na przyklad: roz¬ twór wodny nitrozodwusulfonianu (nazywane¬ go równiez dwusulfonianem nadtlenolaminy) potasowy lub sodowy, roztwór benzenowy (lub roztwór w innym rozpuszczalniku organicz¬ nym) dwufenyloopikrynianu hydrazyny, roz¬ twór benzenowy pikrynianu aminokarbazylu lub roztwór wodny jonów izochinonu takiego jak (0=C6H4—O). 2) obwodu wysokiej czestotliwosci do nasyca¬ nia widma rezonansu elektronowego wspom¬ nianej substancji paramagnetycznej, przy czym obwód ten jest nastrojony na czestotliwosc wspomnianego widma (55 MHz dla nitrozodwu- sulfoninu w polu o natezeniu zerowym lub bardzo slabym) i zawiera z jednej strony cew¬ ke wysokiej czestotliwosci, otaczajaca wspom¬ niane naczynie w celu uzyskania nasycenia wspomnianego widma i kondensator zmienny, a z drugiej strony oscylator takiej samej wy¬ sokiej czestotliwosci, do zasilania wspomnianej cewki, 3) obwodu niskiej czestotliwosci do pobierania energii emitowanej przez roztwór o czestotli¬ wosci rezonansu jadrowego rozpuszczalnika (okolo 2100 Hz dla protonów wody w polu magnetycznym ziemskim), obwodu, który za¬ wiera cewke niskiej czestotliwosci, pobierajacej wspomniana energie i kondensator zmienny, nastawiony na wymieniona czestotliwosc i ma¬ jacy bardzo wysoki wspólczynnik przepiecia lub jakosci Q aby mógl w ten sposób dzialac, jako autooscylator. 4. Urzadzenie pomiarowe (na przyklad typu licznika dekadowego) o czestotliwosci drgan obwodu niskiej czestotliwosci, przy czym cze¬ stotliwosc ta jest scisle proporcjonalna do na¬ tezenia pola magnetycznego, w którym jest umieszczone naczynie.Rzeczywisty wzrost impulsu rezonansu ja¬ drowego przez polaryzacje dynamiczna, stosu¬ jaca zmieniajace znak pole o wysokiej cze¬ stotliwosci dla nasycenia widma rezonansu elektronowego wspomnianego wzorca, jako za- — Z —lecana w patencie glównym, jest czesto (a zwlaszcza w przypadku pól magnetycznych o malym natezeniu) nizszy od wzrostu teore¬ tycznego, a to ze wzgledów opisanych ponizej.Natomiast zwiekszony wzrost rzeczywistego impulsu rezonansu jadrowego mozna urzeczy¬ wistnic przez nasycanie widma rezonansu elek¬ tronowego za pomoca pola polaryzowanego ko¬ lowo, tzn. pola wirujacego w plaszczyznie wyraznie prostopadlej do wektora pola magne¬ tycznego w elemencie objetosci, w którym jest umieszczony wzorzec.Celem wynalazku jest sposób mierzenia pól magnetycznych polegajacy wedlug patentu glównego na umieszczeniu w przeznaczonym do mierzenia polu magnetycznym wzorca, któ¬ ry obejmuje z jednej strony rozpuszczalnik, zawierajacy jadra atomowe o róznym od zera momencie magnetycznym i róznym od zera momencie kinetycznym a z drugiej strony roz¬ puszczona w tym rozpuszczalniku substancje paramagnetyczna o budowie niewrazliwej na waskie widma rezonansu elektronowego i prze¬ znaczona do okreslania czestotliwosci emitowa¬ nej energii przez rezonans jadrowy wywolany przez wspomniane jadra atomowe w wymie¬ nionym polu magnetycznym, gdy co najmniej jedno z tych widm nasyca sie przez pole o wy¬ sokiej czestotliwosci az do czestotliwosci re¬ zonansu tego widma, odznacza sie tym, ze na¬ sycenie to realizuje sie za pomoca pola o wy¬ sokiej czestotliwosci, wirujacego w plaszczyz¬ nie prostopadlej do plaszczyzny wspomnianego pola magnetycznego o czestotliwosci rezonansu tego widma.Wynalazek dotyczy równiez urzadzenia do mierzenia pól magnetycznych, które stosuje wymieniony wyzej sposób, a zgodnie z paten¬ tem glównym sklada sie z naczynia, które za¬ myka w sobie wymieniony wzorzec, z elemen¬ tów do nasycania co najmniej jednego z wy¬ mienionych widm rezonansu elektronowego, z elementów do pobierania energii emitowanej pod wplywem tego nasycania elementów do mierzenia czestotliwosci wspomnianej energii, a odznacza sie tym, ze wspomniane elementy do nasycania wymienionego widma sa utwo¬ rzone z elementów do wytwarzania pola, wiru¬ jacego w plaszczyznie prostopadlej do wspom¬ nianego pola magnetycznego i o czestotliwosci równej czestotliwosci wymienionego widma re¬ zonansu elektronowego.Wymienione elementy do wytwarzania wiru¬ jacego pola w najkorzystniejszym przykladzie wykonania wedlug wynalazku skladaja sie z cewki pierwotnej i cewki wtórnej, których osie tworza z kierunkiem wspomnianego pola magnetycznego trójscian o trzech katach pros¬ tych z oscylatora drgajacego z czestotliwoscia wymienionego widma rezonansu elektronowego i z elementów do wywolywania, poczawszy od wspomnianego oscylatora, pierwotnego i wtór¬ nego pradu, przesunietych w fazie wzgledem siebie o 90° i do doprowadzania pierwotnego pradu do pierwszej cewki, a wtórnego pradu — do drugiej cewki.Dzieki tym udoskonaleniom uzyskuje sie: dodatkowy wzrost skutecznego natezenia im¬ pulsu rezonansu jadrowego, wzrost stosunku impulsu tio poziomu szumów, zwiekszona do¬ kladnosc, bardziej ustalone dzialanie autooscy- latora, wieksza plaskosc dostrajania dzialania do autooscylatora oraz wyeliminowanie prze¬ widywanej w patencie glównym koniecznosci uciekania sie do reakcji dodatniej (albo do do¬ datkowej cewki o wysokim wspólczynniku jakosci) lub przepiecia w celu zwiekszenia wspólczynnika jakosci obwodu o malej czesto¬ tliwosci w którym zjawia sie impuls rezonansu jadrowego.Urzadzenie wedlug wynalazku jest stateczne i bardzo dokladne, umozliwajace dokladne mie¬ rzenie nawet bardzo slabych pól o natezeniu równym lub mniejszym od 0,2 gausa.Na rysunku jest uwidoczniony przyklad wy¬ konania wynalazku.Fig. 1 przedstawia krzywe ilustrujace zmia¬ ne odkladanych na osi rzednych poziomów energetycznych, w funkcji pola magnetyczne¬ go, odkladanego na osi odcietych, w przy¬ padku roztworu wodnego substancji parama¬ gnetycznej, fig. 2 przedstawia schematycznie urzadzenia wedlug wynalazku do mierzenia pola magnetycznego przy pomocy rezonansu jadrowego, fig. 3 przedstawia obwody wielkiej czestotliwosci, które w urzadzeniu wedlug fig. 2 wytwarzaja pole wirujace, a fig. 4 wreszcie ilustruje inny sposób wykonania ob¬ wodów wielkiej czestotliwosci, wytwarzajacych pola wirujace nasycania.Fig. 1, która odtwarza fig. 2 z patentu glów¬ nego, przedstawia czesc krzywych Ea, Eb, Ec, Ed, Ej i Eg poziomów energetycznych, spo¬ wodowanych sprzezeniem spinu elektronowego r = V2 z spinem jadrowym 1 = 1 jonu ni- trozodwusulfonianu.Wiadomo, ze jadro atomowe o kwantawej liczbie spinu I, w takim polu magnetycznym — 3 —jak H, posiada 21 + 1 wartosci dla swych skladowych, które mozna mierzyc. Pochodzi to stad, iz wedlug definicji spin I jest równy pomnozonej przez , obserwowanej war- h/2ti tosci maksymalnej sredniej czasowej sklado¬ wej momentu kinetycznego R w danym kie¬ runku, na przyklad skladowej pola magnetycz¬ nego H, tzn. RH, albo wzór dla wartosci do- puszczalnych RH ma postac RH = — gdzie 2« m jest magnetyczna liczba kwantowa, która moze przybierac wartosci I, I — 1, I — 2, v — I + 1 — I to znaczy ogólem _2I + 1 wartosci. Poniewaz jest scharakteryzo¬ wany przez dwa niestale stany charakterystycz¬ ne, odpowiadajace dwóm róznym wartosciom m i które rózniace sie energia A E, uklad moze wykonywac przejscie, z jednego stanu do dru¬ giego, przez emisje lub absorbowanie fotonu, a wiec jadro o spinie I, majace w polu magne¬ tycznym 21 + 1 stanów charakterystycznych, a zatem 21 + 1 poziomów energetycznych mo¬ ze podlegac przejsciom miedzy tymi pozioma¬ mi, przy czym przejscia te oczywiscie powinny spelniac reguly selekcji kwantowej, które umo¬ zliwiaja tylko niektóre przejscia (regula selek¬ cji kwantów magnetycznych przedstawia sie w szczególnosci zaleznoscia A m + 1, tzn., ze sa dopuszczalne tylko przejscia zmieniajace calkowita liczbe m od — 1 do + 1). przy czym zmiana energii A E pomiedzy dwoma pozio¬ mami energetycznymi, pomiedzy którymi do¬ zwolone jest przejscie, jest dana przez wzór A E = 55H. 1 Z drugiej strony wiadomym jest, ze wzajem¬ ne oddzialywania substancji o ustalonej budo¬ wie, na przyklad paramagnetycznego jonu, przejawia sie jako sprzezenia typu Russel — Saundersa, laczace wektor jadrowego momen¬ tu kinetycznego R z wektorem elektronowego momentu kinetycznego tzn. przez sprzezenie spinu jadrowego I ze spinem elektronowym F. Kazdy z 21 + 1 poziomów energetycznych, odpowiadajacy spinowi jadrowemu jest zatem podzielony na 21* + 1 podpoziomów odpowia¬ dajacych spinowi elektronowemu I'. Istnieje zatem (21 + 1) (21' + 1) poziomów energii.Gdy 1= 1 dla jonu nitrozodwusulfonionu, al' = V2 (spin elektronu), to sprzezenie to da 3X2 = 6 poziomów energetycznych (albo war¬ tosci dozwolonych energii), przedstawianych przez krzywe od Ea do Eg na fig. 1, na któ¬ rej róznica DE poziomów energii dla zerowego pola magnetycznego zostala przyjeta jako jed¬ nostka dla energii, natomiast pola magnetyczne sa podane w gausach. Przebieg tych krzywych jest taki sam dla innych substancji parama¬ gnetycznych o budowie, odpowiedniej dla za¬ stosowania w wynalazku.Jak to bylo wylozone w patencie glównym wzrost impulsu rezonansu jadrowego rozpusz¬ czalnika (na przyklad protonów wody) zostaje uzyskany przez nasycenie widma rezonansu elektronowego rodnika paramagnetycznego na przyklad rodnika odpowiadajacego przejsciu a (fig. 1), które daje impuls rezonansu jadrowe¬ go (rozpuszczalnika) emisji tzn. dostarcza ener¬ gii o czestotliwosci rezonansu jadrowego. Prak¬ tycznie, w przypadku pól magnetycznych bar¬ dzo slabych (ponizej jednego gausaj, a w szcze¬ gólnosci ziemskiego pola magnetycznego (okolo 0,5 gausa, a przedstawianego pionowa linia kreskowa), zmiana poziomu energii odpowiada¬ jaca przejsciu a nie rózni sie wiecej od zmian poziomu energii w innych dozwolonych przejs¬ ciach b, c i d jak tylko o energie, która jest rzedu energii jaka odpowiada szerokosci widma elektronowego (na przyklad widma odpowia¬ dajacego przejsciu o).Wynika wiec z tego, ze skoro nasyca sie przejscie a przez pole zmienne o wielkiej czestotliwosci, to jednoczesnie nasyca sie co najmniej czesciowo, przejscia b, c i (lub) d.Nasycenie niektórych innych, przejsc na przy¬ klad przejscia c i d w rozpatrywanym przy¬ padku szczególnym, daje absorbcje energii dla¬ tego, ze impuls jadrowy wytworzony przez przejscia c i d jest przeciwnego znaku niz impuls wytworzony przez przejscie a) a rów¬ niez i przejscie b). W ten sposób wytwarza sie czesciowa kompensacja pomiedzy róznymi wzrostami impulsu jadrowego o znakach prze¬ ciwnych a impuls wypadkowy, na przyklad w polu magnetycznym ziemskim, jest czasami rzedu dziesieciokrotnie mniejszego niz impuls jaki otrzymaloby sie nasycajac selektywnie tylko przejscie a (lub przejscie a i b, które daja impulsy jadrowe tego samego znaku).Natomiast, gdy zgodnie z wynalazkiem, na¬ sycanie zostaje realizowane tylko przez jedno pole wirujace w plaszczyznie prostopadlej do pola magnetycznego, i o ile pole magnetyczne wiruje tylko w jednym kierunku, to nasycaja sie tylko widma (takie jak a, b), emitujaceenergie, natomiast widma (takie jak c i d), da¬ jace absorbowanie energii, nasycalyby sie tyl¬ ko, gdyby pole wirowalo w kierunku przeciw¬ nym, przy czym tylko jedna ze skladowych wirujacych pola zmiennego bierze udzial w na¬ sycaniu poszczególnych skladowych widma elektronowego.Widoczne jest zatem, ze mozna w ten spo¬ sób realizowac nasycanie selektywne pojedyn¬ czych widm wytwarzajacych emisje energii, co zwieksza polaryzacje jadrowa obserwowana mikroskopowo i ulatwia dzialanie urzadzenia w autooscylatorze.Na fig. 2 uwidocznione jest urzadzenie we¬ dlug wynalazku. Urzadzenie to sklada sie z cieklego wzorca 1 na przyklad roztworu wod¬ nego itrozodwusulfonianu we wnetrzu naczy¬ nia 2 (na przyklad ze szkla typu „Plexiglass"), które jest otaczane z jednej strony przez dwie cewki 3a, 3b dla doprowadzenia pradu wielkiej czestotliwosci, przy czym osie cewek sa wza¬ jemnie prostopadle i prostopadle do mierzone¬ go pola H, przy czym kazda cewka jest utwo¬ rzona z kilku zwoi stosunkowo grubego drutu na przyklad o srednicy od dwudziestu do trzydziestu dziesiatych milimetra, a z drugiej strony przez cewke 4 do gromadzenia energii o malej czestotliwosci, która jest utworzona z wielu (na przyklad okolo 3500) zwojów cien¬ kiego drutu (na przyklad o srednicy czterech dziesiatych milimetra) i która jest oddzielona od cewek wielkiej czestotliwosci 3a i 3b za pomoca metalowego ekranu oslaniajacego, po¬ laczonego z masa.Cewki 3a i 3b stanowia czesc obwodu do¬ strojonego do czestotliwosci rezonansu elektro¬ nowego wzorca 1, (55 MHz dla roztworu w wo¬ dzie jonów nitrozodwusulfonianu w slabym polu magnetycznym, takim jak pole ziemskie) albo na czulosc ustanowiona, za pomoca kon¬ densatorów 6a i 6b, azeby nasycac selektyw¬ nie za pomoca obwodu widmo rezonansu elek¬ tronowego, na przyklad takie jak oznaczone litera a na (fig. 1), odpowiadajace emisji energii.Cewka 4 tworzy równiez czesc obwodu do¬ strojonego za pomoca kondensatora zmiennego (nie uwidocznionego na rysunku) na czestotli¬ wosc rezonansu jadrowego jader rozpuszczalni¬ ka (2100 Hz w ziemskim polu magnetycznym dla protonów wody sluzacej jako rozpuszczal¬ nik) aby w ten sposób wywolac impuls rezo¬ nansu tych jader.Wspólny obwód wejsciowy 7 pradu wielkiej czestotliwosci, który jest polaczony za pomoca wspólosiowego kablem 8 ze stalym oscylatorem 8, na przyklad oscylatorem kwarcowym o czestotliwosci identycznej z czestotliwoscia rezonansu elektronowego, jest polaczony za pomoca przewodników lOa i lOb z jednym z konców kazdej cewki 6a i 6b, przy czym pozostale konce kazdej z tych cewek sa po¬ laczone z masa, na przyklad za pomoca wspól¬ nego przewodnika 11 polaczonego z ekranem 5 (polaczonym z masa), przy czym jeden z kon¬ ców cewki 4 jest równiez polaczony z masa.Obwód malej czestotliwosci, odbierajacy im¬ puls rezonansu magnetycznego za pomoca cew¬ ki 4, ma wysoki wspólczynnik przepiecia i wspólczynnik jakosci Q, który mozna uzyskac wedlug wynalazku bez specjalnego trudu.W uwidocznionym na rysunku przykladzie wy¬ konania, zacisk wyjsciowy 12 cewki wielkiej czestotliwosci jest polaczony wspólosiowym ka¬ blem 13, — najkorzystniej poprzez wzmacniacz wstepny 14 o reakcji dodatniej (na przyklad typu opisanego w patencie glównym) i nastaw¬ ny wzmacniacz 15 o waskim pasmie przenosze¬ nia (w celu unikniecia wzmacniania impulsów pasozytniczych, wielkiej czestotliwosci, nie stlumionych przez ekran oddzielajacych 5) — z licznikiem 16 utworzonym na przyklad z czterech dekad (lub podzialek dziesietnych), umozliwiajacym liczenie 10* badz 10000 okre¬ sów Larmora i emitujacym po takiej liczbie impuls do wylacznika stopniowego 17 (utwo¬ rzonego na przyklad z multiwibratora), który wysyla wtedy impuls wylaczania i przestawie¬ nia na zero.Z drugiej strony zegar utworzony z klasycz¬ nego oscylatora kwarcowego 18 o czestotliwosci 100 kHz dostarcza do ukladu 19, który na przyklad przy pomocy scinania wierzcholków i kolejnego wzmacniania (jak to jest na przy¬ klad podane w ksiazce Fredericka E. Termana („Electronic and Radio Engineering,, 4 wydanie 1955 r. str. 637), przeksztalca fale sinusoidalna w impulsy prostokatne i dostarcza te impulsy albo sygnaly o tej samej czestotliwosci, co jed¬ na tysiaczna sekundy do licznika 20, utworzo¬ nego na przyklad przez szesc dekad, który liczy impulsy zegara. Liczenie impulsów ze¬ gara w liczniku 20 zostaje zatrzymane po 10000 okresów Larmora za pomoca wylacznika 17, który posyla impuls blokujacy do kazdego stopnia licznika 20, przy czym stan tego licz¬ nika (który przedstawia czas dzialania w 10~5 sek. 10000 okresów Larmora, badz okres Lar¬ mora w 10-9 sek, który jest odwrotnie propor¬ cjonalny do natezenia pola magnetycznego Ho), — & —jest przekazywany do przyrzadu zapisujacego 21 typu MECI.Do urzadzenia zapisujacego 21 mozna prze¬ kazywac z korzyscia tylko stan dwóch kolej¬ nych dekad licznika 20, przy czym wybranie przekazywanej pary dekad okresla dokladnosc liczenia, na przyklad jesli wybierze sie dwie pierwsze dekady, poczynajac od strony prawej, to uzyskuje sie dokladnosc maksymalna (0,1 gamma) a przez inne odpowiednie polaczenia mozna uzyskac dokladnosc od 1 gamma do 10 gamma (jeden gamma odpowiada 1Q"5 gausa).Na fig. 3 i 4 przedstawiono dwa korzystne przyklady wykonania elementów dla uzyskiwa¬ nia wirujacego pola w plaszczyznie prosto¬ padlej do natezenia pola magnetycznego H0.W przykladzie wykonania przedstawionym na fig. 3 odpowiadajacym ukladowi wedlug fig. 2, oscylator 9, który drga z czestotliwoscia rezonansu elektronowego (55 MHz dla pola ziemskiego), zasila za pomoca kabla wspól¬ osiowego 8 dwa obwody drgajace 3a—6a i 3b—6b których jeden koniec jest polaczony przewodem lOa, lOb ze wspólnym wejsciem 7, a drugi koniec kazdego obwodu drgajacego jest polaciony z masa (na przyklad w sposób uwidoczniony na fig. 2, przez polaczenie z ekra¬ nem 5 za pomoca przewodnika 11). W celu wytworzenia pola wirujacego wystarczy nasta¬ wic kondensatory zmienne 6a i 65 na obydwie strony rezonansu, przy czym jeden z obwodów (na przyklad obwód 3a—6a) drga z wyprzedze¬ niem )/s okresu w odniesieniu do oscylatora 9, natomiast drugi obwód (na przyklad 3b—6b) drga z opóznieniem Vs okresu wzgledem oscy¬ latora 9, przy czym zespól ten wytwarza w ten sposób pole polaryzowane o wielkiej czestotli¬ wosci, które wiruje w plaszczyznie prosto¬ padlej do wektora H0 dlatego, ze cewki 3a i 3b sa ulozone w ten sposób, ze osie ich sa prostopadle do siebie jak równiez do wektora H jak to jest przedstawione na fig. 3.W odmianie przedstawionej na fig. 4, pola¬ ryzowanie kolowe pola nasycajacego wielkiej czestotliwosci jest uzyskiwane za pomoca dwóch wspólosiowych kabli 22a i 22b, których dlugosci róznia sie o wielkosci która dla pred¬ kosci rozchodzenia sie stosowanej wielkiej czestotliwosci odpowiada XU okresu w sposób, umozliwiajacy uzyskanie przesuniecia fazowe¬ go o XU okresu pomiedzy pradami obydwóch obwodów drgajacych 23a i 23b dostrajanych na te sama czestotliwosc i skladajacych sie kazdy z cewek 3a, 3b, umieszczonych w ten sposób, ^e osie ich sa wzajemnie prostopadle i prosto¬ padle do wektora H0 oraz z kondensatorów zmienych 24a, 24b umozliwiajacych dostrojenie tych obwodów (tak samo jak kondensatory 6a i 6b w przykladzie wykonania z fig. 2 i 3), natomiast kondensatory 25a, 25b umozliwiaja pasowanie opornosci pozornych ukladu.Pewne elementy ukladu wedlug fig. 2 moga byc wykonane w sposób przedstawiony w pa¬ tencie glównym. PL