Opublikowano dnia 14 czerwca 1961 r.POLSKIEJ RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ OPIS PATENTOWY Nr 44674 KI. 21 g, 18/01 Polska Akademia Nauk (Instytut Badan Jadrowych).*) Warszawa, Polska Uklad czlonów skladowych monitora do pomiaru promieniowania jadrowego i rentgenowskiego Patent trwa od dnia 3 sierpnia 1960 r.Monitory stosowane do pomiaru promieniowa¬ nia jadrowego i rentgenowskiego skladaja sie z detektora promieniowania, elektronowego ukla¬ du pomiarowego i z zasilaczy. Czesc elektrono¬ wego ukladu pomiarowego, a mianowicie uklad miernika, przetwarza impulsy promieniowania na prad staly, którego natezenie jest miara pro¬ mieniowania. Monitory przenosne oraz takie, któ¬ re powinny byc czynne, gdy siec zostanie uszko¬ dzona lub wylaczona, sa zazwyczaj zasilane z baterii i przetwornicy napiecia. Przy stosowaniu dotychczas znanych monitorów bateria zasilaja¬ ca zuzywala sie przez caly czas jej wlaczenia niezaleznie od tego, czy monitor mierzyl promie¬ niowanie, czy tez nie. Nalezalo zatem pamietac o wylaczaniu monitora na czas przerwy w po¬ miarach.*) Wlasciciel patentu oswiadczyl, Wynalazku jest prof. Juliusz Keller. ze twórca Uklad monitora wedlug wynalazku jest skon¬ struowany tak, ze moze nie posiadac wylacznika baterii, a jego sprawnosc energetyczna jest zna¬ cznie wieksza od monitorów znanych. Ponadto uklad monitora wedlug wynalazku jest bardziej uproszczony, gdyz zawiera on mniej elementów skladowych, a te same funkcje sa rozlozone mie¬ dzy inne czlony skladowe monitora.Uklad monitora wedlug wynalazku jest przed¬ stawiony na rysunku, na którym fig. 1 przed¬ stawia schematycznie uklad czlonów skladowych znanego monitora, fig. 2 — schematycznie uklad czlonów skladowych monitora wedlug wynalaz¬ ku* a fig. 3 — przyklad wykonania monitora we¬ dlug wynalazku.Monitor, uwidoczniony na fig. 1, sklada sie; z detektora 1 promieniowania, np. licznika GM, z przetwornicy 2 napiecia, zasilajacej licznik, z ukladu elektronowego 3 (wzmacniacza, norma- lizatora), z ukladu miernika 4 (prostownika, Sn-tegratora), mikroamperomierza & oraz z baterii 5, zasilajacej calosc ukladu monitora.Uklad monitora, wedlug wynalazku sklada sie z detektora 1 *ti£Mtt|wama wzmacniacza 6, zasilaonY* bat^?RaVmikroamperomierza l.Detell*\^mie«^ifiR 1 jest polaczony ze wzmacniai&pm ^,iv£zrifoacniacz ten jest polaczo¬ ny z zasilaczem 7, a zasilacz 7 jest polaczony z detektorenl 1, tak ze impulsy z detektora i wzmocnione ^^^wztóacniaczu 6 sa przetwarzane w zasilacz\£s2«^apieciestale, zasilajace de¬ tektor prorrueniowania 1. Wzmacniacz 6 impul¬ sów jest polaczony bezposrednio z bateria zasi¬ lajaca 5. Prad zasilania wskazuje mikrpampero- mierz 8. Jako wzmacniacz 6 impulsów; moze byc stosowany tranzystor, dopasowany transforrria- torowo na wejsciu do detektora 1 promieniowa¬ nia oraz dopasowany transformatorowo na wyj¬ sciu do zrarilacza 7. Zasilacz 7 zawiera lampe ga¬ zowana z zimna katoda, np. stabilizator korono¬ wy. Lampa ta spelnia dwie funkcje, a mianowi¬ cie prostuje ona impulsy napiecia, otrzymane ze wzmacniacza 6, a równoczesnie ogranicza wiel¬ kosc napiecia wyprostowanego tak, ze nie prze¬ kracza ono napiecia, przy którym lampa zaczy¬ na przewodzic. W czasie trwania impulsu laimpa gazowana doladowuje kondensator zbiorczy za¬ silacza 7, którego napiecie zasdla detektor pro¬ mieniowania. Natomiast w czasie przerwy mie¬ dzy impulsami rozladowuje ona kondensator zbiorczy zasilacza 7 tak dlugo, az napiecie to zmaleje do takiej wartosci, przy której lampa przestaje przewodzic. Po doregulowaniu w ten sposób napiecia lampa gazowana gasnie, a zatem nie pobiera dalej energii ze wzgledu na jej duzy opór zwrotny.W miare wzrostu promieniowania detektor 1 promieniowania czesciej pobiera ladunek z kon¬ densatora zbiorczego zasilacza 7 i równoczesnie kondensator ten czesciej jest doladowywany im¬ pulsem, wychodzacym z detektora promieniowa¬ nia i wzmocnionym we wzmacniaczu 6. Gdy nie ma promieniowania, impulsy biegu wlasnego detektora promieniowania wystarczaja do pokry cia strat ladunku kondensatora zbiorczego zasi¬ lacza 7, wynikajacych z niedoskonalosci jego izo¬ lacji.W celu wstepnego uruchomienia monitora na¬ lezy chwilowo przelaczyc uklad wzmacniacza^ tak, aby wytworzyc w nim drgania. Drgania te spowoduja wytworzenie w zasilaczu 7 napiecia potrzebnego do zasilania detektora U Wytworzo¬ ne w zasilaczu napiecie bedzie od tej chwili pod¬ trzymywane impulsami promieniowania.Uklad monitora wedlug wynalazku posiada w stosunku do monitorów znanych ponizej podane zalety.Jest on bardziej uproszczony, poniewaz nie zawiera przetwornicy (2 na fig. 1). Prad z bate¬ rii zasilajacej 5 jest pobierany jedynie przez wzmacniacz 6f który pobiera prad tylko wtedy, gdy otrzymuje impulsy, a wiec w czasie, gdy na detektor dziala promieniowanie. Monitor wedlug wynalazku moze wiec w ogóle nie posiadac wy¬ lacznika zasilania, gdyz pobiera energie tylko w czasie promieniowania, a wiec ma miejsce mi¬ nimalne zuzycie baterii. Natezenie pradu pobie¬ ranego z baterii rosnie wraz ze wzrostem nate¬ zenia piromieniowania, mdikroamperomierz 8 wskazujacy natezenie pradu .pobieranego z ba¬ terii 5 moze byc wiec wyskalowany dodat¬ kowo i wskazywac bezposrednio natezenie promieniowania. W wyniku powyzszego zbedny staje sie uklad miernika (4 na fig. 1). Ponadto sam mikroamperomierz ze wzgledu na zakres natezen moze byc przyrzadem lekkim i wytrzy¬ malym na wstrzasy. PL